به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: جنگ در خلیج فارس و انسداد تنگه هرمز بازارهای انرژی را گرفتار تنش کمسابقه کرد. تا پیش از جنگ، روزانه چیزی نزدیک به ۱۶ میلیون بشکه نفت از آبراهه هرمز عبور میکرد، اما با وقوع جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و انسداد تنگه هرمز، بازار جهانی نفت دچار کسری روزانه حدود هشت میلیون بشکه نفت شد. کسریای که به گفته کارشناسان انرژی، بهسرعت قابل جایگزینی نیست. همین موضوع بهای هر بشکه نفت را در بازار جهانی تا ۱۱۷ دلار رساند. با وقوع آتشبس و سپس امضای تفاهمنامه بین ایران و آمریکا، بهای نفت به کانال ۷۰ دلار سقوط کرد. با این حال ایران بهصراحت اعلام کرده است نظم جهانی بازار نفت باید به دست کشورهای منطقه و شرکای آنها تنظیم شود. در همین زمینه، گروه بریکس یکی از تشکلهای اقتصادی است که میتواند نقشآفرینی قابل توجهی در بازار نفت جهان ایفا کند.
فرصت طلایی ایران در بریکس
بریکس (BRICS) مخفف نام انگلیسی پنج کشور برزیل (Brazil)، روسیه (Russia)، هند (India)، چین (China) و آفریقای جنوبی (South Africa) است. این اصطلاح ابتدا در سال 2001 توسط جیم اونیل برای اشاره به چهار اقتصاد نوظهور برزیل، روسیه، هند و چین (BRIC) ابداع شد و سپس کشورهای دیگری از جمله ایران به آن پیوستند.
پس از گنجاندن سه کشور از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان یعنی عربستان، امارات و ایران در بریکس، عرضه جهانی نفت این گروه از حدود ۲۰ به ۴۰ درصد افزایش داشته است. براساس بررسی دادههای انرژی جهان در سال ۲۰۲۲، این سه کشور با هم ۲۱ درصد از عرضه نفت جهان را به خود اختصاص دادند که در این میان عربستان بهتنهایی ۱۳ درصد سهم داشت. همچنین، عربستان سعودی و روسیه به عنوان رهبران ائتلاف اوپکپلاس بیش از یکچهارم از نفت جهان را به خود اختصاص میدهند و در این میان شاید میتوان گفت که اهمیت ژئواکونومیکی ایران نسبت به سایر کشورها بیشتر باشد؛ زیرا ایران نهتنها دومین ذخایر گاز جهان و چهارمین ذخایر بزرگ نفت را در اختیار داشته و با ۱۳ کشور مرز مشترک دارد، که با در اختیار داشتن مزایای ترانزیتی از جمله تنگه هرمز، میتواند نقش کلیدی در تأمین انرژی بریکس و بازار نفت ایفا کند. ایران همچنین بخش کلیدی کریدور شمال جنوب است که سازمان اکو، آسهآن، اتحادیه اروپا، هند، آسیای مرکزی، خاورمیانه، شورای همکاری خلیج فارس و اروپا را به هم متصل میکند. ضمن اینکه مصرفکنندگان بزرگ انرژی از جمله هند و چین هم در بریکس عضو هستند و میتوانند بازار مطمئنی برای نفت و انرژی ایران باشند. با همین نگاه، ایران در اجلاس اخیر بریکس حضور پررنگی داشته است و بر اهمیت کشورهای عضو بریکس بر تنظیمگری بازار نفت تأکید ویژه دارد.
جنگ علیه ایران، جنگ علیه انرژی بود
در همین زمینه، محسن پاکنژاد، وزیر نفت، روز پنجشنبه گذشته در یازدهمین نشست وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو گروه بریکس واقع در شهر گوروگرام هند حاضر شد. او با تأکید بر ضرورت همگرایی اعضای بریکس گفت: «حملههای چندباره متجاوزان به زیرساختهای نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی ایران طی این مدت نه یک حمله صرف به تأسیسات زیربنایی یک کشور، بلکه جنگی کور علیه امنیت انرژی جهان بود. این حملهها همچنین باعث ایجاد خسارتهایی به تأسیسات، شهادت و زخمیشدن تعدادی از کارکنان صنعت نفت، پیامدهای محیط زیستی گسترده، اختلال در تولید مواد اولیه و زنجیره تأمین کالاهای اساسی مورد نیاز زندگی مردم ایران و ازبینرفتن درآمد و اشتغال هزاران خانوار در منطقه حاشیه خلیج فارس شد و اکنون شاهد هستیم که تبعات چنین تجاوزهایی به بحران انرژی و افزایش قیمت جهانی مواد اولیه و محصولات تولیدی، فشار اقتصادی و افزایش هزینههای معیشت زندگی برای بسیاری از مردم غیرنظامی منجر شده است».
