به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، کتاب «فیضالدموع» شرح زندگانی و شهادت امام حسین(ع) با نثر فارسی فصیح و بلیغ تألیف محمدابراهیم نواب تهرانی (بدایعنگار) در قرن سیزدهم هجری در دوره قاجار نگاشته شده است.
این اثر، یکی از مهمترین و ارزشمندترین مقاتل فارسی در قرن سیزدهم به شمار میآید که در آن تاریخ، ادب و سوگ دینی در هم تنیده شدهاند و روایتی منسجم از زندگانی و شهادت امام حسین(ع) بازگو میشود.
نویسنده این کتاب، محمدابراهیم نواب تهرانی، مشهور به بدایعنگار، از ادیبان و منشیان دربار قاجار بوده و همین پیشینه موجب شده نثر او فصیح، آهنگین و در عین حال روان باشد.
این کتاب در سنت مقتلنویسی فارسی جایگاهی بسیار مهم دارد؛ از یک سو ادامه راه آثاری چون «روضهالشهدا» است که روایت عاشورا را به زبان فارسی و با بیانی ادیبانه و عاطفی عرضه کردند و از سوی دیگر، به دلیل تکیه بر منابع معتبر شیعی و پرهیز از نقلهای بیسند و افسانهگون، به مقاتل پژوهشی و مستند نزدیک میشود. به همین دلیل، «فیضالدموع» را میتوان پلی میان مقتل سنتی روضهخوانان و مقتل مستند پژوهشی دانست.
نویسنده در مقدمه کتاب، بهصراحت از رواج تحریف، افراط در مرثیهگویی و نقلهای بیپایه در برخی مجالس و کتابها گلایه میکند و هدف خود را فراهم آوردن متنی میداند که هم «صحیح و مستند» باشد و هم «فصیح و بلیغ». او با تکیه بر منابعی چون «لهوف» سید بن طاووس، «بحارالانوار» علامه مجلسی، «مناقب» ابن شهرآشوب، «مقاتل الطالبیین» ابوالفرج اصفهانی و «مقتل» ابیمخنف، روایتی مستقل و منظم از زندگی امام حسین(ع) و واقعه کربلا میسازد.
از نظر نسخهشناسی، «فیضالدموع» در دوره قاجار بارها کتابت شده و نسخههای خطی متعددی از آن برجای مانده است، در میان این نسخهها، برخی بهسبب کتابت خوشنویسان نامدار، ارزش هنری مستقل یافتهاند و در فهرستهای نسخههای خطی کتابخانهها بهعنوان نمونههای ممتاز نستعلیق قاجاری معرفی شدهاند. چاپهای معاصر کتاب نیز معمولاً بر اساس همین نسخهها تصحیح شدهاند و در مقدمههایشان، بر ارزشادبی و استنادی اثر تاکید شده است. مشهورترین آنها نسخهای است که میرزا محمدرضا کلهر، خوشنویس بزرگ قاجار، در سال ۱۲۸۶ق کتابت کرده است. این نسخه از زیباترین نمونههای نستعلیق قاجاری بهشمار میرود و ارزش هنری مستقل دارد.
کتاب فصلبندی ندارد و روایت بهصورت پیوسته و در قالب عناوین متعدد پیش میرود. محتوای آن را میتوان در چهار بخش اصلی خلاصه کرد: روایت با تولد امام حسین(ع) آغاز میشود و سپس به زمینههای سیاسی و اجتماعی دوران معاویه و یزید میپردازد. نویسنده با دقت، ریشههای قیام را توضیح میدهد.
حرکت از مدینه تا کربلا، اوج روایت: روز عاشورا و وقایع پس از عاشورا میپردازد و روایت را با بیانی اندوهبار و در عین حال استوار به پایان میبرد.
این اثر با مقدمه، تصحیح و تحقیق، اکبر ایرانی، در ۲۹۶ صفحه توسط انتشارات میراث مکتوب با همکاری موسسه انتشارات هجرت به چاپ رسیده است.