به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، کتاب «سفر شهادت» دربردارنده گفتارهای امام موسی صدر درباره قیام عاشورا و ابعاد و نتایج و پیامدهای این نهضت است. امام صدر در این گفتارها تلاش میکند تا پیشزمینههای این واقعه و اهداف امام حسین(ع) را از این حرکت روشن کند. نقش و تاثیر حضرت زینب نیز در گفتارهایی از این کتاب بررسی شده است. امام صدر تلاش دارد که با درسآموزی از این واقعه مسائل جامعه لبنان و شیعیان را حل کند. به همین سبب، او واقعه سال ۶۱ هجری را به تاریخ پیوند میزند و آن را یکی از حلقههای تقابل حق و باطل قلمداد میکند.
خبرنگار ایرنا در گفتوگو با عادل پیغامی نویسنده و عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی و عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق به بررسی کتاب «سفر شهادت» پرداخت.
جلد کتاب
کتاب «سفر شهادت» چگونه به نظر امام موسی درباره تاثیر واقعه عاشورا به مردم پرداخته است؟
بعد از قرنهای متمادی، اسلام ناب از گویندگان اصیلش که معصومان(ع) هستند، به نوعی تحریف پیدا کرد و در سلسلههای بعدی توسط حکام و خلفای بَنیاُمَیِّه و بنیعباس در عمل هیچگاه آنچه به عنوان اسلام ناب معرفی شود، پیدا نشد. شعائر و آیینهای اسلامی هم دچار تحریف و از کارکردهای اصلی خود دور شدند.
امام موسی صدر از نظر عملی و نظری به احیا و زنده کردن تفکر و اندیشه ناب اسلامی کمک کرد
در تاریخ معاصر فرصتی پیدا شد که علمای اصیل اسلامی (به خصوص در حوزه شیعه این فرصت را پیدا کردند) تا قرائت ناب و دقیقتری از اسلام و شعائر آن ارائه بدهند. قله آن را در حرکت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی میبینیم. امام موسی صدر یکی از معدود اسلامشناسهایی است که در یکصد سال اخیر میتوان از او نام برد، او از نظر عملی و نظری به احیا و زنده کردن تفکر و اندیشه ناب اسلامی کمک کرد.
او در مقام اقدامات علمی از زمانی که در قم حضور داشت و از مقام احیاگری سیاسی و اجتماعی، زمانی که در لبنان به عنوان امام شیعیان لبنان فعال بود، در عمل این کار را کرد و شاهد هستیم که توانست قرائتی از اسلام ناب را در مقام نظر و عمل ارائه بدهد.
افکار امام موسی صدر از این زاویه قابل معرفی است، زیرا در دیدگاه او اسلام واقعی، اسلام دارای ماموریت اصلی دینی و اسلامی که دارای کارکردهای مناسب و متناسب است. در باب کتاب «سفر شهادت» امام موسی صدر که درباره مساله عاشورا و نهضت امام حسین(ع) میپردازد هم همین ویژگی مهم را شاهد هستیم. کتاب «سفر شهادت» برگرفته از الهیات اجتماعی ناب اسلامی است و در پی زدودن پیرایهها و تحریفهایی است که از مقوله عاشورا و نهضت امام حسین(ع) شکل گرفته و بازگرداندن این واقعه و پدیده به ریل اصلی و اساس ماموریت خودش است.
ماموریت امام حسین(ع) در نهضت عاشورا و مقابله با دستگاه یزید چه بود؟
ماموریت امام حسین(ع) اصلاح دین، اقامه حق، مقابله با جریان استکباری و تحریفی دستگاه معاویه، بنیامیه و یزید بود.
