به گزارش روز یکشنبه خبرنگار ایرنا، اعلام و امضای تفاهم ایران و آمریکا در روز دوشنبه، نقطه عطف تحولات سیاسی و امنیتی منطقه در هفته جاری ارزیابی میشود. این رخداد بهسرعت به محور اصلی تحلیلها و واکنشهای سیاسی در سرزمینهای اشغالی تبدیل شد و پیامدهای آن از سطح رسانهای تا ساختار امنیتی و سیاسی رژیم صهیونیستی را تحت تأثیر قرار داد.
تفاهم تهران و واشنگتن؛ نقطه عطفی در معادلات منطقه
تفاهم میان تهران و واشنگتن در حالی اعلام شد که رژیم صهیونیستی، پس از ناکامی در کشاندن آمریکا به جنگ تجاوزکارانه علیه ایران و عدم تحقق اهداف نظامی اعلامی خود، از زمان آغاز آتشبس در هفتم آوریل (۱۹ فروردین) تلاش گستردهای را برای افزایش فشارهای سیاسی، امنیتی و نظامی علیه تهران دنبال میکند. این سیاست با هدف تأثیرگذاری بر روند دیپلماتیک و جلوگیری از هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن طراحی شده است.
با این حال، به اذعان منابع و رسانههای صهیونیستی، تحولات اخیر نشان میدهد معادلات منطقهای در حال حرکت به سمت الگوی جدیدی است که در آن نقش تلآویو در تعیین سیاستهای واشنگتن نسبت به ایران بهطور محسوسی کاهش یافته و آمریکا به نسبت گذشته مسیر مستقلی را در پیش گرفته است.
واکنش فوری نتانیاهو و تلاش برای بازسازی روایت شکست
بنیامین نتانیاهو نخستوزیر رژیم صهیونیستی در نخستین واکنش رسمی، با تأکید بر «دستاوردهای نظامی» این رژیم در برابر ایران، مدعی شد که اسرائیل مانع از دستیابی ایران به توانمندی هستهای شده است. وی همچنین افزود که اقدامات نظامی تلآویو، خطر «نابودی اسرائیل» را کاهش داده است.
با این حال، این مواضع بهجای ایجاد همگرایی داخلی، موجی از انتقادات گسترده در داخل سرزمینهای اشغالی را به همراه داشت. رسانههای صهیونیستی و تحلیلگران سیاسی، اظهارات نتانیاهو را نه تنها ناکافی بلکه «غیرواقعی» و «فاقد پشتوانه راهبردی» توصیف کردند.
برخی منابع سیاسی در تلآویو نیز تصریح کردند که نخستوزیر باید بهجای تکرار اهداف تحققنیافته، مسئولیت شکستهای راهبردی خود را بپذیرد.
موج انتقاد رسانههای صهیونیستی از نتانیاهو
رسانههای رژیم صهیونیستی در هفته گذشته مجموعهای از گزارشهای انتقادی منتشر کردند که در آن، سیاستهای نتانیاهو را در قبال ایران و آمریکا به چالش کشیده شده است.
روزنامه «معاریو» در گزارشی تحلیلی نوشت که اسرائیل با سوق دادن آمریکا به سمت رویارویی با ایران، اکنون در حال پرداخت هزینههای سنگین این سیاست است. این روزنامه تأکید کرد که وعدههای مربوط به «سقوط نظام ایران» یا «پیروزی کامل» نه تنها محقق نشده، بلکه نتیجه معکوس داشته است.
در این گزارش آمده است که مقامات اسرائیلی که از «پیروزی سریع» سخن میگفتند، اکنون در حال بازنگری شکستهای خود هستند و فضای سیاسی در تلآویو با نوعی سردرگمی مواجه شده است.
شبکه ۱۴ تلویزیون رژیم صهیونیستی نیز در گزارشی کمسابقه اعلام کرد که توافق میان ایران و آمریکا برای اسرائیل «بسیار دشوار و غیرقابل تفسیر» است. این شبکه افزود که بر اساس این تفاهم، نه تنها شروط مورد نظر تلآویو علیه ایران تحقق نیافته، بلکه موضوع آتشبس در لبنان نیز وارد مرحله جدیدی شده است.
شبکه ۱۳ تلویزیون رژیم صهیونیستی نیز با انتقاد از تصمیم ورود به جنگ با ایران، این اقدام را فاقد دستاورد راهبردی ارزیابی کرد و نوشت: «بهتر بود این مسیر اصلاً آغاز نمیشد». این شبکه همچنین طرح موسوم به «تغییر رژیم در ایران» را شکستخورده توصیف کرد.