او در ادامه تأکید کرد: «این اقدامهای تجاوزکارانه نقض فاحش قوانین بینالمللی و بهطور مشخص، منشور سازمان ملل متحد به شمار میآید که باید در هر سطحی محکوم شود. جمهوری اسلامی ایران همانطور که بارها اعلام کرده است، تنها راه رسیدن به ثبات و امنیت در غرب آسیا که بخش عمدهای از انرژی جهان را تأمین میکند، خروج بیگانگان از منطقه و برچیدهشدن پایگاههای آمریکایی و سپردن امنیت این منطقه راهبردی به کشورهای منطقه است».
وزیر نفت ایران همچنین توضیح داد: «امروز نظام جهانی انرژی بیش از هر زمان دیگری با چالشها و نااطمینانیهای فزایندهای روبهرو شده و تأمین انرژی پایدار در بیشتر کشورها، به نگرانی اصلی دولتمردان و سیاستمداران تبدیل شده است. افزایش تقاضای انرژی، مخاطرههای ژئوپلیتیک، نوسانهای غیرقابل پیشبینی بازار، گرمایش جهانی، محدودیتهای سرمایهگذاری و نیاز فوری به تضمین دسترسی جهانی به انرژی مقرونبهصرفه از جمله چالشهای جهانی است که پرداختن به آنها فقط از عهده یک یا دو کشور برنمیآید، بلکه نیازمند همکاری بینالمللی و اتخاذ رویکردهای سیاستگذاری عملگرایانه و واقعگرایانه در سطح جهانی است. در سالهای اخیر شاهد هستیم که «رویکرد گذار به انرژی پاک» از طریق حذف سریع سوختهای فسیلی از نظام انرژی در مذاکرات بینالمللی تغییر اقلیم به عنوان راهی قطعی برای مقابله با گرمایش جهانی مطرح شده است، اما ضمن تأکید بر لزوم اقدام جمعی برای کاهش تغییرات اقلیمی، این هشدار نیز باید جدی گرفته شود که اتخاذ سیاستهای یکسویه و حذفی در نظام انرژی، «امنیت انرژی جهان» را به مخاطره میاندازد و فقر انرژی را در بسیاری از جوامع و نقاط محروم جهان تعمیق میبخشد».
پاکنژاد تأکید کرد: «برای جلوگیری از چنین مخاطرههایی، باید همه منابع و فناوریهای انرژی در تأمین تقاضای رو به رشد انرژی نقش داشته باشند. سناریوهای واقعگرایانه چشماندازهای انرژی جهان از جمله «گزارش چشمانداز جهانی نفت اوپک ۲۰۲۶» که هفته گذشته منتشر شد، پیشبینی میکند نفت و گاز تا سال ۲۰۵۰ همچنان بیش از ۵۳ درصد نیازهای انرژی جهان را تشکیل خواهند داد و هیچ نقطه اوجی برای تقاضای جهانی نفت در افق ۲۰۵۰ مشاهده نمیشود. افزون بر این، با وجود توسعه تجدیدپذیرها در سالهای اخیر، سهم سوختهای فسیلی در تولید برق جهان همچنان پابرجاست، بهطوریکه سهم نفت حدود ۵۷ درصد است و در افق ۲۰۵۰ نیز این سهم حدود ۳۴ درصد خواهد بود. همچنان نفت ستون فقرات بخشهای حملونقل و صنعت جهان است، درحالیکه گاز طبیعی، با سوخت پاکتر، کاربرد انعطافپذیر و زیرساختهای رو به رشد خود، نقشی محوری در گذار انرژی ایفا میکند». او در ادامه افزود: «با توجه به این واقعیات، جمهوری اسلامی ایران معتقد است در چارچوب گذار عادلانه، منظم و فراگیر انرژی، برای دستیابی به شرایط پایدار در تأمین انرژی و مقابله با گرمایش جهانی، سرمایهگذاری جهانی در صنعت نفت و گاز و فناوریهای کربنزدایی باید بهسرعت افزایش یابد. در این باره، بیشک بستر بریکس ظرفیت استثنایی برای همکاری در حوزه انرژی دارد. کشورهای ما با هم سهمی قابل توجه از تولید، مصرف، ذخایر و ظرفیت نوآوری انرژی جهان را تشکیل میدهند. از این قدرت جمعی میتوانیم در پیشبرد توسعه حوزههای مختلف انرژی شامل نفت و گاز، انرژیهای تجدیدپذیر، شبکههای برق، هیدروژن، بهرهوری انرژی، هوش مصنوعی و دیجیتالیشدن بخش انرژی استفاده کنیم».
