به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانههای عمومی استان مرکزی، مرضیه بخشنده امنیه؛ مسئول کتابخانه عمومی شهدای سنجان شهر اراک به مناسبت فرارسیدن تاسوعای حسینی، کتاب «ماه به روایت آه» را مرورنویسی کرد.
مروری بر کتاب «ماه به روایت آه»
مرورنویس: مرضیه بخشنده، کتابدار کتابخانه عمومی شهدای سنجان، شهر اراک
شناسنامه اثر
عنوان: ماه به روایت آه
نویسنده: ابوالفضل زرویی نصرآباد
ناشر: نیستان
موضوع: زندگی و شخصیت حضرت ابوالفضل العباس(ع)
قالب: روایت تاریخی ـ ادبی با ساختار چندراوی
زمان تقریبی مطالعه: ۷ ساعت
مقدمه: ماه بنیهاشم در آینه روایتها
در گستره تاریخ اسلام، برخی چهرهها تنها شخصیتهایی تاریخی نیستند؛ آنان به نشانههایی ماندگار از فضیلتهای انسانی تبدیل شدهاند. حضرت ابوالفضل العباس(ع) از جمله این چهرههای درخشان است؛ شخصیتی که نام او در حافظه فرهنگی و دینی مسلمانان با مفاهیمی چون وفاداری، جوانمردی، شجاعت و ادب گره خورده است. با این حال، آنچه در روایتهای رایج بیش از همه برجسته شده، حضور آن حضرت در صحنه عاشورا و لحظههای جانفشانی او در راه امام خویش است؛ گویی عظمت این شخصیت بزرگ تنها در آن روز سرنوشتساز خلاصه میشود.
در حالی که حقیقت آن است که شکوه و استواری چنین شخصیتی، حاصل سالها تربیت در دامان خاندان امیرالمؤمنین(ع)، پرورش در فضای معنوی اهلبیت(ع) و زیستن در کنار بزرگترین الگوهای ایمان و انسانیت بوده است. فهم درست از جایگاه حضرت عباس(ع) زمانی کاملتر میشود که زندگی ایشان نه فقط در لحظه شهادت، بلکه در تمام مسیر شکلگیری شخصیت و فضایل اخلاقیشان مورد توجه قرار گیرد.
کتاب «ماه به روایت آه» نوشته ابوالفضل زرویی نصرآباد، تلاشی است برای بازخوانی این مسیر. نویسنده در این اثر با بهرهگیری از شیوهای روایی، قطعاتی از زندگی حضرت عباس(ع) را از زبان راویان مختلف بازگو میکند و از خلال این روایتها، سیمای شخصیتی را ترسیم میکند که پیش از آنکه قهرمان میدان شهادت باشد، تربیتیافته مکتب وفاداری، ادب و ولایت است.
خلاصه محتوا
کتاب «ماه به روایت آه» زندگی حضرت ابوالفضل العباس(ع) را در قالب مجموعهای از روایتها و از زبان شخصیتهای مختلف روایت میکند. این شیوه روایت چندراوی، ساختار اصلی کتاب را شکل میدهد و به مخاطب امکان میدهد تا ابعاد گوناگون شخصیت آن حضرت را از زاویه دید افراد مختلف بشناسد.
در این روایتها، شخصیتهایی از فضای صدر اسلام به بیان خاطرات، مشاهدات و تجربههای خود میپردازند. هر یک از این روایتها بخشی از فضای تاریخی، اجتماعی و خانوادگی زمانه اهلبیت(ع) را روشن میکند. برخی روایتها به سالهای نخستین زندگی حضرت عباس(ع) بازمیگردند و تصویری از محیط تربیتی ایشان در خاندان امیرالمؤمنین علی(ع) ارائه میدهند؛ محیطی که در آن علم، ایمان، شجاعت و وفاداری ارزشهایی بنیادین به شمار میآیند.
در ادامه، روایتها مخاطب را با جایگاه حضرت عباس(ع) در میان خاندان بنیهاشم و یاران اهلبیت(ع) آشنا میکنند. در خلال این روایتها، ویژگیهای شخصیتی آن حضرت به تدریج آشکار میشود؛ ویژگیهایی همچون ادب عمیق در برابر امام خویش، وفاداری بیچونوچرا، روحیه جوانمردی و آمادگی برای فداکاری در راه حقیقت.
با نزدیک شدن روایتها به سالهای منتهی به واقعه عاشورا، مخاطب با نقش حضرت عباس(ع) در همراهی با امام حسین(ع) بیشتر آشنا میشود. در این مرحله، روایتها نشان میدهند که فداکاری بزرگ آن حضرت در کربلا نتیجه مسیری طولانی از ایمان، تربیت و وفاداری بوده است. بدین ترتیب هنگامی که روایتها به حادثه عاشورا میرسند، خواننده با شخصیتی روبهروست که عظمت او حاصل سالها پرورش در مکتب اهلبیت(ع) است.
تحلیل ساختاری و محتوایی اثر
روایت تاریخی در قالب داستانی
یکی از ویژگیهای برجسته کتاب «ماه به روایت آه»، استفاده از شیوه روایت داستانی برای بیان وقایع تاریخی است. نویسنده به جای ارائه گزارشی خشک و صرفاً تاریخی، حوادث و شخصیتها را در قالب روایتهایی زنده و تصویرساز بیان میکند. این شیوه سبب میشود مخاطب در کنار آشنایی با رویدادهای تاریخی، با فضای زندگی شخصیتها و احساسات آنان نیز همراه شود.