این شبکه در گزارش دیگری نیز به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی اعلام کرد که توافق یادشده برای اسرائیل شوکه کننده است و هیچ فردی در سطوح عالی حاکمیت، از نخست وزیر تا رئیس ستاد ارتش وجود ندارد که آن را مطلوب بداند.
روزنامه «یدیعوت آحارانوت» نیز تأکید کرد که مطالبات اعلامی نتانیاهو از جمله توقف غنیسازی اورانیوم، محدودسازی برنامه هستهای و موشکی و قطع حمایت منطقهای ایران، در متن تفاهم اولیه مورد تحقق قرار نگرفته است.
اذعان کمسابقه به تغییر موازنه قدرت در منطقه به نفع ایران
در سطح تحلیلی، رسانهها و تحلیلگران اسرائیلی بهطور کمسابقهای به تغییر موازنه قدرت به نفع ایران اذعان کردند. روزنامه «معاریو» در تحلیل دیگری نوشت که تفاهم تهران و واشنگتن ایران را به «بازیگری قدرتمندتر» در منطقه تبدیل کرده و در مقابل، اسرائیل بخش مهمی از نفوذ و قدرت اثرگذاری خود را از دست داده است.
آلون بنداوید، تحلیلگر این روزنامه، این تحول را شکستی راهبردی برای تلآویو دانست و تأکید کرد که توافق اخیر میتواند هم از نظر اقتصادی و هم سیاسی جایگاه ایران را تقویت کند؛ بهویژه اگر صادرات نفت و آزادسازی داراییهای بلوکهشده تهران محقق شود.
به نوشته وی، این روند نهتنها به افزایش مشروعیت منطقهای و بینالمللی ایران میانجامد، بلکه اسرائیل را بیش از پیش بهعنوان بازیگری جنگطلب و بیثباتکننده معرفی میکند.
گزارش مفصل معاریو را اینجا بخوانید.
پرونده ایران، دومین شکست بزرگ نتانیاهو
روزنامه «هاآرتص» در گزارشی اذعان کرد که پرونده ایران پس از تحولات اخیر، دومین شکست بزرگ سیاسی و امنیتی بنیامین نتانیاهو پس از عملیات هفتم اکتبر (عملیات طوفان الاقصی) محسوب میشود.
شکاف بیسابقه اسرائیل و آمریکا بر سر لبنان
یکی از مهمترین ابعاد تحولات هفته گذشته، تشدید اختلاف میان تلآویو و واشنگتن پیرامون لبنان است. بر اساس گزارش رسانههای صهیونیستی، بند مرتبط با توقف جنگ در همه جبههها به ویژه در لبنان به نقطه اختلاف جدی میان دو طرف تبدیل شده است.
واشنگتن میکوشد در چارچوب این تفاهم، اسرائیل را به توقف حملات نظامی در لبنان تحت فشار بگذارد، اما تلآویو با تأکید بر «آزادی عمل نظامی» و ادامه حضور در جنوب این کشور، عملاً در برابر این فشارها ایستاده است.
منابع سیاسی در تلآویو گزارش دادهاند که کابینه امنیتی اسرائیل بخش مهمی از نشستهای اخیر خود را به بررسی پیامدهای این وضعیت اختصاص داده و نسبت به تحمیل محدودیتهای عملیاتی از سوی آمریکا به شدت خشمگین است.
در همین چارچوب، حملات اخیر ارتش رژیم صهیونیستی به ضاحیه جنوبی بیروت و مناطق شرقی لبنان، از سوی ناظران بهعنوان تلاشی برای تغییر معادلات روند دیپلماتیک و ارسال پیام سیاسی به واشنگتن ارزیابی شد. با این حال، این اقدامات با واکنش منفی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و هشدارهای سیاسی ایران همراه شد و به گفته تحلیلگران، عمق شکاف میان دو متحد سنتی را آشکار کرد.
بنیامین نتانیاهو در موضعگیری رسمی اعلام کرده است که اسرائیل خود را ملزم به اجرای بندهای مربوط به عقبنشینی در جنوب لبنان نمیداند و حضور نظامی در این منطقه ادامه خواهد داشت. در همین راستا، «اسرائیل کاتس» وزیر جنگ رژیم صهیونیستی نیز تصریح کرده است که هرگونه عقبنشینی از جنوب لبنان در دستور کار نیست و ارتش باید در مواضع کنونی باقی بماند.
راهبرد جدید نتانیاهو در جنوب لبنان
شبکه الجزیره در گزارشی به تمرکز حملات رژیم صهیونیستی به مناطق نبطیه، نبطیهالفوقه و ارتفاعات علیالطاهر و الشقیف پرداخت و این مناطق را بخشی از راهبرد امنیتی جدید اسرائیل ارزیابی کرد. بر اساس این گزارش تلآویو سه هدف اصلی را دنبال میکند: نمایش استقلال از فشار آمریکا، تثبیت حضور نظامی در جنوب لبنان و ایجاد یک کمربند امنیتی تا عمق حدود ۱۰ کیلومتر در جنوب لبنان.
