هفتم محرم در خوزستان تنها یک روز از تقویم عزاداری نیست، در بسیاری از شهرها و مناطق عرب نشین استان از جمله اهواز، آبادان، خرمشهر، شادگان، حمیدیه، دشت آزادگان، ماهشهر، شوش، کرخه و شعیبیه، این روز با نام «یوم العباس» شناخته می شود؛ آیینی ریشه دار که هر سال به یاد حضرت ابوالفضل العباس (ع) برگزار می شود و یکی از شاخص ترین جلوه های فرهنگ عاشورایی در خوزستان به شمار می رود.
مراسم از حدود ساعت ۶ صبح آغاز می شود و تا نزدیک ظهر ادامه دارد؛ زمانی که گرمای طاقت فرسای خوزستان به اوج خود می رسد و دسته های عزاداری به محل آغاز حرکت بازمی گردند.
آیینی که از حافظه مردم جدا نمی شود
کمتر کسی می تواند زمان دقیق آغاز یوم العباس را در خوزستان مشخص کند. آنچه مردم منطقه از آن سخن می گویند، برگزاری این آیین از نسل های گذشته تاکنون است؛ مراسمی که پدران آن را از پدران خود آموخته اند و امروز فرزندان همان مسیر را ادامه می دهند.
در عیندو، یکی از مناطق قدیمی و کم برخوردار اهواز که در مسیر جاده طریق الحسین قرار دارد، محرم و صفر حال و هوای خاصی دارد، از نخستین روزهای محرم تا پایان اربعین، موکب های مردمی در مسیر اصلی منطقه برپا می شود و اهالی با هر آنچه در اختیار دارند از زائران و عزاداران پذیرایی می کنند.
اما در میان همه برنامه ها، یوم العباس جایگاه ویژه ای دارد؛ روزی که تقریبا همه خانواده های محله به نوعی در آن مشارکت دارند.
تابوتی که بر دوش مردم حرکت می کند
با آغاز حرکت دسته عزاداری از حسینیه مرکزی محله، جمعیت به آرامی در خیابان های اصلی به راه می افتد. در پیشاپیش کاروان، تابوت نمادین حضرت عباس (ع) بر دوش بزرگان، شیوخ و جوانان منطقه قرار دارد.
مردم برای تبرک خود را به تابوت می رسانند؛ برخی دست بر آن می کشند، برخی اشک می ریزند و زیر لب دعا می خوانند، مادرانی نیز نوزادان خود را به حاملان تابوت می سپارند تا برای لحظاتی از زیر آن عبور داده شوند؛ رسمی که سال هاست در این منطقه انجام می شود.
پشت سر تابوت، پرچم های قبایل و خانواده های مختلف محله به حرکت درمی آید؛ پرچم هایی که نشان می دهد این مراسم تنها متعلق به یک هیات یا گروه خاص نیست، بلکه همه مردم در آن سهم دارند.
یا عباس... وینک؟
با پیشروی دسته عزاداری، صدای طبل و سنج در فضای محله طنین انداز می شود، در بخش میانی کاروان، ۲ صف بزرگ سینه زنی شکل گرفته است؛ صف هایی متشکل از مردان، جوانان و کودکانی که تلاش می کنند پا به پای بزرگان حرکت کنند.
مداح در میان دو صف می ایستد و نوحه های عربی را می خواند. گاه از زبان حضرت زینب (س) برادر را خطاب قرار می دهد و گاه نام عباس را فریاد می زند.
با هر بار تکرار نوحه، یک صف به سینه می زند و لحظاتی بعد صف مقابل پاسخ می دهد، این سبک عزاداری که از ویژگی های شناخته شده یوم العباس در مناطق عرب نشین خوزستان است، حال و هوایی متفاوت به مراسم می بخشد.
در انتهای کاروان نیز گروه طبل و سنج با تمام توان می نوازند. صدایی که در کوچه ها می پیچد و توجه هر رهگذری را به خود جلب می کند.
مهمان نوازی در گرمای ۴۵ درجه
هرچه آفتاب بالاتر می آید، گرما نیز بیشتر خود را نشان می دهد. با این حال مراسم ادامه دارد و مردم تلاش می کنند شرایط را برای عزاداران آسان تر کنند.
در طول مسیر، در بسیاری از خانه ها باز است. برخی با چای و قهوه عربی پذیرایی می کنند، برخی شربت و آب خنک میان جمعیت توزیع می کنند و برخی نیز تنها یک میز کوچک در برابر خانه خود قرار داده اند تا سهمی در این میزبانی داشته باشند.
تعدادی از عزاداران مسیر را با پای برهنه طی می کنند. پیرمردی مقابل خانه خود ایستاده و با شلنگ آب، آسفالت داغ و پای عزاداران را خیس می کند، چند خانه آن طرف تر نیز جوانان با آب پاش های دستی جمعیت را خنک می کنند؛ تلاش هایی ساده اما تاثیرگذار در گرمای سنگین تابستان خوزستان.
کودکان در حاشیه مسیر ایستاده اند و عبور دسته ها را تماشا می کنند و زنان نیز در بخش های جداگانه با نوحه خوانی و سینه زنی در عزاداری مشارکت دارند.
یوم العباس؛ آیینی فراتر از یک مراسم عزاداری
با نزدیک شدن به ظهر و افزایش دمای هوا، دسته عزاداری آرام آرام به سمت حسینیه بازمی گردد، خستگی در چهره عزاداران دیده می شود اما صدای نوحه و طبل همچنان در کوچه های محله شنیده می شود.
یوم العباس در خوزستان تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بخشی از حافظه و هویت مردمی است که سال هاست این آیین را زنده نگه داشته اند، آیینی که هر سال در هفتم محرم، خیابان های شهرهای عرب نشین استان را به صحنه ای از عزاداری، همدلی و مشارکت مردمی تبدیل می کند و روایت وفاداری علمدار کربلا را بار دیگر در میان نسل های جدید بازگو می کند.