به گزارش ایرنا، خروجی سد زاینده رود از ۱۱ خرداد و به مدت سه ماه با هدف تامین حقابه کشاورزان افزایش یافته است و در حالی که بسیاری از کارشناسان و فعالان محیط زیست، چشمانتظار تحقق وعدهها برای اختصاص سهم آبه تالاب گاوخونی و تلاش برای احیای این نگین تالابی استان هستند، شواهد حاکی از آن است که نفس رود به گاوخونی نخواهد رسید.
تالاب گاوخونی که سالهاست با خشکی کامل و شرایط بغرنج دست و پنجه نرم میکند، این روزها بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه و اقدام جدی است. تحقیقات کارشناسان نشان میدهد که خشکی کامل این تالاب و نبود رطوبت در لایههای زیرین، باعث میشود تا ذرات گرد و غبار آلوده به فلزات سنگین و سموم ناشی از مصارف کشاورزی، همراه با باد تا شعاع پانصد کیلومتری پراکنده شوند و سلامت شهرهای و روستاهای این منطقه را به طور جدی تهدید کند.
این آلودگیها که حاصل سالها سرازیر شدن آب کشاورزی به سمت تالاب و سپس تبخیر و انباشت آلایندهها بوده، زنگ خطری جدی برای اکوسیستم منطقه و سلامت شهروندان محسوب میشود.
ابهام در اختصاص سهم آبه تالاب گاوخونی
در حالی که قرار است زاینده رود به مدت سه ماه جاری باشد، پرسش اساسی این است که آیا نباید سهم آبهای برای تالاب گاوخونی از این رهاسازی اختصاص پیدا کند؟ حفاظت محیط زیست استان اصفهان پیشتر در گفتوگو با خبرگزاری ایرنا، بر پیگیری جدی برای اختصاص بخشی از آب رهاسازی شده زاینده رود به سمت تالاب گاوخونی تاکید کرده بود. اکنون این سوال مطرح است که این پیگیریها تا چه حد به نتیجه رسیده و آیا سهم تالاب از این جریان آب سه ماهه، محقق خواهد شد؟
حقابه زیست محیطی؛ وظیفه قانونی دولت اما مغفول مانده
نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، با تاکید بر پیگیریهای مستمر خود در خصوص تامین حقابه زیست محیطی رودخانه زاینده رود و تالاب گاوخونی، اظهار داشت: وظیفه قانونی دولت است که حقابه زیست محیطی رودخانه و تالاب را طبق قانون تامین کند و نیازهای زیست محیطی، پس از نیازهای اساسی مردم، اولویت دارند.
حامد یزدیان افزود: امسال نیز در پیگیریهای خود اصرار داشتیم که این مهم محقق شود، به خصوص در بازههای زمانی باز و بسته بودن رودخانه، تامین حداقل نیازهای زیست محیطی رودخانه و تالاب از اهمیت بالایی برخوردار است.
وی با انتقاد از عملکرد وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی گفت: در تصمیمگیریهای صورت گرفته، رقمی بابت حقابه تالاب در نظر گرفته نشده است، اما نقد جدی بنده به سازمان حفاظت محیط زیست وارد است؛ این سازمان به عنوان متولی امر محیط زیست و حقابه آن، در جلسات معمولا سکوت اختیار کرده و پیگیر حقابه تالاب نیست، به ویژه در سطح ملی.
یزدیان بیان کرد: در جلسات ستاد ملی مدیریت حوضه زاینده رود، سازمان محیط زیست به هیچ وجه مطالبه حقابه تالاب را مطرح نمیکند و حتی در خصوص حقابه رودخانه نیز سکوت اختیار مینماید.
وی تصریح کرد: این در حالی است که سازمان محیط زیست تنها مخالف طرحهای تامین آب برای حوزه زاینده رود است. لذا، مطالبه جدی از سازمان محیط زیست توسط همه مردم و دلسوزان ضروری است تا در این زمینه تصمیم درست اتخاذ کرده و پیگیر مطالبات مردم و حقابههای زیست محیطی باشند.
نماینده مردم اصفهان در خصوص جریان سه ماهه زاینده رود برای مصارف کشاورزی، بیان کرد: تا این لحظه، هیچ سهمی برای تالاب گاوخونی از این جریان آب در نظر گرفته نشده است؛ هرچند پیگیریهایی در این زمینه داشتهایم.
سهمآبه گاوخونی؛ شاید وقت دیگر
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان نیز در خصوص وضعیت فعلی و پیگیریها برای تامین سهم آبه تالاب گاوخونی از جریان آب در بستر زاینده رود برای مصارف کشاورزی اظهار داشت: تاکنون آبی به تالاب گاوخونی نرسیده است. برای رسیدن آب به تالاب، نیازمند پایداری جریان آب و حجم قابل توجهی در رهاسازیها هستیم تا آب بتواند پس از طی مسافت حدود ۱۳۰ کیلومتر به تالاب برسد.
حسین اکبری افزود: موضوع در حال پیگیری است و ما تلاش میکنیم تا در آینده نزدیک، نتیجه این پیگیریها مشخص شود.
وی گفت: ممکن است عنوان شود که آب در حال حاضر اختصاص نمییابد اما شاید در فصول پاییز که اثرگذاری بیشتری دارد، تخصیص صورت گیرد با این حال، ما تمام تلاش خود را برای تامین بخشی از حقابه تالاب در سطح استانی و ملی به کار گرفتهایم.
