به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزهایی که فضای شهرها رنگ و بوی عزاداری به خود میگیرد و هیئتها و موکبها با حضور پرشور شهروندان به برگزاری مراسم و توزیع نذری مشغول هستند، حجم تولید پسماند نیز به شکل محسوسی افزایش پیدا میکند. این افزایش، عمدتاً ناشی از استفاده گسترده از ظروف یکبار مصرف، بستهبندیهای غذایی و باقیمانده نذریهاست که در کنار پسماندهای تر، بار قابل توجهی را بر سیستم جمعآوری و دفع زباله شهری وارد میکند.
مدیریت پسماند در ایام محرم تنها یک وظیفه اجرایی روزمره نیست، بلکه بخشی از یک رویکرد زیستمحیطی و فرهنگی محسوب میشود که هدف آن کاهش آسیب به محیطزیست، افزایش بهرهوری از منابع و جلوگیری از دفن بیرویه زبالههاست.
در این ایام، بخش قابل توجهی از پسماند تولیدی شامل ظروف پلاستیکی، لیوانها، باقیمانده نذریها و بهویژه تفاله نوشیدنیهایی مانند چای و قهوه است که در صورت عدم تفکیک صحیح، نهتنها فرآیند بازیافت را مختل میکند، بلکه حجم زبالههای دفنی را نیز افزایش میدهد. همین مسئله اهمیت تفکیک پسماند از مبدأ و کاهش مصرف پلاستیک را دوچندان میکند.
از سوی دیگر، ترکیب شدن پسماندهای خشک و تر در جریان فعالیتهای گسترده نذری، یکی از مهمترین چالشهای پیشروی مدیریت شهری به شمار میرود؛ چالشی که در صورت عدم تفکیک مناسب، موجب کاهش امکان بازیافت و افزایش حجم زبالههای دفنی خواهد شد.
در کنار این موضوع، پسماندهای آلی مانند تفالههای نوشیدنیها نیز سهم قابل توجهی در زبالههای تولیدی ایام محرم دارند که در صورت مدیریت صحیح، میتوانند به چرخه بازگشت به طبیعت و تولید کودهای آلی وارد شوند. همین ظرفیتها نشان میدهد که نحوه مدیریت پسماند در این ایام، تنها به جمعآوری محدود نمیشود و نیازمند نگاه دقیقتر و برنامهریزیشدهتری است.
در چنین شرایطی، مجموعه مدیریت شهری اصفهان با هدف کنترل حجم پسماند، کاهش آسیبهای زیستمحیطی و ارتقای فرهنگ عمومی، برنامهها و اقدامات متعددی را در دستور کار قرار داده است؛ در سالهای اخیر، فرهنگ تفکیک پسماند در میان هیئتهای مذهبی با رشد قابل توجهی همراه بوده است. آموزشهای مستمر، افزایش آگاهی عمومی و همکاری هیئتها باعث شده توجه بیشتری به جداسازی پسماندهای خشک و تر صورت گیرد، هرچند همچنان تا رسیدن به وضعیت ایدهآل فاصله وجود دارد و استمرار برنامههای آموزشی ضروری است.
مدیریت پسماند در ایام محرم به عنوان یک موضوع چندبعدی، نیازمند همکاری همزمان مدیریت شهری، هیئتهای مذهبی و شهروندان است؛ موضوعی که با استمرار آموزشها و اجرای طرحهای فرهنگی و اجرایی، میتواند به بهبود وضعیت زیستمحیطی و ارتقای فرهنگ عمومی در جامعه منجر شود.
اجرای طرح ویژه مدیریت پسماند در اصفهان همزمان با ایام محرم و صفر
غلامرضا ساکتی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان به خبرنگار ایمنا میگوید: با آغاز ماه محرم و افزایش برگزاری مراسم عزاداری و توزیع نذورات، مدیریت پسماندهای تولیدی به یکی از مهمترین موضوعات خدمات شهری تبدیل میشود و به همین منظور برنامهریزی ویژه، اقدامات اجرایی و بستههای فرهنگی–آموزشی در سطح شهر اصفهان در حال اجراست.