ساختار چندراوی و نگاه چندوجهی به شخصیت حضرت عباس(ع)
نویسنده با بهرهگیری از ساختار چندراوی، روایت زندگی حضرت عباس(ع) را از زاویه دید شخصیتهای مختلف بیان میکند. هر یک از این راویان بخشی از ابعاد زندگی آن حضرت را روشن میسازد و در کنار یکدیگر تصویری چندلایه و کاملتر از شخصیت ماه بنیهاشم شکل میدهند. این شیوه روایت، اثر را از یک گزارش تاریخی خطی فراتر برده و به آن عمق و تنوع بیشتری بخشیده است.
توجه به سیر شکلگیری شخصیت حضرت عباس(ع)
در این اثر، تمرکز تنها بر واقعه عاشورا نیست، بلکه نویسنده تلاش کرده است مسیر شکلگیری شخصیت حضرت عباس(ع) را در بستر زندگی و تربیت ایشان نشان دهد. بدین ترتیب مخاطب درمییابد که شجاعت، وفاداری و ایثار آن حضرت در عاشورا، نتیجه سالها تربیت در مکتب امیرالمؤمنین(ع) و همراهی با خاندان اهلبیت(ع) بوده است.
اتکا به منابع تاریخی
با وجود آنکه " ماه به روایت آه" نثری ادبی و روایی دارد، نویسنده کوشیده است روایت زندگی حضرت ابوالفضل العباس(ع) را برپایه گزارش ها و منابع معتبر تاریخی سامان دهد. بهره گیری از این منابع سبب شده است که روایت های کتاب، در عین جذابیت ادبی، از پشتوانه ای مستند برخوردار باشند و تصویر ارائه شده از شخصیت و جایگاه آن حضرت در چارچوب واقعیت های تاریخی شکل گیرد. بدین ترتیب، اثر توانسته است میان روایت ادبی و استناد تاریخی توازنی قابل توجه برقرار کند.
زبان ادبی و تصویرپرداز
نثر کتاب دارای لحنی ادبی، روان و تصویرساز است. نویسنده با بهره گیری از توصیف های دقیق و روایت های زنده، فضایی می آفریند که خواننده بتواند با شخصیت ها و رخدادها ارتباطی عاطفی تر برقرارکند. این زبان تصویرپرداز سبب شده است روایت تاریخی کتاب، حال و هوایی ملموس و اثرگذار پیدا کند و مخاطب در جریان روایت، حضور شخصیت ها و فضای رخدادها را نزدیک تر و واقعی تر احساس کند.
ویژگیهای شاخص اثر
• بهرهگیری از ساختار چندراوی برای روایت زندگی حضرت عباس(ع)
• ترکیب روایت تاریخی با نثری ادبی و تصویرپرداز
• توجه به مراحل شکلگیری شخصیت حضرت عباس(ع) پیش از واقعه عاشورا
• ارائه تصویری چندبعدی از جایگاه حضرت عباس(ع) در خاندان اهلبیت(ع)
جایگاه اثر در میان آثار عاشورایی
در میان آثار متعدد مرتبط با واقعه عاشورا، بسیاری از کتابها تمرکز اصلی خود را بر شرح وقایع روز عاشورا و چگونگی شهادت یاران امام حسین(ع) قرار دادهاند. در این میان، کتاب «ماه به روایت آه» با رویکردی متفاوت تلاش میکند نگاه مخاطب را به مسیر شکلگیری شخصیت حضرت ابوالفضل العباس(ع) معطوف سازد.
این اثر با بهرهگیری از روایتهای چندگانه و استفاده از بیانی ادبی، کوشیده است تصویری عمیقتر و انسانیتر از ماه بنیهاشم ارائه دهد و از این رو میتوان آن را در شمار آثاری دانست که در کنار روایت حماسه عاشورا، به شناخت شخصیت یاران برجسته امام حسین(ع) نیز توجه ویژه دارند.
مخاطبان اثر
این کتاب برای علاقهمندان به معارف عاشورایی، پژوهشگران تاریخ اسلام، دانشجویان علوم انسانی و همچنین خوانندگانی که به دنبال شناختی عمیقتر از شخصیت حضرت ابوالفضل العباس(ع) هستند، اثری خواندنی و قابل توجه به شمار میآید.
جمعبندی
«ماه به روایت آه» روایتی هنرمندانه از زندگی یکی از درخشانترین چهرههای تاریخ عاشورا است. نویسنده با کنار هم نشاندن روایتهایی از زبان شخصیتهای مختلف، سیمایی زنده و چندبعدی از حضرت ابوالفضل العباس(ع) ترسیم میکند؛ سیمایی که در آن عظمت این شخصیت بزرگ تنها در لحظه شهادت خلاصه نمیشود، بلکه در سراسر زندگی و تربیت او ریشه دارد.
مطالعه این اثر فرصتی است برای آنکه خواننده در پرتو روایتهای گوناگون، با جلوههایی از وفاداری، ادب، شجاعت و ولایتمداری آشنا شود و دریابد که چرا نام عباس بن علی(ع) در تاریخ ایمان همچون ماهی تابناک میدرخشد؛ ماهی که فروغ آن نه تنها یادآور حماسهای بزرگ در کربلا، بلکه الهامبخش راهی روشن از آزادگی و وفاداری برای همه نسلهاست.