به گفته وزیر نفت ایران: «جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان و با وجود مشکلات سالها تحریم، توانسته است اهداف خود را در زمینه توسعه زیرساختهای بخش انرژی محقق کند. بهطوری که در سال ۲۰۲۵، مجموع تولید سالانه گاز طبیعی ایران به بیش از ۲۸۰ میلیارد مترمکعب رسید که معادل حدود هفت درصد از مجموع تولید گازطبیعی جهان است. همچنین، ظرفیت تولید نفت ایران به روزانه چهار میلیونو ۲۰۰ هزار بشکه و تولید فراوردههای نفتی به ظرفیت روزانه دو میلیونو ۴۰۰ هزار بشکه رسید. در زمینه انتقال و حملونقل انرژی، ایران با بهرهمندی از هزاران کیلومتر خط لوله در ابعاد و حجمهای مختلف، ظرفیت بالایی برای انتقال نفت خام، فراوردههای نفتی و گاز طبیعی دارد. در همین حال، ظرفیت تولید برق در ایران از صد هزار مگاوات عبور کرده است و روند افزایش تولید برق از منابع انرژی فسیلی و غیرفسیلی در برنامه پیشرفت کشور دنبال میشود».
پاکنژاد در این نشست تأکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران آماده است نقشی فعال در همکاریهای انرژی کشورهای عضو بریکس ایفا کند. ما منابع عظیم انرژی، تخصص فنی در سطح جهانی، موقعیت راهبردی خود و از همه مهمتر، تمایل به همکاری سازنده برای شکلدهی به یک نظم جهانی انرژی عادلانه و امن را در بستر بریکس به اشتراک میگذاریم. در حالی که امروز پویاییهای بازار جهانی انرژی، با اعمال فزاینده اقدامهای تجاری و نیز تحریمها به بهانههای واهی بر ضد کشورهای دارنده ذخایر بزرگ نفت و گاز، با مخاطره و تهدید جدی روبهرو شده است، اعضای بریکس، مسئولیتی مشترک برای حفظ ثبات و جلوگیری از اختلال در بازارهای انرژی و تضمین جریان بیوقفه منابع انرژی دارند. به گونهای که دو وجه امنیت انرژی، یعنی امنیت عرضه برای مصرفکنندگان و امنیت تقاضا برای تولیدکنندگان، محقق شود. به عنوان یک گام عملی، این موضوع میتواند با عنوان «مشارکت امنیت انرژی بریکس» در چارچوب نقشه راه همکاری انرژی بریکس ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ با هدف افزایش تابآوری، ثبات و امنیت در سراسر زنجیره ارزش انرژی در کشورهای عضو پیگیری شود. بدین این ترتیب میتوان انتظار داشت تسهیل تبادل منظم اطلاعات درباره تحولات بازارهای انرژی، همکاری در حفاظت از زیرساختهای حیاتی انرژی، ارتقای قابلیتهای واکنش اضطراری، تشویق سرمایهگذاری در پروژههای راهبردی انرژی و حمایت از جریان مستمر تأمین انرژی میان اعضای بریکس در این چارچوب عملیاتی شود». همچنین وزیر نفت در آیین گشایش مرکز تعالی دیجیتال بریکس برای شبکههای هوشمند و ذخیرهسازی انرژی (DCoE) حضور یافت. پاکنژاد راهاندازی «مرکز دیجیتال تعالی بریکس برای شبکههای هوشمند و ذخیرهسازی انرژی» را گامی مهم و نقطه عطف در توسعه همکاریهای انرژی بین کشورهای عضو بریکس دانست.
وزیر نفت گفت: راهاندازی «مرکز دیجیتال تعالی بریکس برای شبکههای هوشمند و ذخیرهسازی انرژی» گامی مهم و نقطه عطفی در مسیر توسعه همکاریهای انرژی میان کشورهای عضو بریکس بهشمار میرود. او در این نشست تأکید کرد: «از منظر سیاستگذاری، این ابتکار میتواند بهطور مؤثری در تحقق مجموعهای از اهداف راهبردی نقشآفرینی کند؛ از جمله تقویت امنیت انرژی، ترویج انتقال فناوری و توسعه ظرفیتها، حمایت از گذار انرژی همراه با حفظ دسترسی به انرژی مقرونبهصرفه و قابل اعتماد، تقویت همکاریهای جنوب-جنوب و ایجاد فرصتهای تازه برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان انرژی. با توجه به تفاوت سطوح توسعه فناوری و میزان دسترسی به آن در میان اعضای بریکس، این مرکز میتواند نقش مهمی در کاهش شکافهای فناورانه و تسریع استقرار زیرساختهای تازه انرژی در کشورهای عضو ایفا کند. از این رو، جمهوری اسلامی ایران از تأسیس مرکز دیجیتال بریکس به عنوان زمینهای عملی برای تقویت همکاریهای فنی، ترویج نوآوری، ارتقای ظرفیتها و تسهیل تبادل دانش و تجربهها میان کشورهای عضو استقبال میکند». با تمام این اوصاف، رفع تحریمهای ایران یک نقطه کلیدی برای گسترش همکاریهای اقتصادی ایران در تشکلهای فرامنطقهای مانند بریکس به شمار میآید.