وی میافزاید: افزایش حضور شهروندان در هیئتها، موکبها و ایستگاههای صلواتی، استفاده گسترده از ظروف یکبار مصرف و توزیع نذریها، موجب افزایش قابل توجه حجم پسماند شهری نسبت به روزهای عادی میشود و همین موضوع ضرورت مدیریت هدفمند، تفکیک از مبدأ و کاهش تولید پسماند را دوچندان میکند.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان تصریح میکند: در ایام محرم حجم پسماند تولیدی شهر نسبت به روزهای عادی افزایش پیدا میکند که بخش قابل توجهی از آن مربوط به پسماندهای ناشی از مراسمهای مذهبی و توزیع نذورات است. بر اساس برآوردهای میدانی، بخش مهمی از این پسماندها مربوط به ظروف یکبار مصرف، تفالههای نوشیدنیها و پسماندهای آلی حاصل از توزیع نذریهاست.
ساکتی تاکید میکند: بیشترین چالش در مدیریت پسماند نذریها، مخلوط شدن انواع پسماندها با یکدیگر است. زمانی که پسماندهای خشک قابل بازیافت با پسماندهای آلی و مرطوب ترکیب میشوند، امکان بازیافت بخشی از مواد ارزشمند کاهش یافته و فرآیند مدیریت پسماند با دشواری بیشتری مواجه میشود؛ موضوعی که علاوه بر افزایش هزینههای جمعآوری، بر چرخه بازیافت نیز اثر منفی میگذارد.
وی با اشاره به اهمیت مدیریت پسماندهای آلی میگوید: تفاله چای یکی از مهمترین پسماندهای تولیدی در هیئتها و موکبهای عزاداری است که در صورت جمعآوری و تفکیک مناسب، میتواند در فرآیند تولید کمپوست مورد استفاده قرار گیرد؛ به همین منظور، سازمان مدیریت پسماند اقدام به توزیع سطلهای مخصوص و آبکش در میان هیئتها و موکبها کرده است تا تفاله چای به صورت جداگانه جمعآوری و تحویل داده شود. این اقدام علاوه بر کاهش حجم پسماند دفنی، نقش مهمی در افزایش راندمان بازیافت دارد.
تفاله چای در هیئتهای اصفهان کمپوست میشود
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان میافزاید: تفالههای جمعآوری شده پس از انتقال به مراکز مربوطه، در کنار سایر پسماندهای آلی وارد چرخه تولید کود کمپوست میشوند که علاوه بر کاهش حجم پسماند دفنی، به حفظ محیط زیست، کاهش آلودگی و استفاده بهینه از منابع طبیعی کمک میکند و در چرخه مدیریت سبز شهری نقش مؤثری دارد.
ساکتی تاکید میکند: در سالهای اخیر شاهد بهبود فرهنگ تفکیک پسماند در میان هیئتهای مذهبی هستیم. آموزشهای مستمر، همکاری هیئتها، همراهی موکبها و افزایش آگاهی عمومی باعث شده است توجه بیشتری به جداسازی پسماندهای خشک، تفاله چای و سایر پسماندهای قابل بازیافت صورت گیرد، هرچند هنوز تا رسیدن به شرایط ایدهآل فاصله داریم و نیاز به استمرار آموزشها وجود دارد.
