صاحبخبر - حادثهٔ تلخ اهانت به زائران حسینیِ بُهرهٔ داوودی که از سر تعصب کور و به دست تفرقه افکنان رقم خورد، نه تنها دل هر آزاده ای را آزرد؛ بلکه نشان داد که مخالفت با سیره اهل بیت (ع)، گاه جامهٔ اختلاف بر تن می کند. در یادداشت پیش رو، برآن هستیم تا چگونگی برگزاری آیین عاشورا و عزاداری حسینی نزد پیروان بُهره داوودی و آقاخانی را نشان دهیم تا همدلی ها برجسته و تفرقه ها رسوا شوند.
1. بُهره های داوودی، به عنوان شاخه طیبیِ اسماعیلیه، پیشینه ای بیش از هزار ساله در احیای عاشورا دارند. از عصر فاطمیان تاکنون، مجالس دهه محرم با محوریت «واعظ» یا داعیِ مطلق، طی ده مجلس با شکوه برگزار می شود. در این ایام، ماتم و سینه زنیِ منظم، برپایی عَلَم و تعزیه خوانی، و مراسم پرشور «ماتم» در مساجد و حسینیه های جامعه (که «مَرقَد» نیز خوانده می شود) برقرار است. زائران با لباس سفید و کلاه های طلایی دوزی شده، اشعار مرثیه فاطمی و نوحه های دلسوز را زمزمه می کنند و اوج آن در روز عاشورا با راهپیمایی در مناطق متعدد جهان ظاهر می شوند. داعی کنونی، مفضل سیف الدین پنجاه و سومین رهبر دینی آنها، پیوسته بر وحدت مسلمانان و سرمشق گیری از ایثار امام حسین (ع) تأکید دارد و سنت عزاداری را دقیقاً بر مدار فقه اسماعیلی فاطمی حفظ کرده است.
2. برگزاری مراسم عاشورا در اسماعیلیه آقاخانیه محلاتی اندکی متفاوت است. پس از اتخاذ رویکرد «هویت سازی و مرزبندی صریخ بین آقاخانیه و سایر فرق شیعی» از حدود نود سال قبل توسط آقاخان سوم، صراحتا برگزاری عزاداری عاشورا به سبک شیعیان اثنی عشری ممنوع اعلام شد. آقاخان سوم با این فرض که روز شهادت امام قبل، در واقع روز امامت امام جدید است و نباید در آن روز عزاداری کرد این ممنوعیت را اعلام کرد. بعد از این محدودیت و در دوران آقاخان چهارم سیاست جدیدی را به روی اسماعیلیان گشوده شد و برگزاری عزاداری را در عاشورا آزاد اعلام شد و سیاست قبلی کنار رفت. کریم شاه الحسینی در پیام هایی با عنوان فرمان مبارک، دهم محرم را نماد ایستادگی در برابر ظلم و فداکاری برای کرامت انسانی خوانده و از پیروان خواسته تا با تفکر و خدمت به خلق، راه حسین را زنده نگه دارند. در این سنت، سینه زنی و قمه زنی جایگاهی ندارد و به جای آن بر حزن باطنی، انفاق و الهام گیری معنوی تأکید می شود. با این همه، عشق به امام حسین در دل جامعه نزاری کمتر از دیگر شیعیان نیست. اسماعیلیان نزاری به امامت آقاخان محلاتی ارادتی عمیق به سیدالشهدا دارند، هرچند آیینشان به دور از نمودهای بدنیِ شدید و خونریزی است. در جماعت خانه ها (محل عبادت)، مراسم شب های محرم با قرائت مرثیه های متین، «گنان»های کهن و خطابه هایی درباره بُعد اخلاقی و عرفانی قیام عاشورا برپا می شود.
النهایه: رویداد فاجعه آمیز حرم حسینی، ضرورت همکاریهای عملی برای همگرایی میان اسماعیلیه و شیعیان دوازده امامی را دوچندان می کند. برگزاری مجالس مشترک عاشورا با حضور سخنرانان و مرثیه سرایان هر سه شاخه، بزرگداشت شب های قدر با تفسیرهای مشترک فاطمی و جعفری، و محافل بین مذاهب به مناسبت شهادت امامان مشترک تا امام جعفر صادق (ع) می تواند خاری در چشم تفرقه افکنان باشد. تأسیس «ستاد وحدت عاشورایی»، دعوت از رهبران دینی بُهره و آقاخانی برای روایت عشقشان به امام حسین ع، و تکثیر مفاهیمی که اشتراک داریم، پرده از چهره دشمنان حقیقی اهل بیت برمی دارد و توهین به زائران را در آتش همین محبت ذوب می کند. این اقدامات می تواند نمود عملی از «تاریخ کلام همگرایانه مذاهب اسلامی» را ذیل چتر اسلام سیاسی به نمایش بگذارد. جمله ای راهبردی از قائد شهید امت که فرق شیعه را «ایتام آل محمد» می دانستند می تواند فصل جدیدی از تاریخ کلام تطبیقی تقریبی مذاهب را به نمایش بگذارد. چنین باد...
انتهای پیام/∎