آیا نحوه زنده نگهداشتن عاشورا در عزاداریها در دستهجات و هیاتها در طول تاریخ، آنگونه که امام حسین(ع) میخواست بود؟
خیر، متاسفانه عزاداریها در دستهجات و هیاتها از فلسفه وجودی نهضت عاشورا، دور شده بود و امام موسی صدر در جنوب لبنان برای احیا کردن این هیاتهای عاشورایی که بستر مناسبی برای زنده کردن شیعیان جنوب لبنان است، تلاش میکند؛ برای اینکه به پاخیزند، مبعوث شوند و برای اینکه در برابر دشمن صهیونیستی ایستادگی، مقاومت و پایداری نشان دهند، او در عمل تلاش میکند این کارکرد را با هیات امام حسین(ع) و نهضت عاشورا برگرداند.
افرادی که با سکوت، تماشاکردن، خنثی بودنشان و با نپیوستنشان به جبهه حق، باعث رقم خودن این شهادت عظیم شدند، آنها بیشتر مقصر هستند
مجموعه سخنرانیهای ایشان در قالب کتاب «سفر شهادت» منتشر شده است. اگر بخواهیم این کتاب را در یک جمله از امام موسی صدر خلاصه کنیم. به این جمله او میرسیم: «من حسینیهای را که مبارزانی علیه اسرائیل تربیت نکند، حسینیه امام حسین(ع) نمیدانم و چنین حسینیهای را قبول ندارم.» پس امام موسی صدر در این کتاب به کارکردهای واقعی نهضت عاشورا اشاره کرده است.
اگر امام حسین(ع) بین ما بود مقابل با اقدامات ضدبشری و ضدانسانی اسرائیل مقابله میکرد؟ او مقابل جریان دستگاه کفر و الحاد استکباری دنیا مبارزه میکرد؟ آیا به شهادت و خط شهادت میپرداخت؟ آیا حاضر بود از خودش، خانوادهاش و دنیایش برای احقاق حق بگذرد؟ قطعا امام حسین (ع) این کارها را میکرد.
امام موسی صدر در کتاب میگوید که هر انسان یک امام حسین کوچک است. او میگوید که اگر طرفدار امام حسین(ع) هستید، مقابل بیعدالتی سکوت نکنید، مقابل رفتار ضدانسانی که صهیونیسم راه انداخته است، سکوت نکنید و از کرامتِ انسانی دفاع کنید، زیرا صهیونیستها با حمله به جنوب لبنان و تخریب خانههایتان میخواهند کرامت شما را بگیرند. سکوت نکنید، پایمردی کنید، اسلحه به دست بگیرید.این کارکردی است که امام موسی صدر در آن به شکل واقعی و نه سوگرایی، به نهضت عاشورا میپردازد.
یکی از جملات بسیار پررنگ و پر نور در کتاب «سفر شهادت» این است که امام موسی صدر میگوید:« اگر برای امام حسین(ع) فقط گریه کردید و اگر فقط زنده نگهداشتن امام حسین(ع) محدود و متوقف به گریه کردن شد، این را بدان نخستین فردی که برای امام حسین(ع) گریه کرد عمربنسعد بود که دستور داد به خیمههای امام حسین(ع) حمله شود و خودش گریهاش گرفت. اگر در گریه متوقف شوید، ضمن اینکه گریه لازم است، و باید گریه کرد اما اگر صرفا در این نقطه متوقف شوید تازه به مقام عمربنسعد رسیده اید» این یکی از جملات مهم کتاب است.
جمله سوم از کتاب موضوع تماشاچیها و ساکنین است، ایشان میگوید:«عدهای با امام حسین(ع) مقابله کردند، لشگرکشی و با او مبارزه کردند و در پایان او و خانوادهاش را شهید و منکوب کردند؛ اما افرادی که با سکوت، تماشاکردن، خنثی بودنشان و به نپیوستنشان به جبهه حق، باعث رقم خودن این شهادت عظیم شدند، آنها بیشتر مقصر هستند و تقصیر بر آنها متوجه است.
