این موضوع زمانی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت که تیم ملی آمریکا محل تمرین خود در شهر ایرواین کالیفرنیا را برای جام جهانی ۲۰۲۶ انتخاب کرد. مجموعه تمرینی تقریبا تمام امکانات مورد نیاز را در اختیار آمریکاییها قرار میداد، اما یک مشکل بزرگ وجود داشت؛ بالن عظیم «گریت پارک» که بازدیدکنندگان را تا ارتفاع حدود ۱۲۰ متری بالا میبرد و دید کاملی به زمین تمرین داشت. مسئولان فدراسیون فوتبال آمریکا از همان ابتدا نگران بودند که این بالن هنگام تمرین فعال باشد و هر فردی بتواند به راحتی تمرینات تیم را زیر نظر بگیرد.
این نگرانی بیدلیل نیست. اگرچه جاسوسی در فوتبال تنها گاهی با انتشار یک رسوایی بزرگ وارد اخبار میشود، اما در واقعیت، تقریبا تمام تیمهای بزرگ دنیا همواره نگران دیده شدن تمرینات خود هستند. گفتوگو با بازیکنان، مربیان و اعضای کادر فنی تیمهای حاضر در جام جهانی نشان میدهد که بسیاری از آنها یا در حال جمعآوری اطلاعات از رقبا هستند، یا دائما نگران این هستند که تیم دیگری آنها را زیر نظر داشته باشد؛ و گاهی هر دو.
نمونهای از این اتفاق همین روزها در جام جهانی ۲۰۲۶ رخ داد. در ۱۶ ژوئن، مقامهای امنیتی مکزیک یک پهپاد ناشناس را که بر فراز تمرین تیم ملی کره جنوبی پرواز میکرد، ساقط یا از کار انداختند. چند روز بعد نیز مائوریسیو پوچتینو، سرمربی تیم ملی آمریکا، زمانی که روی تپهای مشرف به محل تمرین دیده شد، با شوخی گفت: «در عصر جاسوسها زندگی میکنیم.» جملهای که هرچند با لبخند بیان شد، اما بازتابدهنده واقعیتی انکارناپذیر در فوتبال حرفهای است.
جاسوسی در قالب یک تاکتیک
تاریخ فوتبال مملو از چنین ماجراهایی است. تنها یک ماه پیش از آغاز جام جهانی، باشگاه ساوتهمپتون انگلیس به دلیل جاسوسی از تمرین چند تیم رقیب با محکومیت روبهرو شد. در جام جهانی ۲۰۱۸ نیز یکی از استعدادیابهای سوئد هنگام زیر نظر گرفتن تمرینات کره جنوبی با تلسکوپ دستگیر شد. مشهورترین پرونده سالهای اخیر هم به المپیک ۲۰۲۴ پاریس بازمیگردد؛ جایی که استفاده تیم زنان کانادا از پهپاد برای فیلمبرداری از تمرین نیوزیلند به بحرانی بزرگ تبدیل شد و حتی پیامدهای انضباطی برای فوتبال کانادا به همراه داشت.
با این حال، بسیاری از اهالی فوتبال معتقدند چنین اقداماتی آنقدر رایج شده که دیگر کسی از شنیدن آنها شگفتزده نمیشود. تایلر آدامز، هافبک تیم ملی آمریکا، پس از ماجرای کانادا گفت: «همه تیمها این کار را انجام میدهند. مطمئنم هر تیمی به شکلی سعی میکند اطلاعاتی از رقیب به دست بیاورد.» شاید این جمله اغراقآمیز به نظر برسد، اما با حضور ۴۸ تیم در جام جهانی، بعید است موضوع جاسوسی از ذهن هیچ تیمی دور باشد.
یکی از مربیان باسابقه فوتبال باشگاهی و ملی نیز تاکید کرده است: «جاسوسی بخشی از واقعیت فوتبال است. مارسلو بیلسا شاید تنها کسی باشد که آشکارا درباره آن حرف میزند، اما تقریبا همه مربیان داستانهایی در این زمینه دارند.»
اشاره او به مارسلو بیلسا، سرمربی مشهور آرژانتینی است که در سال ۲۰۱۹ صراحتا اعتراف کرد لیدزیونایتد تمام حریفان خود را زیر نظر گرفته است. بیلسا حتی در یک نشست خبری طولانی توضیح داد که چرا چنین کاری انجام میدهد. او گفت اگر احساس کند همه راههای ممکن برای آمادهسازی تیمش را امتحان نکرده، دچار عذاب وجدان میشود و جاسوسی از رقبا تا حدی اضطراب او را کاهش میدهد. این اعتراف در نهایت برای لیدز حدود ۲۵۰ هزار دلار جریمه به همراه داشت.
