خبرگزاری حوزه | حمید بهمنی، کارگردان سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه برای رسیدن به یک فیلم یا سریال عاشوراییِ ماندگار، ابتدا باید مبانی روشن و مورد توافق در اختیار فیلمساز قرار گیرد، اظهار کرد: یکی از مهمترین موانع شکلگیری آثار شاخص عاشورایی این است که هنوز در حوزه تولید فیلم و سریال با موضوع عاشورا، یک مرجع جامع، واحد و مورد اجماع وجود ندارد و همین مسئله باعث میشود فیلمساز در مسیر تولید با پیچیدگیها و محدودیتهای متعددی مواجه شود.
وی افزود: امروز اگر فیلمسازی بخواهد وارد حوزه روایت عاشورا شود، ناچار است از مسیرهای متعدد عبور کند، از مشاورههای مختلف استفاده کند و در نهایت نیز تضمینی وجود ندارد که نتیجه کار مورد تأیید قرار بگیرد. این روند باعث شده بسیاری از فیلمسازان یا به سراغ این موضوع نروند یا با احتیاط بسیار به آن نزدیک شوند. به اعتقاد من، نهادهایی که متولی امور فرهنگی و دینی هستند؛ از حوزههای علمیه گرفته تا وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، رسانه ملی و دیگر مراکز تصمیمگیر، باید کنار هم قرار بگیرند و یک دایرهالمعارف جامع و دقیق از منابع معتبر عاشورایی تهیه کنند؛ مجموعهای که فیلمساز بتواند با تکیه بر آن، ایدهپردازی و تولید کند.
کارگردان فیلم «آن مرد آمد» تصریح کرد: اگر چنین مرجعی تدوین شود، کارگردان و نویسنده با اطمینان بیشتری به سراغ زوایای تازه واقعه عاشورا خواهند رفت؛ چراکه میدانند مبنای تاریخی و روایی کارشان روشن است و پس از تولید با چالشهای جدی روبهرو نخواهند شد.
کارگردان سینما و تلویزیون با اشاره به تجربه برخی آثار تاریخی گفت: گاهی فیلمسازی سالها زمان و سرمایه صرف ساخت اثری میکند اما در مرحله نمایش با موانع مواجه میشود؛ زیرا درباره حدود و چارچوب روایت تاریخی از ابتدا توافق روشنی وجود نداشته است.
وی افزود: نمونههایی در سینمای ایران وجود داشته که با وجود کیفیت فنی بالا، به دلیل اختلاف دیدگاهها درباره بازنمایی واقعه عاشورا با محدودیتهایی مواجه شدند. این موضوع نشان میدهد هنوز درباره سقف و کف روایت تاریخی و مذهبی به یک جمعبندی نرسیدهایم. اگر قرار است آثار عاشورایی رشد کنند، باید استحکام محتوایی در اختیار فیلمساز قرار گیرد. یعنی علما، پژوهشگران علوم دینی، متخصصان تاریخ اسلام و مدیران فرهنگی به یک زبان مشترک برسند و منابعی را معرفی کنند که مبنای تولید قرار گیرد.
وی با اشاره به تعدد منابع تاریخی درباره واقعه کربلا بیان کرد: از قرنهای گذشته تاکنون آثار فراوانی درباره عاشورا نوشته شده و طبیعی است که در برخی روایتها اختلافهایی وجود داشته باشد. حتی برخی متفکران و اندیشمندان دینی نسبت به بعضی نقلها نقد داشتهاند و این نشان میدهد پالایش و جمعبندی منابع همچنان ضرورت دارد. فیلمساز در چنین شرایطی با پرسشهای متعددی روبهرو میشود؛ اینکه کدام روایت را انتخاب کند، کدام زاویه را مبنا قرار دهد و چگونه میان روایتهای مختلف جمعبندی داشته باشد. این مسئله زمانی حل میشود که منابع معتبر و مورد تأیید به شکل روشن معرفی شوند.
وی درباره نسبت میان وفاداری تاریخی و جذابیت دراماتیک در آثار عاشورایی اظهار کرد: اگر نگاه ما به عاشورا مبتنی بر فلسفه قیام امام حسین(ع) و مبانی اعتقادی باشد، جذابیت دراماتیک بهصورت طبیعی شکل میگیرد؛ چون خود واقعه عاشورا سرشار از موقعیتهای نمایشی، انسانی و احساسی است. عاشورا ظرفیتهای بیشماری برای روایت دارد. از مسیر حرکت کاروان گرفته تا شب عاشورا، وداعها، گفتوگوها، اسارت اهلبیت (ع)، روایت یاران و حتی بررسی شخصیتهای مختلف حاضر در میدان، هر کدام به تنهایی میتواند موضوع یک اثر سینمایی یا سریال باشد. حتی اگر تنها بر یک بخش کوتاه از این واقعه تمرکز شود، باز هم ظرفیت خلق یک اثر تأثیرگذار وجود دارد؛ چون ذات این رویداد سرشار از کشش دراماتیک است.
