پس از پایان عزاداری‌های دهه محرم، خیابان‌ها مملو از زباله و ظروف یکبارمصرف می‌شوند و صحنه‌هایی ناخوشایند پدید می‌آید که زیبایی شهر را مخدوش می‌کند.

سایه سیاه زباله‌های پلاستیکی بر قداست مراسم عزاداری محرم گسترده شده و انبوه زباله‌ها، کمر پاکبانان شهرداری را خم کرده است؛ به‌طوری که هر بار آب نوشیدن یک نفر، با خم شدن یک پاکبان برای برداشتن لیوان یکبارمصرف همراه می‌شود، در واقع، مراسم عزاداری هر ساله، افزون بر معنویت، با انبوهی از زباله و خستگی مفرط کارگران شهرداری همراه است.

تمامی نیروهای خدماتی شهرداری ناچارند برای جمع‌آوری این حجم از زباله در مدت‌زمان کوتاه بسیج شوند؛ اگرچه پویش‌هایی نیز در این خصوص با همکاری انجمن‌های محیط‌زیستی اجرا شده، اما خروجی آن‌ها هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است.

رئیس انجمن دزپارس دزفول در این‌باره می‌گوید: این انجمن در تلاش است تا فرهنگ استفاده از لیوان شخصی در تمامی آیین‌ها، اعم از شادی و عزا، نه‌تنها در ایام محرم که در تمام طول سال نهادینه شود.

آگاه‌سازی مردم برای کاهش مصرف لیوان‌های یکبارمصرف، موضوعی است که همواره مورد توجه محمد آذرکیش و همکارانش در این انجمن بوده است؛ چرا که استفاده از لیوان شخصی، علاوه بر کمک به حفظ محیط‌زیست و اقتصاد کشور، از نظر بهداشتی نیز انتخاب مناسب‌تری محسوب می‌شود.

این فعال محیط‌زیست بر نهادینه‌سازی این فرهنگ در سبک زندگی شهروندان تاکید دارد و می‌گوید: در اقدامی نو، لیوان‌های شخصی با نام اعضای انجمن دزپارس دزفول تهیه شده است که در نشست‌های مختلف از آن‌ها استفاده می‌شود تا بلکه از این طریق، شهروندان نیز به جایگزینی لیوان‌های شخصی به‌جای انواع یکبارمصرف ترغیب شوند.

دعوت به نذریِ سبز

رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان دزفول نیز در این باره می‌گوید: استفاده از ظروف پلاستیکی برای پخش نذری محرم علاوه بر وارد کردن آسیب به محیط زیست، تهدیدی جدی برای سلامت شهروندان است چراکه استفاده از این ظروف برای غذای داغ و نذری، بیماری‌های لاعلاج و مشکلات زیادی برای سلامت شهروندان به همراه دارد.

مسعود نوری‌پور ضمن دعوت عزاداران به استفاده از ظروف ملامین، شیشه‌ای یا استیل، آموزش را کلیدی می‌داند که گره‌های زیادی در کشور باز می‌کند؛ او می‌افزاید: می‌توان از ابتدایی‌ترین تا بزرگ‌ترین مسایل را در مساجد، مدارس و هیات‌های عزاداری آموزش داد تا بتوان از این فرصت برای پرورش نسلی آینده ساز و درخشان برای کشور استفاده کرد.

باقی ماندن هر لیوان یکبار مصرف در طبیعت تا ۴۵۰ سال، حقیقت تلخی است که اگر هنگام رهاسازی آن گوشزد شود شاید تلنگری برای دوستداران محیط زیست باشد و باعث شود این ظروف در آیین‌ها کمتر مورد استفاده قرار گیرند.

البته برخی موکب‌های دزفول اخیرا اقدام به توزیع نذری در ظروف شیشه‌ای، ملامین و استیل کرده‌اند و به صورت بهداشتی شست و شو می‌کنند؛ باید بدانیم اگر هر فرد یک لیوان کمتر مصرف و از لیوان شخصی هنگام آب خوردن استفاده کند حجم وسیعی از زباله کاهش می‌یابد.

