به گزارش ایرنا، در کوچهپسکوچههای قدیمی بروجرد، بناهایی کوچک اما پر از حلاوت و نور به نام سقاخانه خودنمایی میکند، سقاخانه تنها یک ساختمان و معماری نیست بلکه نمادی از لب عطشان امام حسین (ع) و وفای عباس (ع) است که در قلب زندگی روزمره مردم این دیار جای دارد.
سقاخانه های بروجرد، بازتابی از باور عمیق مردم به خیر و برکت است که در طول تاریخ سقاخانهها با هدف سیراب کردن رهگذران در گرمای تابستان برپا میشدند، اما در گذر زمان، این فضای خیرخواهانه با فرهنگ نذر و نیاز گره خورد و اکنون هر سقاخانه روایتی از یک نذر خانوادگی، حاجتروایی بزرگ یا بزرگداشتی برای یک واقعه آیینی و مذهبی است.
در باور مردم بروجرد، سقاخانه محل حضور معنوی حضرت ابوالفضل (ع) است و وقتی شخصی گرهای در کارش میافتد یا آرزویی در دل دارد، سقاخانههای متبرک شهر را مامنی برای توسل و حاجت گرفتن میداند.
رسم روشن کردن شمع در سقاخانههای بروجرد نمادی از طلب نور و امید در تاریکی گرفتاریهاست، مردم معتقدند همانطور که شمع، تاریکی اتاق را از بین میبرد، حاجت آنان نیز با استعانت از ساقی دشت کربلا برآورده خواهد شد.
نذر قند و نبات یا آبخوریهای سنگی و مسی که در سقاخانهها تعبیه شده، ریشه در فرهنگ سخاوت این دیار دارد که با نیت سیراب کردن بندگان خدا به این کار مبادرت میورزند و اعتقاد دارند ساقی تشنهلبان، پاسخ این بخشش را با روا کردن حاجت دلشان خواهد داد.
در سقاخانه ها از سنگهای حجاریشده برای حوضچهها و پنجرههای مشبک فلزی که با ظرافت ساخته شده، کاشیکاری آیینی نقشمایههای اسلیمی، کتیبههای یا ابوالفضل(ع) که با کاشیهای لاجوردی، رنگ آرامش را به دیوارههای سقاخانه بخشیدهاند، چراغهای پیهسوز در قدیم و شمعدانهای مسی امروزی که با نور لرزان خود، فضایی روحانی برای خلوت شبانه زائران ایجاد میکنند استفاده می شود.
سقاخانههای بروجرد در ایام محرم و صفر به کانونهای اصلی عزاداری تبدیل میشوند، در این ایام، بوی اسپند و گلاب، فضای کوچههای شهر را پر میکند و مردم با خواندن زیارتنامه و مداحیهای خاص بروجردی همراه با سوز و گداز، نذر و نیاز خود را به سقاخانه میآورند.
شنیدن داستانهای پیرزنها و پیرمردهای بروجردی درباره معجزات سقاخانه و شفا گرفتن بیماران نشان میدهد که این مکانها تا چه حد در جان و روح این مردم ریشه دوانده است.
سقاخانههای بروجرد تنها مکان حاجتخواهی نیستند بلکه حلقهای برای پیوند همسایهها است چراکه باعث میشوند مردم در کنار هم گرد آیند، برای یکدیگر دعا کنند و در حل مشکلات محله و اقوام همافزایی داشته باشند و این گونه در دنیای امروز که روابط ماشینی شده احیای این سقاخانهها به معنای حفظ اصالت، اخلاق و معنویت شهر بروجرد است.
سقاخانههای بروجرد، تابلویی از ارادت خالصانه مردم به خاندان عصمت و طهارت هستند، در این مکانها، حاجتروایی تنها به معنای برآورده شدن یک خواسته مادی نیست بلکه آرامش یافتنِ تکیهگاه است، وقتی مردم مقابل یک سقاخانه میایستند و دست به دعا برمیدارند، بیش از هر چیز به قدرت نام حضرت ابوالفضل (ع) پناه میبرند تا در طوفانهای زندگی کشتی دلشان به ساحل امنیت و اجابت برسد.
این سقاخانهها، چراغهای همیشه روشن امید در دل تاریک سختیها هستند که بروجرد را همچنان به ارزشهای اخلاقی و آیینیاش پایبند نگاه داشتهاند.
