به گزارش خبرنگار ایرنا، خانه‌های تاریخی بندرلنگه با بادگیرهای بلند و حیاط‌های مرکزی، نه فقط سرپناه بلکه کتابی گشوده از دانش بومی در اقلیم‌شناسی و فرهنگ غنی مردمان این خطه هستند؛ آثاری که هر یک، چون نگینی بر تارک میراث ملی ایران می‌درخشند.

شهرستان بندرلنگه با برخورداری انبوهی از مساجد و برکه‌های تاریخی که بسیاری از آن‌ها در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند، به‌عنوان یکی از قطب‌های گردشگری تاریخی استان هرمزگان شناخته می‌شود.

در میان این همه شکوه تاریخی، خانه‌های اعیانی و کهن این شهر، همچون خانه فکری با بادگیرهای مرتفع و چشم‌نواز خود، الگویی تمام‌عیار از معماری اصیل جنوب محسوب می‌شوند؛ آثاری که هر گوشه‌شان راز هم‌آوایی انسان با طبیعت سخت و زیبای خلیج فارس را فاش می‌سازد.

هوشمندی در برابر اقلیم؛ از سایه تا نسیم دریا

معماران بندرلنگه با الگویی غالب مبتنی بر حیاط مرکزی، خانه‌هایی را خلق کرده‌اند که در آنها کنترل دما و رطوبت، به‌عنوان مهم‌ترین چالش اقلیمی، با ظرافتی تحسین‌برانگیز حل‌وفصل شده است.

اصل بنیادین در ساخت این بناها، تداوم نسیم دریا و بهره‌گیری حداکثری از سایه بوده؛ ازاین‌رو، خانه‌ها با دیوارهای خارجی بلندی احاطه می‌شدند که ضمن تامین امنیت، همچون سپری در برابر باران‌های سیل‌آسای منطقه عمل کرده و در هنگام زلزله، از آسیب‌های احتمالی ناشی از برخورد ساختمان‌های مجاور می‌کاستند.

حیاط مرکزی، به‌عنوان فضای ارتباطی و قلب تپنده بنا در میان آن جای گرفته و سایر فضاها حول آن سامان می‌یافتند؛ کشیدگی شرقی - غربی این حیاط‌ها و ساخت بر روی سکوهای مرتفع به دلیل نزدیکی به دریا و رطوبت بالای خاک، از دیگر ویژگی‌های بارز این بناهاست.

ارتفاع زیاد کف تا سقف، بام‌های با جان‌پناه بلند (ستار) و وجود بادگیرهای یک یا چهارطرفه، همگی حکایت از درک عمیق معمار سنتی از دانش جابه‌جایی هوا دارد تا فضایی آکنده از آسایش برای ساکنین فراهم آورد.

همچنین مصالحی همچون سنگ‌های مرجانی، ملات ساروج، خشت و گل، حصیر برگ خرما، چوب و چندل و گچ، در کنار اسکلت‌های چوبی به‌هم‌بافته‌شده در دل دیوارهای قطور، نه‌تنها پایداری بنا را تضمین می‌کرده، بلکه این خانه‌ها را با طبیعت پیرامونشان یکی می‌ساخته است.

فضاهایی برای زندگی؛ از خشوع ورودی تا هم‌نشینی با باد

فضاهای رقم‌ خورده در این خانه‌های تاریخی، نمایشی از نظم و کاربردگرایی هوشمندانه است؛ ورودی خانه‌ها که گاه تا سه درگاه برای کاربری‌های متفاوت داشت، با پیش‌فضایی برجسته بر بدنه بنا و سکوهایی برای مکث، حریمی مقدس برای ورود به حریم خصوصی خانواده ترسیم می‌کرد.

درب ورودی با وجود سردرهای رفیع، با خشوعی وصف‌ناپذیر و ارتفاعی هم‌اندازه با قامت انسان طراحی می‌شد، تا آموزه‌های تواضع و فروتنی را در همان نخستین گام، به مهمان یادآور شود.

دهلیز (دالان) پس از درب ورودی، فضایی برای دیدارهای کوتاه با فروشندگان دوره‌گرد و یا استقبال از میهمانان بود و با یک شکست ماهرانه به حیاط مرکزی متصل می‌شد.

حیاط، این فضای جمع‌کننده، میزبان ساباط‌ها (ایوان‌های نیمه‌باز با عمقی بیش از ۲ متر) و دکنی‌ها (صفه‌های بدون سقف در جبهه شمالی) بود که هر یک نقشی کلیدی در خنک‌سازی و ایجاد تنوع فضایی ایفا می‌کردند.

اتاق، انبار و مطبخ؛ روایت زندگی جمعی و سنتی

در بافت گسترده خانواده‌های جنوبی، هر اتاق به فراخور کاربری و مخاطبش نامی داشت و از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار بود؛ اتاق‌ها اغلب دارای فضاهای وابسته‌ای همچون «قطیعه» برای وضو یا استحمام بودند و پنجره‌های کوچک بالای درها یا روزنه‌های موسوم به «فاخ»، نقش حیاتی در تهویه و روشنایی داشتند.

انبارهای مواد غذایی با طراحی ویژه و کف‌پوش‌های چوبی (کرم‌بندی) نشان از دانش بالای نگهداری آذوقه در اقلیم گرم و مرطوب دارد؛ مطبخ یا آشپزخانه نیز به‌عنوان فضایی بزرگ با سکوهای متعدد، جایگاه اجاق و آویزه‌ها، همواره در ضلع جنوبی خانه و با سقفی بلند و بازشوهای تهویه‌کننده، جانمایی می‌شد تا از گزند گرما و دود در امان باشد.

آب‌انبارها و بام؛ گنجینه‌های نهان و شب‌نشینی‌های مهتابی

اکثر این خانه‌های تاریخی، آب‌انبارهایی کم عمق برای ذخیره آب‌های لب‌شور چاه‌ها داشتند که در نزدیکی مطبخ تعبیه می‌شد.

شاید جذاب‌ترین بخش این زیست‌بوم کهن، بام خانه‌ها باشد؛ فضایی که در شب‌های گرم جنوب، به پناهگاهی برای خانواده‌ها تبدیل می‌شد و خانم‌ها از بعدازظهر، با حمل وسایل به پشت بام، مجلس شب‌نشینی را مهیا می‌کردند.

جان‌پناه‌های بلند «ستار» در جبهه‌های هم‌جوار معبر، حریمی امن برای حفظ محرمیت این گردهمایی‌های شبانه بودند و با طراحی دوتیغه‌ای خود، نسیم را به سطح بام هدایت می‌کردند.

این سنت دیرینه، بعدها به خانه‌های ۲ طبقه‌ای تکامل یافت که همچنان یادگار معماری غنی و مردم‌دوست این خطه از ایران‌زمین است.

به گزارش ایرنا، بیش از ۳۰۰ اماکن و بنای تاریخی، برای بازدید مسافران و گردشگران به هرمزگان وجود دارد.

همچنین شهرستان بندرلنگه با ۱۵۹ هزار نفر جمعیت در غرب استان هرمزگان واقع شده که تا مرکز بندرعباس ۲۴۰ کیلومتر فاصله دارد.