پیشتر این مقام حفاظت محیط زیست استان اصفهان به ایرنا گفته بود که اداره کل متبوعش در حال تلاش و پیگیری برای تخصیص ۲۰ تا ۲۵ میلیون مترمکعب سهمآبه به تالاب گاوخونی همزمان با رهاسازی آب برای کشاورزان است تا با تامین حداقل رطوبت مورد نیاز، از تشدید پدیده گرد و غبار در کلانشهر اصفهان و مناطق پیرامونی کاسته شود.
وی در خصوص میزان آب درخواستی تصریح کرده بود که درخواست رسمی محیط زیست، تخصیص ۲۰ تا ۲۵ میلیون مترمکعب آب است که مبنای اندازهگیری آن ایستگاه «شاخه کنار» خواهد بود و صرف رهاسازی در بالادست تضمین کننده سهم آبه تالاب و محیط زیست نیست.
یک فعال محیط زیست نیز به ایرنا گفت: تا زمانی که نگاه ما صرفاً به جاری شدن زایندهرود برای مصارف کشاورزی یا صرفاً تامین آب برای شهر اصفهان محدود شود، به نتیجه نخواهیم رسید؛ زیرا در این صورت، انسجام لازم برای پیگیری مطالبات زیستمحیطی وجود ندارد.
فرشته عالمشاه افزود: اگر ما به این درک مشترک برسیم که احیای تالاب گاوخونی، به عنوان یکی از مهمترین اهداف استان، در اولویت قرار گیرد، آنگاه اتفاقات خوبی برای شهر اصفهان، کشاورزی، صنایع کوچک در مسیر رودخانه و سایر ذینفعان که حقابه قانونی دارند، رخ خواهد داد.
وی با اشاره به وضعیت فعلی که هیچ سهمی برای گاوخونی از جریان سه ماهه زاینده رود تخصیص داده نشده، بیان داشت: صرف اینکه بگوییم زاینده رود برای شهر اصفهان جاری شود یا صرفاً کشاورزان به صورت جداگانه مطالبهگر باشند، همان وضعیتی را شاهد خواهیم بود که اکنون وجود دارد و تالاب گاوخونی بینصیب خواهد ماند.
وی تاکید کرد: حتی کشاورزی در منطقه شرق اصفهان نیز زمانی پایدار خواهد بود که تالاب گاوخونی احیا شود. متاسفانه مردم حاشیه تالاب، با هر نوع درآمدی، مجبورند بخشی از آن را صرف هزینههای درمانی بیماریهای ناشی از خشکی تالاب کنند. نجات تالاب گاوخونی، حفظ سلامت مردم حاشیه تالاب و همچنین حفظ سلامت مردم اصفهان، باید در راس اهداف قرار گیرد.
این فعال محیط زیست خاطرنشان کرد: تا زمانی که ما، اعم از مردم اصفهان، مردم حاشیه تالاب گاوخونی، اداره کل حفاظت محیط زیست و آب منطقهای و استانداری، به این نتیجه نرسیم که راه حل اصلی، احیای تالاب گاوخونی است، همواره شاهد تکرار این مسائل خواهیم بود.
عالمشاه ادامه داد: تعداد کسانی که برای تالاب گاوخونی فریاد میزنند، بسیار کماند و صدایشان به جایی نمیرسد. متاسفانه حتی در فضای مجازی نیز صدای بلندی مبنی بر مطالبه حقابه تالاب گاوخونی شنیده نمیشود.
به گزارش ایرنا، خروجی سد زاینده رود از ۱۱ خرداد و بر اساس مصوبات کارگروه ملی سازگاری با کمآبی و در راستای تامین نیازهای آبی بخش کشاورزی استان اصفهان افزایش خواهد یافت.
خروجی سد زاینده رود برای نخستین بار در سال جاری از ۱۷ اردیبهشت با هدف تأمین آب مورد نیاز باغهای غرب استان اصفهان افزایش یافته اما آب در بستر رودخانه در کلانشهر و شرق اصفهان جریان نیافته بود که افزایش خروجی سد از دهم خرداد به منزله گذر آب از این شهر است.
زاینده رود به طول بیش از ۴۰۰ کیلومتر در دهههای اخیر به دلیل عدم مدیریت صحیح، برداشتهای بیرویه در بالادست، انتقال آب به حوضه دیگر، تراکم جمعیت و تا حدودی کاهش نسبی بارندگیها، به یک رودخانه با جریان دورهای، تبدیل و در پایین دست با خشکی مواجه شده است.
تالاب بینالمللی گاوخونی واقع در شرق اصفهان یکی از بزرگترین و مهمترین تالابهای ایران محسوب میشود و در طول تاریخ و پیش از آغاز خشکسالیهای اخیر علاوه بر ایجاد فضای فرحبخش در شرق استان، مامن پرندگان مهاجر و جانوران آبی و منبع درآمد و آسایش ساکنان این منطقه بود اما بدلیل جلوگیری از ورود آب زایندهرود در معرض خشکی کامل قرار گرفت.
این تالاب به وسعت ۴۷۶ کیلومترمربع در ۱۶۷ کیلومتری جنوب شرق اصفهان در کنار شهر ورزنه و در مجاورت تپههای شنی قرار دارد.
برداشت بیرویه و غیرقانونی در بالادست، کاهش آب ورودی، تغییر اقلیم و خشکسالی و تامین نشدن حقابه طبیعی از چالشهایی عنوان میشود که حیات این تالاب را به خطر انداخته و به گفته کارشناسان، ادامه این روند میتواند تالاب گاوخونی را به کانون تولید گرد و غبار تبدیل کند و تا شعاع زیادی را تحت تاثیر قرار دهد بنابراین تامین حقابه آن ضروریست.