کارگردان سینما و تلویزیون درباره مهمترین عناصر ارتباط عاطفی مخاطب امروز با آثار عاشورایی گفت: خود نام امام حسین (ع) و واقعه کربلا دارای قدرت عاطفی و معنوی فوقالعادهای است. این تنها روایتی است که قرنها تکرار شده اما همچنان برای مخاطب تازگی دارد. دلیل ماندگاری عاشورا این است که فقط یک رویداد تاریخی نیست، بلکه با لایههای عمیق روحی و انسانی انسانها ارتباط برقرار میکند و همین مسئله باعث شده بعد از قرنها همچنان زنده و اثرگذار باقی بماند.
بهمنی اظهار کرد: مردم بارها و بارها روایتهای مختلف عاشورا را شنیدهاند اما همچنان مشتاق شنیدن دوباره آن هستند؛ زیرا هر بار تجربهای تازه از مواجهه عاطفی و معنوی با این واقعه شکل میگیرد. درضمن شخصیتهای عاشورا دارای ویژگیهای منحصربهفردی هستند؛ زیرا در نسبت مستقیم با اهلبیت(ع) تعریف میشوند و همین مسئله آنها را از بسیاری از شخصیتهای تاریخی دیگر متمایز میکند.
این فیلمساز ادامه داد: هر یک از شخصیتهای حاضر در واقعه کربلا، چه از خاندان امام حسین(ع) و چه از اصحاب ایشان، ظرفیتهای گستردهای برای روایت دارند و هر کدام میتوانند محور یک اثر مستقل باشند. حتی شخصیتهایی که کمتر در آثار نمایشی دیده شدهاند نیز دارای قصههایی تأثیرگذار و عمیق هستند که میتوانند زمینه تولید آثار تازه را فراهم کنند.
این کارگردان درباره نسبت میان حماسه و ابعاد انسانی در آثار عاشورایی اظهار کرد: عاشورا در عین تراژیک بودن، یک حماسه بزرگ انسانی است و همین ترکیب باعث ماندگاری آن شده است. اگر عاشورا صرفاً یک واقعه تلخ تاریخی بود، در همان زمان باقی میماند؛ اما آنچه آن را زنده نگه داشته، پیوند میان ایثار، حماسه، مظلومیت و مفاهیم انسانی است.
بهمنی تأکید کرد: تأثیر عاشورا فقط محدود به حوزه دین نیست؛ بلکه در هنر، ادبیات، شعر، موسیقی، نمایش و سایر شاخههای هنری نیز حضور پررنگ دارد و همین گستردگی نشاندهنده ظرفیت عظیم این واقعه است. عاشورا حتی توانسته قالبهای هنری مستقل خلق کند؛ از تعزیه و پردهخوانی گرفته تا اشکال مختلف روایت نمایشی که در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژهای پیدا کردهاند.
بهمنی درباره مؤلفههای فرمی موفقیت آثار عاشورایی گفت: چون خود عاشورا دارای ساختاری دراماتیک و قدرتمند است، اجرای آن نیز باید در بالاترین سطح حرفهای انجام شود. نویسنده توانمند، کارگردانی مسلط، طراحی دقیق و تولید حرفهای از الزامات این حوزه است. تجربه برخی آثار تاریخی و مذهبی نشان داده که مخاطب نسبت به کیفیت ساخت حساس است و آثار ماندگار معمولاً نتیجه نگاه حرفهای و بلندمدت هستند.
کارگردان سینما و تلویزیون درباره نقش موسیقی و طراحی صحنه اظهار کرد: عناصر هنری مانند موسیقی، طراحی صحنه، لباس و فضاسازی، نقش تعیینکنندهای در انتقال حس عاشورا دارند. در برخی آثار سینمایی و تلویزیونی دیدهایم که موسیقی و طراحی هنری چگونه توانستهاند به ماندگاری اثر کمک کنند و تجربهای عاطفی برای مخاطب خلق کنند.
بهمنی در پایان با اشاره به ظرفیت بیپایان روایت عاشورا گفت: عاشورا را نباید یک موضوع محدود دانست؛ این واقعه یک اقیانوس گسترده از معنا، روایت و تجربه انسانی است. هرچقدر هم درباره عاشورا فیلم و سریال ساخته شود، هنوز ظرفیتهای فراوانی برای روایت باقی میماند و این نشان میدهد که هنر عاشورایی همچنان میتواند مسیرهای تازهای را پیش روی هنرمندان باز کند.
انتهای پیام