این حملات همچنین با مذاکرات پیشروی لبنان و اسرائیل با میانجیگری آمریکا مرتبط دانسته میشود؛ بهگونهای که تلآویو میکوشد پیش از آغاز مذاکرات، واقعیت میدانی تازهای ایجاد کند. کارشناسان همچنین این تحرکات را تلاشی برای بهرهگیری از «کارت لبنان» در برابر روند تفاهم تهران و واشنگتن و نیز واکنشی به خسارتهای سنگین ارتش اسرائیل در این جبهه میدانند.
همزمان، روزنامه هاآرتص در گزارشی از تشدید بحران در ساختار تصمیمگیری نظامی اسرائیل خبر داده و اعلام کرده است که فرماندهان ارتش، ادامه عملیات در لبنان را فاقد هدف راهبردی روشن میدانند، اما به دلیل فشار سیاسی از اظهارنظر علنی خودداری میکنند.
بحران میدانی و افزایش تلفات
از سوی دیگر، تحولات میدانی نیز بر شدت بحران افزوده است. در یکی از شدیدترین درگیریهای هفته، عملیات حزبالله به منظور قراردادن یگان زرهی ارتش اسرائیل، در سحرگاه جمعه منجر به هلاکت دستکم ۴ نظامی و زخمی شدن ۱۷ نفر شد.
این رخداد موج تازهای از اعتراضات داخلی را در سرزمینهای اشغالی برانگیخت و خانواده نظامیان با تجمع مقابل منزل رئیس ستاد ارتش، ادامه جنگ در مرزهای شمالی را به خطر افتادن جان نیروها دانستند.
خشم آمریکا از مواضع برخی وزرای افرطی رژیم صهیونیستی
در سطح سیاسی، اختلافات در کابینه اسرائیل نیز رو به افزایش است. «ایتامار بنگویر» وزیر امنیت داخلی و «بتصلئل اسموتریچ» وزیر دارایی، صراحتاً بر ادامه اشغال جنوب لبنان تأکید کرده و حتی خواهان بیاعتنایی به مخالفت واشنگتن شدهاند. در مقابل، گزارشهایی از توقف صدور ویزا برای برخی مقامات تندرو اسرائیلی از جمله بنگویر منتشر شده که نشانهای از افزایش فشار آمریکا تلقی میشود.
در همین حال، رسانههای عبری از درخواست بنیامین نتانیاهو از اعضای کابینه برای خودداری از حملات لفظی علیه دونالد ترامپ خبر دادهاند؛ گفته میشود این اقدام در پی تشدید تنشهای دیپلماتیک میان دو طرف صورت گرفته است. همزمان، انتقاد بیسابقه ترامپ و معاونش از مواضع تلآویو و هشدار نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره رفتارهای احتمالی نتانیاهو خبرساز شده است.
اقدام ایران به بستن تنگه هرمز، توقف عملیات نظامی اسرائیل در جنوب لبنان
لازم به ذکر است که در سطح میدانی، تشدید حملات رژیم صهیونیستی به جنوب و شرق لبنان تا روز گذشته (شنبه) ادامه داشت؛ حملاتی که با واکنش تند ایران و بستهشدن تنگه هرمز مواجه شد. در پی این تحولات و همزمان با افزایش هشدار ایران و فشارهای واشنگتن، رژیم صهیونیستی ناگزیر شد بار دیگر بخشی از عملیات نظامی خود در جنوب لبنان را متوقف کند.
با این حال، لبنان همچنان به صحنه تقابل مستقیم میان راهبرد امنیتی تلآویو و سیاست مهار تنش دولت آمریکا تبدیل شده است؛ وضعیتی که در کنار شکافهای درون کابینه نتانیاهو و فشار جریانهای تندرو، معادلات امنیتی شمال فلسطین اشغالی را وارد مرحلهای پیچیده و کمسابقه کرده و بر اساس ارزیابیها، در روزهای آینده نیز باید در انتظار تحرکات و محاسبات جدید رژیم صهیونیستی بود.
غزه و کرانه باختری؛ تشدید بحران انسانی و ادامه بازداشتها
در هفته گذشته، تحولات کرانه باختری و نوار غزه با تداوم تنشهای سیاسی، نظامی و انسانی از سوی رژیم صهیونیستی همراه بود. تشکیلات خودگردان فلسطین درباره تلاش کابینه راستگرای اسرائیل برای تغییر وضعیت حقوقی شهر الخلیل و نقض توافق حرم ابراهیمی هشدار داد.
