کمتر کسی را می بینیم که علاوه بر خودش دیگران را در اولویت قرار دهد و راه و نقشه زندگی را برای دیگران به درستی ترسیم و تدوین کند. در یک نگاه تاریخی؛ وسعت و اثرگذاری حرکت های اجتماعی دامنه های متفاوتی وجود دارد.
و می دانیم اقدامات و اصلاحات اجتماعی برخلاف اندیشه های تحقیقات علمی و بازگشایی و ابداع قوانین طبیعی آسان نیست و شاید بتوان گفت باید فرا تر از دیدگاه جاری را حاکی و حامی باشی تا بتوانی اثر تاریخی را بوجود آوری و اینجاست که با تغییرات الگویی در جامعه می توان معیار جدیدی را بوجود آورد.
اینک در ماه محرم باید حرکت امام حسین را دوباره واکاوی و تحقیق کنیم و نقش آفرینی حرکت و قیام امام حسین ع را در جامعه امروز بازگشایی و تدوین کنیم.
سوالی که در این ارتباط باید مطرح کرد این است که آیا امام حسین در صدد تعویض حکومت امویان بود؛ آیا امام حسین نمیدانست کار آگاهی دادن به مردم بیشتر از اثر جنگیدن است؟ آیا امام حسین نمی توانست در مکه بماند و کار انقلابی انجام دهد؟ از نظر تاریخی حرکت امام حسین را چگونه باید تحقیق کرد؟
موضوع پیام یزید و تسلیم و بیعت امام حسین با او سر لوحه اولیه این حرکت بشمار می آید؛ امام حسین باید با حکومت یزید سازگار و با او بیعت کند این اصل انتخاب شده یزید مبنی بر تایید فساد و ظلم یزید برای امام حسین امکان پذیر نبوده است.
این موضوع یک اختلاف سیاسی و بین امام حسین و یزید نبوده است بلکه به ماهیت و مشروعیت حکومت یزید باز می گشت. معاویه برخلاف یزید نسبت به حفظ ظاهر موازین دینی و رعایت اصول آن مقید بود ولیکن یزید تمام ظواهر و مقرراتی دینی را زیر پا می گذاشت و خود را خلیفه مسلمین می دانست و امام حسین می گفت اگر کسی مانند یزید بر اسلام حاکم شود باید با اسلام وداع گفت و سکوت در برابر چنین حاکمی را به معنای مرگ ارزشهای دینی می دانست.
از آنجایی که شهر مکه محل امن الهی است و خونریزی در آن حرام بود امام حسین مانع جنگ و خونریزی در آن گردید و خود جهت اجرای اهدافش سفر را آغاز کرد.
او با آگاهی از مسیر و اهداف خود راه کوفه را در پیش گرفت و با توجه به دعوت کوفیان از امام حسین این اقدام جنبه عملی پیدا کرد.
امام حسین در هشتم ذی الحجه سال ۶۰ از مکه عازم عراق شد و در طول ۲۳ روز با خانواده و اصحاب و یارانش با عبور از مسیرهای اصلی و فرعی و انجام کار تبلیغی در طول راه با سران قبایل اهداف خود را برای آنان تبیین می کردند. و همواره می گفت هدف من اصلاح دین و اصلاح امت و امر به معروف است این گروه کوچک در مسیر راه با محاصره و فشارها سپاه یزید حرکت می کردند و از جاده های اصلی و فرعی می گذشتند.
امام حسین با انتخاب این راه پر درد سر و سخت روش نوینی در آگاهی بخشی اجتماعی بوجود آورده است. او می دانست در یک جامعه بسته و مستبد و خفقان آور هزینه های بیدار بخشی جامعه زیاد است؛ هزینه های حداکثری؛ ایجاد معیارهای انقلابی؛ شکستن تابوی قدرت استبداد؛ قدرت بخشی به جامعه و ایجاد حافظه تاریخی و ایجاد صحنه های پویا و خلاق؛ آرایش نظامی؛ جنگ تن به تن؛ تغییر وضعیت نیروها؛ انتقال شهدا؛ انتقال اسرا و آتش سوزی خیمه ها در نبرد امام حسین بایزید دیده می شود.
سفر دردناک اسرا در طول مسیر؛ صحنه دیدار یزید با اسرا ؛ توهین های یزید به سر بریده امام و دیدن صحنه های زدن یزید به سر مبارک امام حسین با چوبدستی و به لب و دندان او خواندن اشعار پیروزی و کینه توزی نسبت به اسلام و شنیدن خطبه های جان سوز امام سجاد و
حضرت زینب موجب خلق فرهنگ جدید نبرد حق با باطل شد و امام حسین بعنوان الگو و خلاق نبرد با استبداد و بستر سازی فرهنگی انقلابی است.
گرچه امام حسین به ظاهر شکست خورد ولیکن لایه های عمیق سیاسی اجتماعی جامعه تغییر کرد و مشروعیت یزید از هم پاشید و سرانجام بازتاب منفی رفتار یزید موجب شد اسرا کربلا با تدابیر امنیتی و با احترام به مدنیه باز گردانده شوند.
بنا به اسناد تاریخی نهضت امام حسین سبب بروز قیامهای متوالی در سرزمین اسلامی شد و در ادوار بعد تاریخ نیز الگوی آزادیخواهان جهان شده است. نکته مهم دیگر اینکه؛ امام حسین با شهادت خود سوال تاریخی استبداد چیست و مستبد کیست را مطرح کرد.
و امام سجاد و حضرت زینب نیز با پیام خود پاسخ امام حسین را در برابر یزید و تاریخ پاسخ دادند که خون بر شمشیر پیروز است که این ترکیب خون و پیام در واقع موتور محرکه تاریخ بشری شد و تاریخ بشر را برای همیشه با نام امام حسین رنگین کرد و برای بیداری و آزادی و عدالت و مسئولیت پذیری و اخلاق بشر راه امام حسین جاویدان و پایانه زندگی شد.
در گستره ادبیات ایران زمین نیز تا اکنون این حضرت مولانا بوده که توانسته قیام حسین بن علی را با زبان شعر به زیبایی تمام تعبیر و توصیف کرده است.
حضرت مولانا قیام امام حسین را در غزل «کجایید ای شهیدان خدایی -- بلاجویان دشت کربلایی» تبیین فرمودند.
مولانا در این غزل وحیانی زیباترین تعابیر و کلیدواژه های معرفتی در باره قیام امام حسین را سروده که در باره هر کدام از این تعابیر می توان کتابها نوشته و ساعتها تفسیر کرد که برخی از آن ها چنین است:
سبکبالان عاشق /پرنده تر ز مرغان هوایی / در زندان شکسته / در مخزن گشاده/ - شهان آسمانی
با این توصیف حضرت مولانا در می یابیم که امام حسین همچون سبکبالان عاشق عاشقانه در زندان نفس را شکست و رهایی یافت و بر رهایی انسانها از چالشهای درون و برون تاکید کرد و با همین راهبرد الهی و انسانی برای همیشه تاریخ جاودانه خواهد ماند.
*کارشناس ارشد رشته تاریخ و روزنامه نگاری و خبرنگار ایرنا