به اعتقاد رئیس اداره حفاظت محیط زیست دزفول، از آنجا که زباله سرمایه‌ای قابل بازیافت است، تفکیک آن از مبدا ضروری است و انتظار می‌رود شهروندان در برنامه‌های فرهنگی و آموزشی انجمن‌های محیط زیست و پویش‌هایی که در این راستا تشکیل می‌شوند، مشارکت کنند.

او از مسوولان هیات‌های عزاداری تقاضا دارد حتما به عزاداران توصیه کنند هنگام شرکت در عزاداری‌ها از لیوان شخصی استفاده کنند تا کمتر شاهد انباشت زباله‌ها در سطح شهر باشیم.

پلاستیک داغ، تهدیدی جدی برای سلامت

مدیر گروه بهداشت محیط معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی دزفول نیز با تبیین موارد بهداشتی ناشی از استفاده ظروف یک بار مصرف پلاستیکی می‌گوید: استفاده از ظروف یکبار مصرف در صورتی که به درستی استفاده نشود، می‌تواند مشکلات سلامتی و محیط زیستی ایجاد کند البته این موضوع بنا به گفته علی افشه مربوط به دوره و زمان خاصی نیست البته در زمانی که بیشتر استفاده می‌شود این مشکلات بیشتر به چشم می‌آیند.

از مهمترین اثرات ظروف پلاستیکی بر سلامتی به گفته وی، افزایش احتمال مواجه شدن با ترکیبات مضر مثل فتالات‌ها در بعضی ظروف است همچنین زمانی که نوشیدنی یا غذای گرم، چرب و یا اسیدی در این ظرف‌های پلاستیکی ریخته می‌شود که ممکن است برخی ترکیبات شیمیایی به آن منتقل شوند.

بعضی مواقع نیز ممکن است در اثر استفاده نادرست، مواد غذایی را همراه با ظرف پلاستیکی جهت گرم کردن در ماکروویو قرار دهند که این موضوع نیز خطرات را افزایش می‌دهد.
استفاده از ظروف یکبار مصرف، حجم و میزان زباله را افزایش می‌دهد و در صورتی که به درستی جمع آوری نشوند، منظره ناخوش آیندی در مناطق شهری و مشکلاتی در حوزه مدیریت پسماندها ایجاد می‌کند.
مدیر گروه بهداشت محیط معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی دزفول در این باره می‌گوید: تجزیه دیرهنگام و باقی ماندن در محیط زیست یکی دیگر از مشکلاتی است که درخصوص مصرف ظروف یکبار مصرف مطرح است چراکه این موضوع، مشکلات محیط زیستی برای انسان و محیط زیست ایجاد می‌کند.

همچنین پسماندهای ظروف یکبار مصرف باعث آلودگی خاک و آب شده و در زمان تجزیه شدن به قطعات ریز تبدیل و وارد خاک، آب رودخانه‌ها و دریاها می‌شوند و درنهایت از طریق زنجیره غذایی وارد بدن انسان خواهند شد.

مهمترین راهکار، کاهش مصرف ظروف یکبار مصرف و استفاده از ظروف چندبارمصرف مثل شیشه‌ای، استیل یا سرامیکی، همراه داشتن لیوان و ظرف شخصی، کاهش خرید غذا و نوشیدنی بسته‌بندی‌شده در ظروف یکبارمصرف است.
به گفته این مسوول، ظروف شیشه‌ای (ایمن‌ترین انتخاب)، ظروف استیل ضدزنگ، ظروف سرامیکی و چینی، ظروف چوبی و ظروف گیاهی (پایه نشاسته ذرت یا نیشکر) می‌توانند جایگزین ظروف یکبار مصرف شوند.