در کتاب به دلایل اینکه مردم در عاشورا سوگواری میکنند پرداخته شده است، چرا مردم هنوز این مراسم را برگزار میکنند؟
مردم مبتنی بر فطرت خود حقطلب و حقمدار هستند و جریان امام حسین(ع) بیش از اینکه بخواهد برای شیعیان معنی داشته باشد، برای کل انسانهای حقطلب، حقیقتطلب و انسانهای عدالتطلب دنیا معنادار است؛ بنابراین کل انسانهای شیعه و مذاهب و ادیبان دیگر نسبت به جریان امام حسین(ع) پذیرا بودند. این بحث فطرت و حقطلبی انسانها است و همچنین عظمت حادثه به نحوی بود که عواطف و احساسات مردم دنیا را در تمام این چند صد سال معطوف به خودش کرده است، زیرا حوادث روزمره از همان جنس ظلم بر انسان، کرامت انسانی و شرافت انسان است.
حوادث روزمره از همان جنس ظلم بر انسان، کرامت انسانی و شرافت انسان است
یزیدیان هر عصری بر این مساله ظلم دامن میزنند و این از نظر امام موسی صدر چراغ هدایتی است برای نسخه رهاییبخش و برای همه انسانها فارغ از مقوله مذهب در همه زمانها و مکانها زیرا هرچقدر که زمان و مکان تغییر کند باز هم مقابله حق و باطل، مقابل ظالم و مظلوم وجود دارد و اینجاست که پیام امام حسین(ع) و چراغ هدایت او افروخته میشود.
آیا در جامعه ما آنطور که سزاوار است به کتابهای امام موسی صدر پرداخته شده است و چه باید کرد تا به این کتابها بیشتر توجه شود؟
نه متاسفانه، شخصیت امام موسی صدر آنطور که باید در جامعه ما شناخته شده نیست در حالی که او به عنوان یکی از رهبران جبهه مقاومت، از اولین رهبرانی است که در جامعه شیعی و در دنیای اسلام مقابل صهیونیسم ایستادگی کرد، خطر صهیونیسم را شناخت و گوشزد کرد و به صورت عملی با آن مقابله کرد.
امام موسی صدر از اولین رهبرانی است که در جامعه شیعی و در دنیای اسلام مقابل صهیونیستم ایستادگی کرد، خطر صهیونیسم را شناخت و گوشزد کرد و به صورت عملی با آن مقابله کرد
امام موسی صدر فردی است که انقلاب اسلامی هم در بخشهایی از شکلگیری و ماموریتهای خود مدیون اندیشه و تجربه در جنوب لبنان بوده است. شخصیتی که امام خمینی(ره) و شهید چمران از او به عنوان فردی عظیمالشان یاد میکنند؛ اما متاسفانه به اندازه کافی شناخته شده نیست.
این عدم شناخت به این دلیل است که کتابها و سخنرانیهای او به زبان فارسی منتشر نشده بود. آثار او به زبان عربی بود؛ با همت موسسه نشر آثار امام موسی صدر این کتابها امروز به فارسی ترجمه و چند سالی است که این مانع برداشته شده است و همه دستگاههای رسانهای و فرهنگی ما با تبلیغ کتابهای او که متضمن اسلامشناسی حقیقی است و متضمن اسلامشناسی اجتماعی و مساله محور است، آثارش را معرفی میکنند. اینها دقیقا گمشده جوان امروزی در معرفی اسلامی است که انتظار دارد اسلامی که جامعهساز و نظامساز است و اسلامشناسی که دقیقا با خط رهبری امام شهید انقلاب کاملا همسو، هم جهت و در همان چارچوب قرار دارد؛ به او معرفی شود. به نظر میرسد این کتابها برای آینده انقلاب اسلامی و پاسخ به این نیاز جوانان راهبخش باشد.
بنابراین توصیه میکنیم اندیشههای امام موسی صدر در کتابهای او که بسیار خواندنیاند به خصوص کتاب «سفر شهادت» در این روزهای محرم توسط مردم ایران خوانده شود.