به گزارش ایرنا، هر بار که حکم تخریب یک دیوار، بنا یا محوطهسازی غیرمجاز در اراضی کشاورزی اجرا میشود، افکار عمومی معمولا نتیجه را میبیند؛ دیوارهایی که فرو میریزند و زمینهایی که به ظاهر به چرخه تولید بازمیگردند.
اما پشت این تصاویر، واقعیتی عمیقتر جریان دارد؛ رقابتی نابرابر میان ظرفیت محدود حفاظت از اراضی و فشار روزافزون تغییر کاربری در یکی از مهمترین قطبهای کشاورزی شرق استان تهران.
دماوند به واسطه آبوهوای مناسب، باغهای گسترده و دسترسی مطلوب به پایتخت، سالهاست در معرض افزایش تقاضا برای ساختوساز قرار دارد و همین ویژگیها که مزیتی برای کشاورزی محسوب میشود، زمینهای مرغوب منطقه را به هدفی جذاب برای سوداگران زمین نیز تبدیل کرده است.
عملیات اخیر تخریب در هومند وادان اگرچه به آزادسازی ۴۵ هکتار از اراضی کشاورزی منجر شد، اما آمارهای منتشر شده از سوی جهاد کشاورزی شهرستان نشان میدهد مساله فراتر از چند ساختوساز پراکنده است و به روندی تبدیل شده که آینده اراضی تولیدی منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد.
عملیات تخریب ابنیه غیر مجاز در اراضی کشاورزی دماوند
تخریب ساختوسازهای غیرمجاز؛ روی قابل مشاهده یک بحران پنهان
رییس جهاد کشاورزی شهرستان دماوند از اجرای عملیات گسترده مقابله با تغییر کاربری غیرمجاز در منطقه هومند وادان خبر داد و بیان کرد: در این عملیات پس از اخذ دستور قضایی و حضور عوامل ذیربط، ۵۰ مورد ساختوساز غیرمجاز شامل ۱۲ بنا و ۳۸ مورد دیوارکشی تخریب شد.
مجید خدابخش روز پنجشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود:در نتیجه اجرای این احکام، ۴۵ هکتار از اراضی کشاورزی آزادسازی و به چرخه تولید بازگردانده شد.
اگر مالکان پس از اخطار نسبت به توقف عملیات یا جمعآوری مستحدثات اقدام کنند، پرونده به مرحله تخریب نمیرسد
وی ارزش ریالی ساختوسازهای قلع و قمع شده را حدود ۲۵۰ میلیارد ریال اعلام کرد و افزود: تمامی پروندههای اجرا شده مراحل قانونی را طی کرده و پیش از این نیز اخطارهای لازم به مالکان داده شده بود.
رییس جهاد کشاورزی دماوند یادآور شد: در بسیاری از موارد اگر مالکان پس از اخطار نسبت به توقف عملیات یا جمعآوری مستحدثات اقدام کنند، پرونده به مرحله تخریب نمیرسد.
اما تخریبهای اخیر بیش از آنکه پایان یک ماجرا باشند، نشانهای از تداوم روندی هستند که دستگاههای متولی از گسترش آن ابراز نگرانی میکنند.
شناسایی ۱۳۰۰ تغییر کاربری؛ ابعاد واقعی بحران در دماوند
آنچه ابعاد مساله را روشنتر میکند، آمار تخلفات شناسایی شده در شهرستان است که به گفته خدابخش، تنها در سه ماه اول سال جاری بیش از یک هزار و ۳۰۰ مورد تغییر کاربری غیرمجاز در سطح شهرستان شناسایی شده است.
انجام مؤثر وظایف حفاظتی در اراضی کشاورزی دماوند، دستکم پنج گروه خودرویی و ۱۰ نیروی حفاظتی دیگر مورد نیاز است
به گفته وی، حدود ۴۰۰ پرونده از این تعداد در مراحل مختلف قانونی قرار دارند و قابلیت اجرای احکام تبصره ۲ ماده ۱۰ قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها را دارند.
این آمار نشان میدهد عملیات اخیر تنها بخش کوچکی از حجم پروندههای موجود را نمایندگی میکند و فشار تغییر کاربری در نقاط مختلف شهرستان همچنان ادامه دارد.