البته پهپادها تنها ابزار مدرن این نبرد اطلاعاتی نیستند. یکی از اعضای سابق کادر فنی تیم ملی آمریکا روایت میکند که پیش از مسابقات انتخابی جام جهانی در منطقه کونکاکاف، یکی از وظایف ثابت اعضای تیم، بازرسی کامل ورزشگاه برای یافتن دوربینها یا تجهیزات ضبط تصویر بود. آنها بارها دوربینهای مخفی پیدا کردهاند؛ از دوربینهای گوپرو نصبشده روی حلقه بالایی ورزشگاه آزتکا در مکزیکوسیتی گرفته تا دوربینهایی که زیر نیمکت ماساژور یا حتی کنار دروازه ذخیره زمین مسابقه پنهان شده بودند.
او با خنده میگوید: «هر بار که چنین دوربینی پیدا میکردیم، آن را برای خودمان نگه میداشتیم. چون تیم مقابل هیچوقت زنگ نمیزد بگوید ببخشید، ما داشتیم از شما جاسوسی میکردیم، لطفا دوربینمان را پس بدهید!»
مرز باریک امنیت و وسواس
گاهی این حساسیت حتی در مسابقاتی کاملا بیاهمیت هم دیده میشود. مسئولان فدراسیون فوتبال آمریکا خاطرهای از سال ۲۰۲۱ تعریف میکنند؛ زمانی که یکی از اعضای کادر فنی تیم ملی کانادا هنگام تماشای تمرین آمریکاییها پیش از یک بازی دوستانه و غیررسمی دستگیر شد. اتفاقی که باعث تعجب همه شد، زیرا آمریکاییها میگویند اگر کاناداییها سوال میکردند، حتی ترکیب اصلی و برنامه تاکتیکی خود را هم در اختیارشان قرار میدادند.
بسیاری از مربیان معتقدند نگاه به موضوع جاسوسی تا حدی ریشه فرهنگی دارد. این تصور وجود دارد که مربیان و تیمهای آمریکای جنوبی و مرکزی، جاسوسی را بخشی طبیعی از فوتبال میدانند، در حالی که تیمهای اروپایی و آمریکای شمالی کمتر انتظار چنین اتفاقاتی را دارند. با این حال، تقریبا همه بر یک نکته اتفاق نظر دارند؛ اینکه بدبینی و سوءظن مرز جغرافیایی نمیشناسد.
به همین دلیل، تقریبا همه تیمهای ملی پیش از هر مسابقه، پروتکلهای امنیتی ویژهای اجرا میکنند. از بررسی کامل ورزشگاه گرفته تا درخواست از کارگران فنی یا نیروهای خدماتی برای ترک محل تمرین. حتی یکی از اعضای سابق تیم ملی آمریکا میگوید وظیفه داشته تمام دوربینهای ثابت تلویزیونی ورزشگاه را بچرخاند تا لنز آنها به جای زمین، رو به سکوها قرار بگیرد؛ تنها برای اینکه مطمئن شود هیچ تصویری به طور اتفاقی ضبط نمیشود.
فیفا وعده داده بود که در جام جهانی ۲۰۲۶ تدابیر امنیتی سختگیرانهای برای محافظت از محل تمرین تیمها اجرا شود و قوانین سخت آمریکا درباره استفاده از پهپاد نیز احتمال چنین اتفاقاتی را کاهش میدهد. با این وجود، پرسش اصلی همچنان باقی است؛ آیا جاسوسی واقعا ارزش این همه دردسر را دارد؟
بسیاری از مربیان معتقدند پاسخ چندان روشن نیست. بخش عمده اطلاعات تاکتیکی هر تیم از طریق مشاهده مسابقات رسمی قابل دسترسی است و تنها شاید بتوان از یک جلسه تمرینی، اطلاعاتی محدود درباره ضربات ایستگاهی، پنالتیزنها یا جزئیات خاص تاکتیکی به دست آورد. همان مربی باتجربه در پایان میگوید: «صادقانه بگویم، مطمئن نیستم بیشتر چیزهایی که از یک جلسه تمرین میبینید، اصلا ارزش این همه زحمت را داشته باشد.»
وقتی جاسوسی از تیمهای رقیب به بخشی از فوتبال مدرن تبدیل میشود
جنگ پنهان جام جهانی
اگر تصور میکنید رقابت تیمهای ملی در جام جهانی تنها به ۹۰ دقیقه بازی در زمین محدود میشود، واقعیت فوتبال مدرن چیز دیگری است. پشت درهای بسته کمپهای تمرینی، نبردی خاموش، اما جدی جریان دارد؛ نبردی برای به دست آوردن اطلاعات از حریف و همزمان جلوگیری از افشای اسرار تاکتیکی خود. از پهپادها و دوربینهای مخفی گرفته تا تلسکوپ، جاسوسهای میدانی و حتی سوءظن به کارگران ورزشگاه، تقریبا همه چیز میتواند بخشی از این جنگ اطلاعاتی باشد.
صاحبخبر -