وی با اشاره به برنامههای آموزشی مدیریت پسماند در ایام محرم تصریح میکند: در قالب پویش ملی «برای وطن، نه به پلاستیک»، غرفههای آموزشی در تمامی مناطق پانزدهگانه شهرداری و منطقه ناژوان از ساعت ۲۰ تا ۲۳ برپا شده است. این غرفهها در هر منطقه به مدت سه شب فعالیت دارند و با هدف آموزش شهروندان، عزاداران، مسئولان هیئتها و برگزارکنندگان مراسم در زمینه کاهش مصرف پلاستیک، تفکیک پسماند و حفظ محیط زیست اجرا میشوند.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان ادامه میدهد: از شهروندان، هیئتها و موکبهای عزاداری درخواست میشود با کاهش مصرف ظروف پلاستیکی، استفاده از ظروف جایگزین، تفکیک پسماندها از مبدأ و تحویل جداگانه تفاله چای، نقش مؤثری در حفظ پاکیزگی شهر، کاهش هزینههای خدمات شهری و ارتقای فرهنگ زیستمحیطی ایفا کنند.
ساکتی تاکید میکند: روند مشارکت هیئتهای مذهبی در تفکیک پسماند رو به بهبود است و در زمان دریافت مجوز برگزاری مراسم، دستورالعملهای مدیریت پسماند و تفکیک از مبدأ به هیئتها ارائه و آموزش داده میشود. همچنین سازمان مدیریت پسماند در قالب پویش ملی «برای وطن، نه به پلاستیک» با برپایی غرفههای آموزشی در سطح مناطق شهر، آموزشهای لازم را به شهروندان و برگزارکنندگان مراسم ارائه میکند.
وی میافزاید: در همین راستا، ظروف یکبار مصرف فومی در ایستگاههای بازیافت سطح شهر بهصورت ویژه جمعآوری میشود و بهمنظور تشویق هیئتها و موکبها به مشارکت در تفکیک پسماند، در ازای تحویل این ظروف، پرچم عزای خودرویی و شال عزا به آنها اهدا میشود. این طرح علاوه بر کاهش حجم پسماندهای دفنی، نقش مؤثری در ترویج فرهنگ تفکیک از مبدأ، کاهش مصرف پلاستیک و حفظ محیط زیست در ایام محرم و صفر دارد.
به گزارش ایمنا، آنچه در ایام محرم و صفر در سطح شهرها رخ میدهد، تنها یک افزایش مقطعی در حجم فعالیتهای مذهبی و نذری نیست، بلکه با یک واقعیت مهم شهری و زیستمحیطی نیز همراه است؛ واقعیتی که نشان میدهد مدیریت پسماند در چنین ایامی به یکی از مؤلفههای کلیدی حفظ سلامت شهر، کاهش فشار بر زیرساختهای خدماتی و ارتقای کیفیت زندگی شهری تبدیل شده است.
افزایش تولید پسماند در مدت کوتاه، اگر با نگاه برنامهمحور و همراهی شهروندان مدیریت نشود، میتواند پیامدهایی همچون افزایش هزینههای جمعآوری، کاهش ظرفیت بازیافت و فشار مضاعف بر محیطزیست شهری را به دنبال داشته باشد. در مقابل، تغییر رفتار مصرفی، کاهش استفاده از پلاستیکهای یکبار مصرف و تفکیک پسماند از مبدأ، میتواند این تهدید را به فرصتی برای تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری اجتماعی تبدیل کند.
نکته مهم در این میان، نقش همزمان سه ضلع «مدیریت شهری، هیئتهای مذهبی و شهروندان» است؛ همکاریای که در صورت تداوم و نهادینه شدن، میتواند الگوی متفاوتی از مدیریت پسماند در مناسبتهای مذهبی ارائه دهد؛ الگویی که علاوه بر حفظ پاکیزگی شهر، به استفاده بهینه از منابع و کاهش آسیبهای زیستمحیطی نیز منجر میشود.
بدین ترتیب، مدیریت پسماند در ایام محرم تنها یک اقدام اجرایی محدود به چند روز خاص نیست، بلکه بخشی از یک نگاه بلندمدت به توسعه پایدار شهری است؛ نگاهی که در آن احترام به شعائر مذهبی در کنار توجه به محیطزیست و سلامت عمومی معنا پیدا میکند و میتواند زمینهساز تغییرات ماندگار در فرهنگ شهری باشد.