مذاکرات سوئیس در حالی انجام شد که پیگیری تعهد آمریکا در لبنان، دستور کار اصلی هیات ایرانی در مذاکرات سوئیس بود. تغییر پارادایم مذاکراتی از «آتشبس لبنان» به جای «هستهای» نکته کلیدی این دور از مذاکرات بود. ایران با اصرار بر شروط پنجگانه و مقدم دانستن آتشبس کامل در لبنان و عقبنشینی رژیم صهیونیستی، عملا گفتمان غالب آمریکا یعنی محدودیت هستهای را به حاشیه راند
یکی از اهداف این سفر دیپلماتیک، برای پیگیری تحقق شروط مفاد توافقنامه بویژه بند 13 آن است. در این بند آمده است «پس از امضای این یادداشت تفاهم و منوط به شروع اجرای بندهای ۱، ۴، ۵، ۱۰ و ۱۱ این یادداشت تفاهم و تداوم اجرای این اقدامات، جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا مذاکرات درخصوص توافق نهایی را منحصرا در مورد بقیه بندها آغاز خواهند کرد.» ماهیت حقوقی و سیاسی این بند، آن را به یک مکانیزم نظارتی هوشمند تبدیل کرده است که با نگاه به تجربه تلخ برجام طراحی شده است. براساس این بند، توافق نهایی، بدون دریافت پیشنیازهای میدانی و اقتصادی عملی، آغاز نخواهد شد. در ادامه آوردههای ایران از گفتوگوهای سوییس را بررسی می کنیم.
رفع تحریم اولیه و ثانویه نفتی:
تحریمهای تولید، تحویل و فروش نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی با منشا ایران رفع شد. روزگذشته وزیر خزانه داری آمریکا اعلام کرد: «وزارت خزانه داری یک مجوز عمومی موقت ۶۰ روزه صادر کرده است که تولید، تحویل و فروش نفت ایران را مجاز میکند«.بر اساس این مجوز، تمامی معاملات و خدماتی که برای تولید، فروش و انتقال این محصولات ضروری هستند از جمله بیمه، مدیریت کشتی، تامین خدمه، سوخترسانی، ثبت و پرچمگذاری کشتیها و عملیات نجات دریایی مجاز خواهند بود.طبق این مجوز، واردات نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی با منشا ایران به آمریکا نیز در صورتی که بخشی از فرایند فروش، تحویل یا تخلیه مجاز باشد، امکانپذیر خواهد بود. این مجوز همچنین شامل کشتیهایی میشود که پیشتر تحت تحریمهای مرتبط با ایران قرار گرفته بودند.
آغاز در دسترس قرار گرفتن اموال:
در پی این مذاکرات، 12 میلیارد از اموال بلوکه شده در دسترس ایران قرار گرفت. ایران خرید خود را از حساب قطر شروع میکند و هر وقت ذی نفع انتقال پول را تایید کند از نظر ایران در دسترس قرار گرفتن اموال رخ داده است. ترامپ نیز در توئیتی آزادی داراییهای مسدود شده ایران را تائید کرد، هرچند که او مدعی شد «منحصراً برای خرید مواد غذایی از کشاورزان آمریکایی مورد استفاده قرار میگیرند.» اما قطعا این ادعا برای مصرف رسانه های آمریکایی است. چراکه یکی از انتقادهای جدی ترامپ به برجام آزادسازی اموال ایران بود.
پایان جنگ در لبنان:
محور اصلی مذاکرات سوئیس آتش بس در لبنان بود که در اثر این مذاکرات 48 ساعت است که در لبنان آتش بس بر قرار شده است. براساس توافقات سوئیس یک واحد رفع تنازع با حضور ایران، آمریکا، لبنان و با تسهیلگری قطر و پاکستان تشکیل خواهد شد که به اجرای بند یک در لبنان نظارت کند. بنابراین ایران علیرغم میل آمریکا و اسرائیل، بخشی از ماجرای امنیت در لبنان است و توانست ترتیباتی برای ماده یک در زمینه لبنان ایجاد کند. این آتشبس علاوه بر عملیات نظامی شامل ترور هم میشود.
رفع محاصره دریایی:
رفع محاصره دریایی که قبلا بدون هیچ پیش شرطی برداشته شده و براین اساس، ایران تاکنون 25 میلیون بشکه نفت فروخته است.
اداره تنگه هرمز با ترتیبات ایرانی:
تنها تعهد ایران، باز کردن تنگه هرمز است که براساس این تفاهم آمریکا مدیریت ایران را پذیرفته و تنگه با رعایت قوانین بینالمللی و با ترتیبات ایرانی اداره خواهد شد. ایران باز شدن ان را معادل محاصره دریایی در نظر نگرفته و مشروط به تحقق 4 شرط آمریکایی است. چرا موفقیت تیم مذاکره کننده را شکست خود می دانید؟
همزمانی اقدامات بازدارندگی در تنگه هرمز و حضور هیأت مذاکرهکننده ایران در ژنو، موضوعی است که بهانهای برای القای دوگانه تقابلی «میدان یا دیپلماسی» توسط برخی رسانهها شده است. بااینحال، بررسی دقیق تحولات میدانی و روند مذاکرات نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران برخلاف این روایتسازیها، از یک راهبرد واحد و منسجم پیروی میکند که در آن، میدان و دیپلماسی نه در تضاد، بلکه در مکملی کامل برای یکدیگر تعریف شدهاند. در این مذاکرات ایران توانست یکی دیگر از منافع خود یعنی معافیت موقت تحریمهای نفتی در یادداشت تفاهم را عملیاتی کند.
گزافهگوییهای ترامپ همزمان با مذاکرات نیز درواقع تلاشی آشکار برای فرار از تحقیر دیپلماتیک بود که با واکنش آنی و قاطع رئیس هیئت ایرانی مواجه شد و مذاکرات چهارجانبه ادامه نیافت. در نهایت فقط میانجیها با هیات ایران دیدار کردند و متن یکشنبه شب را به نتیجه رساندند.
هیچ دیدار چهارجانبه ای پس از توییت ترامپ انجام نشد و میانجیهای قطری و پاکستانی مذاکرات را پیش بردند. این در حالی است که در نگاه مغرضان سیاسی این رفتار تیم ایران و شرط کردن خروج عکاسان برای ورود رییس تیم کمترین انعکاسی نداشته است.
در مذاکرات یکشنبه چه گذشت؟
آورده های ایران از گفتوگوهای سوییس
صاحبخبر -
∎