به گزارش ایرنا، در حالی که اسناد مکتوب چندانی از تاریخ پوشاک در تربت حیدریه در دست نیست، آن چه از خاطرات کهنسالان و لباسهای به جای مانده از نیاکان به دست آمده، تصویری از فرهنگ بومی این خطه را ترسیم میکند.
در تهیه این گزارش درباره تاریخ پوشاک تربت حیدریه، جز گفتوگو با یک طراح لباس که روایت او نیز بر پایه تاریخ شفاهی کهنسالان است، منبع مکتوب دیگری یافت نشد؛ اقلیم و جغرافیا نیز در شکلگیری نوع و رنگ لباس این منطقه بیتاثیر نبوده است.
شلیتهپوشی بانوان و جلیقه پوشی مردان تربت حیدریه
کارشناس ارشد طراحی لباس، مدرس دانشکده فنی در رشته طراحی دوخت و از طراحان بنام لباس در تربتحیدریه در خصوص شکل و فرم پوشاک مردمان این ناحیه به خبرنگار ایرنا گفت: در خصوص نوع و رنگ لباس در این شهر اطلاعات دقیق و مکتوبی در دست نیست و آنچه به جای مانده تنها تاریخ شفاهی به نقل از سپیدمویان و البته لباسهای به جای مانده از پدر یا مادربزرگهاست.
صفا حاتمی افزود: بر این اساس لباس اهالی تربت حیدریه تقریبا مشابه لباس مردم دیگر شهرهای خراسان بزرگ و غالبا برگرفته از فرهنگ بومی منطقه و تاثیری که این دو بر هم داشتهاند و در نهایت در گروه لباس مردم خراسان قابل ارزیابی است بر این اساس پوشاک بانوان شلیته کوتاه چیندار یا به تعبیر امروزیها دامندار، همراه با شلوار گشاد و جورابی بوده که روی شلوار میپوشیدند.
وی افزود: البته در نقاط اعیان نشین شهر که بانوان تمایل داشتند نشان بدهند از دیگران متفاوت هستند، جورابشان به شلوار متصل و به تعبیر امروزیها «ساپورت پوش» بودند.
حاتمی افزود: زنان روسری بزرگ سفیدی نیز بر سر داشتند و شال ابریشمی یا سربند نیز روی روسری میگذاشتند که نوع گره خاص شال، تنها مشخصه منحصربه فرد یک بانوی اهل تربت حیدریه بود که با آن هویدا میشد و خودنمایی میکرد.
وی ادامه داد: دختران نیز در شب عروسی چادر قرمز رنگ کوتاه همچون شنل امروزی، با حاشیه ابریشمدوزی شده، برسر داشتند.
او در خصوص لباس مردان این خطه نیز گفت: پوشش مردها غالبا شلوار و جلیقه مشکی به همراه پیراهن سفید چیندار یا به تعبیر امروزیها دارای سه پیله بلند در پهلو ها بود که نمونه به جای مانده از آن را، امروز در لباس هنرمندان موسیقی مقامی تربتجام میبینیم.
این مدرس دانشگاه تصریح کرد: از آنجا که شغل اغلب مردم تربتحیدریه کشاورزی بود، لباس مردمان این خطه بسیار گشاد بود به طوری که هنگام کار بدن در آن آزاد و رها باشد.
رنگ محبوب تربتیها
این طراح لباس از ۲ رنگ قرمز و قهوهای به عنوان رنگ غالب در لباس و حتی چیدمان منزل اهالی تربت حیدریه یاد کرد و گفت: کشاورزی در طول اعصار مختلف به تدریج به مردمان این خطه آموخته که رنگ قهوهای البته با ترکیب کرم رنگ و خاکستری یادآور زندگی و بقای انسان است که از خاک برآمدیم و لاجرم در خاک آرام میگیریم.
حاتمی افزود: به تدریج که زعفران نیز وارد این منطقه شد، رنگ قرمز و ترکیب روشن یا تیرهتر آن، به رنگ لباس و نیز چیدمان منزل مردمان این منطقه اضافه شد.
پوشاک زمستانی و تابستانی منطقه
این مدرس دانشگاه در رابطه با شکل لباسهای تابستانی و زمستانی تربتیها گفت: همچون دیگر نقاط کشور در زمستان جنس لباس از پشم بود یا پشمینهپوش می کردند و در تابستان لباسهایی از جنس نخ و پنبه بسیار نازک تهیه میشد.
حاتمی افزود: اما از دهه ۳۰ خورشیدی که کارخانه های نساجی در ایران آغاز به کار کردند، شاهد تنوع انتخاب در لباس مردم این خطه هم از حیث جنس و هم از حیث رنگ هستیم.
پوشاک زاپدار و لَشپوشی نسل امروز
حاتمی در پاسخ به این سووال که چرا نسل امروز از رویه اجدادی خود پیروی نمیکند گفت: نخستین دلیل، گسترش وسایل ارتباط جمعی مانند اینترنت است دوم، سفرهای داخلی و خارجی و از همه مهمتر این که طراحان لباس دوست ندارند، نخواستهاند یا نمیتوانند لباسهای سنتی و هویتدار و ریشهدار را با نیازهای نسل کنونی منطبق کنند.
وی ادامه داد: بخشی از نسل امروز برخلاف ما خود را مقید به پوشیدن لباس اداری یا اتوکشیده نمیکنند و به تعبیر قدیمیها، تیپ ظاهری یک «انسان شلخته» با پوشاکی چون شلوار زاپدار و تیشرت لَش برایشان جذابتر است.
حاتمی همچنین گفت: البته هنوز مردان و بانوان روستایی به سنت قدیم خود پایبند هستند، اما حتی آنها نیز نتوانستهاند فرزندان خود را وادار به پیروی از شیوه خود کنند.
مرکز شهرستان ۲۲۵ هزار نفری تربتحیدریه در ۱۵۰ کیلومتری جنوب مشهد قرار دارد.