بخش عمده این تخلفات به دیوارکشی و قطعهبندی اراضی مربوط میشود؛ اقدامی که در بسیاری از موارد نخستین گام برای خروج زمین از چرخه تولید کشاورزی و حرکت به سمت ساختوساز محسوب میشود.
چرا اراضی درجه یک کشاورزی بیشترین هدف متخلفان هستند؟
زمینهای کشاورزی دماوند صرفا قطعاتی از خاک نیستند؛ بخشی از ظرفیت تولید محصولات باغی و کشاورزی شرق استان تهران به این اراضی وابسته است.
خدابخش ادامه داد: بیشترین فشار تغییر کاربری بر زمینهای درجه یک و درجه دو وارد میشود؛ اراضیای که از منابع آب مناسب، باغات فعال و شرایط مطلوب تولید برخوردار هستند.
همین موضوع سبب شده حفاظت از این اراضی به یکی از دغدغههای اصلی دستگاههای مسوول تبدیل شود؛ زیرا از دست رفتن زمینهای حاصلخیز تنها یک تخلف ساختمانی نیست، بلکه به معنای کاهش ظرفیت تولید و محدود شدن منابع کشاورزی در آینده خواهد بود.
عملیات تخریب ابنیه غیر مجاز در اراضی کشاورزی دماوند
رییس جهاد کشاورزی دماوند یادآور شد: در سالهای اخیر توسعه ساختوسازهای پراکنده، قطعهبندی زمینها و شکلگیری برخی شهرکهای غیرمجاز از جمله مهمترین تهدیدهایی بوده که کارشناسان درباره پیامدهای آن هشدار دادهاند.
حفاظت از اراضی کشاورزی با یک سوم ظرفیت مورد نیاز
در کنار حجم بالای تخلفات، محدودیت امکانات حفاظتی نیز یکی دیگر از چالشهای مهم این حوزه است که رییس جهاد کشاورزی دماوند در این باره اعلام کرد: در حال حاضر تنها دو اکیپ خودرویی و چهار نیروی یگان حفاظت مسوول پایش ۱۱ هزار هکتار از اراضی کشاورزی شهرستان هستند.
به گفته وی، برآوردهای کارشناسی نشان میدهد برای انجام مؤثر وظایف حفاظتی در اراضی کشاورزی دماوند، دستکم پنج گروه خودرویی و ۱۰ نیروی حفاظتی دیگر مورد نیاز است.
خدابخش ادامه داد: به بیان دیگر، شبکه حفاظت از اراضی کشاورزی دماوند اکنون با حدود یک سوم ظرفیت مورد نیاز فعالیت میکند؛ موضوعی که در کنار گستردگی شهرستان و حجم بالای تخلفات، کار نظارت و پیشگیری را دشوارتر کرده است.
وی افزود: نیروهای یگان حفاظت به صورت شبانهروزی در حال پایش اراضی هستند اما کمبود امکانات یکی از چالشهای جدی این حوزه محسوب میشود.
آینده اراضی دماوند؛ نبردی که هنوز پایان نیافته است
دماوند حدود ۱۱ هزار هکتار اراضی کشاورزی با قابلیت تولید در اختیار دارد؛ ظرفیتی که علاوه بر نقش اقتصادی، بخشی از هویت طبیعی و کشاورزی منطقه را نیز شکل داده است.
عملیات تخریب ۵۰ ساختوساز غیرمجاز و آزادسازی ۴۵ هکتار زمین کشاورزی را میتوان یکی از اقدامات مهم حفاظتی در ماههای اخیر دانست، اما آمار یک هزار و ۳۰۰ تخلف شناسایی شده در سه ماه نشان میدهد مساله تغییر کاربری همچنان یکی از جدیترین چالشهای پیش روی شهرستان است.
آنچه امروز در هومند وادان رخ داد، صرفا تخریب چند بنا و دیوار نبود؛ نشانهای از نبردی مستمر برای حفظ زمینهایی است که بقای کشاورزی منطقه به آنها وابسته است. نبردی که نتیجه آن نه فقط برای کشاورزان، بلکه برای آینده منابع تولیدی و توسعه پایدار شرق استان تهران اهمیت دارد.