جنبش حماس نیز با انتقاد از رویکرد منفعلانه تشکیلات خودگردان در قبال غزه و کرانه باختری، خواستار اقدام عملی در برابر طرحهای تلآویو شد.
در غزه، دیوان عالی رژیم صهیونیستی تمدید بازداشت «حسام ابوصفیه» مدیر بیمارستان کمال عدوان را تأیید کرد؛ ابوصفیه، از جمله اسرای فلسطینی بود که قرار بود در چارچوب توافق آتشبس اخیر آزاد شود. وی در جریان جنگ بازداشت شد و با وجود شرایط سخت، از ترک بیمارستان خودداری کرد.
همزمان گزارشها از وخامت وضعیت انسانی در زندانها حاکی است و حدود ۹۰ زن اسیر فلسطینی در زندان «دامون» با شکنجه و کمبود امکانات مواجهاند.
در کرانه باختری نیز تخریب گسترده اردوگاه جنین ادامه دارد و بیش از ۵۲ درصد ساختمانها تخریب و حدود ۲۱ هزار نفر آواره شدهاند. همچنین ۳۹۳ هزار متر مربع از اراضی متعلق به فلسطینیان مصادره شده است. مصر نیز نسبت به گسترش اشغالگری در غزه هشدار داد و راهحل دو دولتی را تنها مسیر ثبات منطقه دانست.
سوریه؛ نقض مکرر حاکمیت و افزایش فشارهای دیپلماتیک
در هفته گذشته، تحولات جنوب سوریه با تداوم پیشرویها و نقضهای مکرر رژیم صهیونیستی در مناطق مرزی تشدید شد. نیروهای اسرائیلی با ورود به منطقه «حوض یرموک» در حومه غربی درعا و پیشرویهای محدود در اطراف وادیالرقاد، بار دیگر حاکمیت سوریه را نقض کردند؛ اقدامی که دمشق آن را در ادامه نقض توافق عدم درگیری ۱۹۷۴ و تهدیدی علیه ثبات مرزی دانست.
منابع محلی نیز روز جمعه از ورود نظامیان رژیم اسرائیل متشکل از ۹ نفربر زرهی به روستای الاصبح در حومه جنوبی قنیطره در جنوب سوریه خبر دادند که نقض دیگری از حاکمیت سوریه به شمار میرود. همچنین گزارشها از ثبت ۲۵۴ مورد نقض تنها در ماه گذشته، بهویژه در استان قنیطره شامل پیشروی زمینی، یورش و ایجاد ایستهای بازرسی حکایت دارد.
همزمان، منابع رسانهای از افزایش فشارهای آمریکا برای از سرگیری مذاکرات میان دولت موقت سوریه و رژیم صهیونیستی خبر دادند. این مذاکرات که پیشتر در پاریس و با نظارت واشنگتن و با هدف ایجاد سازوکارهای امنیتی و کاهش تنش برگزار شده بود، اکنون در چارچوب تلاش برای بازگشت به گفتوگوهای تعلیقشده و تثبیت ترتیبات امنیتی جدید دنبال میشود.
افول جایگاه داخلی نتانیاهو
در سطح داخلی رژیم صهیونیستی، نظرسنجیهای جدید نشان میدهد که ائتلاف حاکم به رهبری نتانیاهو در صورت برگزاری انتخابات تنها ۵۲ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست را کسب خواهد کرد، در حالی که احزاب مخالف میتوانند به ۶۸ کرسی دست یابند. نتانیاهو برای تشکیل کابینه نیازمند ۶۱ کرسی است.
این تغییر موازنه، بیانگر کاهش محسوس محبوبیت حزب لیکود نیز هست. همزمان اختلافات درون این حزب بر سر انتخابات مقدماتی شدت گرفته و برخی اعضا، تلاش نتانیاهو برای تغییر سازوکار انتخاب نامزدها را اقدامی برای حفظ قدرت سیاسی و منافع شخصی توصیف کردهاند.
در همین چارچوب، گادی آیزنکوت رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل، با کسب ۲۱ کرسی در نظرسنجیها از رقبای اصلی اپوزیسیون پیشی گرفته و به یکی از چهرههای مهم انتخابات آینده تبدیل شده است.
گزارشها همچنین حاکی از تماسهای غیررسمی برخی محافل سیاسی آمریکا حتی نزدیک به نتانیاهو با چهرههای اپوزیسیون اسرائیل یعنی آیزنکوت و نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین رژیم صهیونیستی است؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران آمریکایی نشانهای از آمادگی واشنگتن برای سناریوهای پسا نتانیاهو تلقی میشود.