آموزش، نظارت، تغییر؛ مسیر بهداشت از همین‌جا شروع می‌شود

علی افشه می‌گوید: ظروف استیل به‌ویژه با گرید غذایی یا Food Grade یکی از استانداردترین انتخاب‌ها برای حمل و مصرف غذا هستند که بسیار مقاوم، نشکن و کاملا بهداشتی هستند؛ مواد استیل نیز با مواد غذایی واکنش نمی‌دهند و هیچ‌گونه آلودگی شیمیایی ایجاد نمی‌کنند.
برای انتخاب مناسب ظروف یکبار مصرف بنا به گفته او، باید به علائم پشت و یا داخل ظرف دقت کرد؛ در پشت ظروف (به‌ویژه پلاستیکی و چندبارمصرف)، علائمی وجود دارد که استاندارد بودن آن‌ها را مشخص می‌کند.
مدیر گروه بهداشت محیط معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی دزفول ادامه می‌دهد: علامت «قاشق و چنگال» مهم‌ترین نشانه استاندارد است و اگر ظرفی این علامت را داشته باشد یعنی مواد تشکیل‌دهنده آن برای تماس با مواد غذایی تست و تایید شده (Food Grade) است، علامت «مایکروویو» (خطوط موج‌دار) نیز نشان می‌دهد ظرف در برابر حرارت بالا تغییر ساختار نمی‌دهد و مواد سمی آزاد نمی‌کند.

وی می‌افزاید: عدد داخل مثلث (کد بازیافت) بهترین و ایمن‌ترین پلی پروپیلن -pp عدد پنج، بهترین و ایمن‌ترین نوع پلاستیک برای استفاده در ظروف مواد غذایی در برابر حرارت است؛ پلی‌پر نیز بهترین و ایمن‌ترین پلاستیک برای استفاده در ظروف مواد غذایی و مقاوم در برابر حرارت است، عدد ۱ (PET) فقط برای استفاده یک‌بار (مثل بطری آب معدنی) است و هرگز نباید دوباره از آن استفاده شود زیرا خطر رشد باکتری و نفوذ مواد شیمیایی دارد، از ظروفی که اعداد سه تا هفت دارند نیز باید برای نگهداری مواد غذایی دوری کرد زیرا احتمال وجود فتالات‌ها یا BPA در آن‌ها بسیار بالا است.

حال باید دانست اقداماتی که توسط بهداشت در این خصوص در سطح شهرستان دزفول انجام شده چیست که افشه ضمن اشاره به آموزش و اطلاع‌رسانی به عموم مردم، تهیه کنندگان و عرضه کنندگان مواد غذایی به ویژه فروشندگان آش، حلیم، بیرون برهای مواد غذایی و مانند آنها می گوید: برای رعایت موارد بهداشتی و استفاده از ظروف مخصوص غذاهای گرم توسط فروشندگان آن نوع غذاها نظارت‌های لازم صورت می‌گیرد.

به گفته او تغییر رفتار بر اثر آموزش زمان‌بر است البته باید دانست تغییر رفتاری که در اثر آموزش ایجاد می‌شود دائمی است؛ آموزش‌ها باعث تغییر رفتارهایی از قبیل افزایش بازیافت و استفاده از ظروف یکبار مصرف گیاهی به جای ظروف یکبار مصرف پلاستیکی در سطح خانواده‌ها، کسبه و برخی آیین‌ها شده است.

به اعتقادمدیریت شهری، باید در زمینه بازیافت ظروف یکبار مصرف، پیش‌بینی و ایجاد کارگاه‌های تولید ظروف یکبار مصرف گیاهی و برنامه ریزی برای عرضه با قیمت مناسب این ظروف، فرهنگ‌سازی در زمینه استفاده از ظروف مناسب و استفاده کمتر از ظروف یکبار مصرف در ادرات و سازمان‌ها اقدام کند.

حفظ قداست ایام عزاداری در گرو صیانت از محیط‌زیست و سلامت عمومی است، گذار از فرهنگ مصرف‌گرایی و حرکت به سمت «نذری سبز» با استفاده از ظروف چندبارمصرف و لیوان شخصی، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفظ امانت الهی (طبیعت) است.

این تحول تنها با همراهی عزاداران، مسئولان هیئت‌ها و تداوم آموزش‌های همگانی محقق می‌شود تا آیین‌های ما، افزون بر تعالی روح، نمادی از مسئولیت‌پذیری اجتماعی و احترام به سلامت نسل‌های آینده باشد.