بروجرد با سقاخانههایش، شهری که در آن، معماری به تسخیر عرفان درآمده و هر کوچه، با هر سقاخانهاش، دعوتی به ایستادن، نفسی تازه کردن و به یاد بزرگمردی بودن است که جان داد تا حقیقت وفاداری وآزادگی تشنه نماند.
نگهداری از سقاخانهها بیش از هر چیز بر دوش بانوان است که این میراث را پاکیزه و با قلبهایشان زنده نگه می دارند، بانوان بروجردی بهخوبی دریافتهاند سقاخانه پلی است که آنها را از درگیریهای روزمره معیشت، استرس و بیماری به نیای متعالی و آرامبخش ائمه اطهار(ع) وصل میکند.
خانم میانسال بروجردی حاضر در سقاخانه خیابان سعدی بروجرد به خبرنگار ایرنا گفت: ما با این سقاخانهها بزرگ شدیم، اینجا برای ما مردم بروجرد خانه صفا، دل و پر از معنویت است.
وی اظهار کرد: هر وقت در زندگی پر از استرس امروزی کم میآوریم، میآیم اینجا، این محل سکوت خاصی دارد که هیچکجا دنیا پیدا نمیکنیم، درب این سقاخانه علاوه بر محرم و صفر در بیشتر ایام سال باز است.
این معلم بروجردی ادامه داد: انگار همه ما دردهایمان را اینجا میگذاریم و سبک میشویم، "به نظرم سقاخانه تراپی ما بروجردیهاست".
بانوی دیگر بروجردی که مشغول نظافت حیاط و آماده سازی برای پذیرایی از عزاداران سرور و سالار شهیدان است، می گوید: این سقاخانه متعلق به خانه پدری ماست از بچگی علاقه بسیاری به انجام این کار داشتم و مادر بزرگم همیشه می گفت" تا وقتی سقاخانه روشنه، خونه ما هم روشنه".
وی که اکنون ۴۶ سال سن دارد، ادامه میدهد: ما بروجردی ها معتقدیم سقاخانه مایه برکت خانه و محله است و اگر کسی از همسایهها مریض شود، اول قدمش همینجاست و برای مریض نذر شربت میگیریم.
وی افزود: همسایهها و اقوام در سقاخانه دور هم جمع شده و علاوه بر عزاداری و سوگواری برای اهل بیت(ع) از حال هم باخبر میشوند، بزرگترین حاجت ما این است که شهر و محله خالی از مهربانی نشود.
سقاخانه مردمی ترین شیوه عزاداری در بروجرد
این خانم بروجردی ادامه می دهد: سقاخانه برای بانوان بروجردی یک فضای خصوصی و بیواسطه است که در آن حرف دلشان را بزنند و در کنار این مهم اعتقاد دارند دعای دسته جمعی در سقاخانه و دعا در حق دیگران اثر شگفت انگیزی، در اجابت دارد.
این خانم عزادار بروجردی یادآور شد: بسیاری از این سقاخانهها توسط خانوادهها نگهداری میشوند چراکه این مکان برای آنها بخشی از هویت و گذشته خانوادگی و بهانهای برای با هم بودن، مراقبت از هم محله ای و همسایه ها است.
بانوی دیگری که ساکن بروجرد نیست و فقط برای این ایام به زادگاهش برمی گردد، می گوید: این سقاخانه تاریخِ محله است، زمان جنگ هشت ساله دفاع مقدس وقتی آژیر خطر به صدا در می آمد، همینجا محل قرار زنهای محله بود و هر کسی بچهاش را برمیداشت و میدوید سمت سقاخانه انگار کنار این مکان، قلب ما آرامتر میشد و ترسی از بمباران نداشتیم.
وی ادامه داد: وقتی بمباران میشد، زنها نذر میکردند اگر مردم سالم بمانند برای سقاخانه پارچه سبز بخرند، اینجا برای ما فقط محل گرفتن حاجت نیست، سقاخانه شناسنامه پایداری و مقاومت مردم بروجرد به تاسی از سید و سالار شهیدان (ع)و حضرت ابوالفضل (ع) است.
وی اضافه می کند: هر گوشه این سقاخانه که نگاه می کنیم، حرفی برای گفتن وجود دارد و ما را به یاد کسانی می اندازد که اکنون در بین ما نیستند.
