در يادداشت قبلي گفته شد كه از نگاه امام خميني يكي از اهداف عملياتي قيام عاشورا تشكيل حكومت اسلامي بود. با ملاحظه آثار امام چنين استنباط ميشود كه آن بزرگوار با استناد به منابع تاريخي يادآور شده است كه گروهي از مقدسمآبان به امامحسين (ع) توصيه ميكردند، از امنيت موجود استفاده كند و در جوار رسول اكرم (ص) به دور از مسائل اجتماعي مشغول به ذكر و عبادت باشد كه امام حسين (ع) آن را نپذيرفت. (صحيفه امام، ج ۱۴، ص ۵۲۱) امام خميني معتقد است كه قيام امامحسين (ع) اسلام را بيمه كرد. ايشان خاطرنشان كرده است: امويان در پي آن بودند كه امام حسين (ع) حكومت اموي را به رسميت بشناسد و به حاكمان اُموي «اميرالمومنين» خطاب كند؛ ولي آن حضرت چون آينده اسلام و مسلمانان را در خطر ميديد، براي نشر اسلام با آنان مخالفت و قيام كرد. (همان، ج ۲، ص ۳۷۲-۳۷۳) امام خميني هدف نهايي قيام عاشورا را تلاش براي تشكيل حكومت اسلامي و اقدامي سياسي ميدانست. امام حسين (ع) شرعا مكلف به آن بود. (همان، ج۲۱، ص ۳) بر اين اساس ميتوان گفت از ديدگاه امام خميني يكي از اهداف واقعه عاشورا تلاش براي تشكيل حكومت اسلامي بود.
۲. امر به معروف و نهي از منكر
در اسلام براي تحقق اهداف و برنامههاي اجتماعي، روشهاي مختلفي براي نظارت عمومي ابلاغ شد. يكي از روشهاي نظارتي اسلام امر به معروف و نهي از منكر است. اين وظيفه برعهده تمامي افراد جامعه اسلامي است كه بر اعمال و رفتار حاكمان و شهروندان نظارت بكنند و به صورت متقابل هر يك، ديگري را به رعايت خوبيها و ترك زشتيها امر و نهي كنند. امام راحل در بيان اهميت اين فريضه ميفرمايند: «فرو نشستن از اقدام و سستي نمودن از امر به معروف و نهي از منكر و جلوگيري ننمودن از ظلم ستمكاران، حلم نيست، بلكه خمود است كه يكي از ملكات رذيله و صفات ناهنجار است. (شرح حديث جنود عقل و جهل، ص ۳۶۹) و در اهميت اين واجب الهي در كشور اسلامي ميفرمايند: «وقتي يك كشوري ادعا ميكند كه «جمهوري اسلامي» است و ميخواهد جمهوري اسلامي را متحقّق كند، اين كشور بايد همه افرادش آمر به معروف و ناهي از منكر باشند.
اعوجاجها را خودشان رفع بكنند... ما همه امروز وظيفه داريم؛ امر به معروف و نهي از منكر بر همه مسلمين واجب است. (صحيفه امام؛ ج ۱۳، ص ۴۶۹) امر به معروف و نهي از منكر و به عبارت ديگر تلاش براي اقامه معروف و مبارزه با منكرات كه حكومت اموي عامل اصلي پيدايش و گسترش آن در جامعه اسلامي بود از اهداف ديگر قيام امام حسين (ع) در چارچوب اهداف عملياتي به شمار ميرود. امام خميني (ره) در اين باره فرمودهاند: «اينكه حضرت ابي عبدالله (ع) نهضت و قيام كرد با عدد كم در مقابل اين[حكومت يزيد] براي اين بود كه گفتند تكليف من است كه استنكار كنم، نهي از منكر كنم.» «سيدالشهداء (سلامالله عليه) همه عمرش و همه زندگياش را براي رفع منكر و جلوگيري از حكومت ظلم و جلوگيري از مفاسدي كه حكومتها در دنيا ايجاد كردند، صرف كرد و تمام زندگياش را صرف اين كرد كه حكومت جور بسته بشود و از بين برود، معروف در كار باشد، منكرات از بين برود.» (فرهنگ عاشورا در كلام و پيام امام خميني، ص 33، 38، 39) و هدف نهضت خونين عاشورا را از ابتدا اقامه عدل و عمل به معروف و مقابله با منكر دانستهاند و فرمودند: «سيدالشهدا (ع)، از همان روز اول كه قيام كردند براي اين امر، انگيزهشان اقامه عدل بود؛ فرمودند كه ميبيني كه معروف عمل نميشود و منكر عمل ميشود. انگيزه اين است كه معروف را اقامه و منكر را از بين ببرد. انحرافات همه از منكرات است، جز خط مستقيم توحيد هر چه هست منكرات است. اينها بايد از بين برود و ما كه تابع حضرت سيدالشهدا هستيم بايد ببينيم كه ايشان چه وضعي در زندگي داشت. قيامش، انگيزهاش نهي از منكر بود كه هر منكري بايد از بين برود.» (صحيفه نور، ج ۲۰، ص ۱۸۹) امام خميني به خطبهاي از حضرت امام حسين (ع) اشاره ميكند كه آن حضرت با يادآوري كلام رسول خدا (ص) در مورد سرنوشت افراد ساكت در مقابل حاكمان ستمگر فرمودند: «از حضرت سيدالشهداء -سلامالله عليه- خطبهاي نقل شده است كه در آن خطبه علت قيام خودشان را بر ضد حكومت وقت ذكر فرمودهاند و آن، اين است كه فرمودهاند خطاب به مردم كه پيغمبر اكرم فرموده است كه كسي كه ببيند يك سلطان جائري حلال ميشمرد محرماتالله را، چيزهايي را كه خداوند حرام كرده است، اين آزاد ميگذارد و مخالف سنت رسولالله عمل ميكند و عهد خدا را ميشكند، اگر كسي ديد يك سلطان جائري اين كارها را ميكند و مع ذلك ساكت شد و تغيير نداد با قول خودش با عمل خودش، خداي تبارك و تعالي حتم كرده است ... كه جاي او را هم جاي همان سلطان جائر در آخرت قرار بدهد.» (صحيفه نور، ج ۴، ص ۴۱)