سقاخانه، مردمی ترین شیوه عزاداری
رییس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بروجرد با اشاره اینکه سقاخانههای خانگی قدمت چندین ساله و سابقه دیرینهای دارند، اظهار کرد: یکی از قدیمیترین مراسم مذهبی ماه محرم در شهرستان برپایی سقاخانهها در منازل است به طوری که میتوان قدمت آنها را حدود ۴۰۰ سال تخمین زد.
مهدی گودرزی افزود: مردم این شهرستان ضمن سیاهپوش کردن اتاقی از منزل خود به عنوان سقاخانه ارادت و عشق خود را به خاندان اهل بیت عصمت و طهارت (ع) نشان میدهند.
وی با بیان اینکه برپایی سقاخانه، رسمی کهن و یکی از مردمیترین نوع عزاداریها است، بیان کرد: این سقاخانهها با کمترین امکانات موجود در بسیاری از منازل مردم بروجرد دهه اول محرم و یا ایام عزاداری ائمه اطهار (ع) برپا میشوند که نشان از خلوص عزاداری مردم این شهرستان است.
رییس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بروجرد با بیان اینکه آیین سقاخانههای خانگی، آذرماه سال ۱۳۹۱ به شماره ۶۹۰ در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شد، ادامه داد: مردم این شهرستان با سیاهپوش کردن یکی از اتاقهای منازل خود و قرار دادن منبری چوبی و چراغهایی بر روی آن، فضایی انحصاری را برای عزاداری در محیط خانهها تعریف میکنند.
گودرزی یادآور شد: برپایی سقاخانهها مربوط به محله خاصی نیست بلکه در ایام محرم در جای جای این شهر شاهد برپایی سقاخانههایی هستیم که بانوان با حضور در این مکان ها به عزاداری میپردازند.
بیش از چهار هزار سقاخانه در بروجرد برپا میشود
کارشناس ارشد تاریخ ایران و اسلام نیز اظهار کرد: سقاخانه، اتاقی است که تمام یا بخشی از بدنه و گاه سقف آن را به صورت کامل با پارچههای سیاه میپوشانند و دیوارهای آن با شمایلی از بزرگان مذهب، تصاویری از کعبه یا دیگر بقاع متبرکه و نیز شعرهای حماسی در تعزیت امام حسین )ع) و شهدای کربلا آراسته میشود.
محمد گودرزی تاکید کرد: در بالای اتاق، منبر چوبی مخصوصی که احتمالا نمادی از منبر پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) است، میگذارند که سیاه رنگ است و بزرگی و کوچکی این منبر و شمار پلکان آن، به قدرت مالی صاحب سقاخانه بستگی دارد.
وی ادامه داد: تمام پلههای منبر به گونهای هماهنگ و زیبا به نور چراغهای نفت سوز و یا لامپهای الکتریکی آذین میشوند و در فواصل این چراغ ها، قاب هایی از تمثال خیالی امامان قرار می دهند.
عضو حقیقی انجمن مفاخر بروجرد اظهار کرد: زمان برپایی سقاخانهها ۱۰ شب نخست ماه محرم است که معمولا شامگاهان پس از انجام فریضه مغرب و عشا و صرف شامی مختصر، درب سقاخانهها را به روی عموم میگشایند و تا ساعات پایانی شب همچنان باز میگذراند.
گودرزی تاکید کرد: پرچمهای سیاه یا سبز رنگی که بر سر ورودی خانهها نصب میکنند، از دائر بودن سقاخانهها خبر میدهند، جدای آن، صوت محزونی که از دستگاه پخش صوت منتشر میشود از تمامی سقاخانه ها به گوش می رسد و دیگران را به حضور در سقاخانه فرا میخواند.
گودرزی اضافه کرد: تمام سقاخانه ها به صورت خودجوش برپا میشوند که خود به یکی از اثرگذارترین نهادهای تربیتی دینی و مذهبی تبدیل شدهاند.
رییس تبلیغات اسلامی بروجرد نیز درباره آیین سقاخانه های خانگی گفت: تعداد دقیق سقاخانهها مشخص نیست، اما دهه اول محرم، بیش از چهار هزار سقاخانه خانگی در سطح شهر برپا میشود.
حجت الاسلام سید نصراله موسوی اظهار کرد: بیش از ۷۵۰ هیات مذهبی و هزار و ۲۰۰ مداح در حسینیهها و مساجد، موکبها و تکیههایی در سطح شهر، عزاداری ماه محرم را برپا کرده اند.