به گزارش ایرنا، «زنان سرپرست خانوار» به زنانی گفته میشود که به دلایل مختلفی مانند فوت همسر، طلاق، ترک خانواده از سوی مرد، ناتوانی جسمی یا روانی همسر، اعتیاد، یا مهاجرت کاری مرد، مسوولیت اصلی تأمین معاش و اداره امور خانوار را بر عهده دارند. این نقش ممکن است موقت یا دائمی باشد، اما در هر صورت فشار اقتصادی، روانی و اجتماعی قابل توجهی بر این زنان وارد میشود.
یافته های پژوهشی نشان می دهد در عصر حاضر نرخ بالای طلاق و استقلال اقتصادی، این ساختار را در کشورهای توسعه یافته عادی کرده است. در ایران، از دوران پیشامدرن که زنان بیوه تحت حمایت خانواده مرد بودند تا قاجار و پهلوی که اشتغال آنان محدود بود و پس از انقلاب که جنگ ایران و عراق جمعیت این گروه را افزایش داد، روند رو به رشد این موضوع ادامه یافته است. به گفته کارشناسان حدود ۲۰ درصد خانوارهای ایرانی «زنسرپرست»اند و با وجود ارتقای تحصیلات و اشتغال، همچنان با تنگناهای اقتصادی و کمبود حمایت اجتماعی رو به رو هستند.
پایش ها حاکیست هر اندازه زنان سرپرست خانوار از حمایت اجتماعی برخوردار باشند، قدرت مواجهه با مشکلات در آن ها افزایش می یابد؛ همچنین توانمندسازی این قشر از زنان تاثیر مستقیم بر سلامت خانواده و کاهش آسیبهای مرتبط با فرزندان آنها خواهد داشت.
در این میان حمایت از زنان سرپرست خانوار به عنوان یکی از کلیدی ترین راهبردهای نهاد کمیته امداد مسیر امیدبخش برای کمک این افراد در عبور از گردنه های سخت زندگی است؛ جامعه هدفی که گرچه بار چالشهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را بر دوش می کشد اما به مثابه دژ محکم پای کیان خانواده و پرورش فرزندان ایستاده است.
کمیته امداد امام خمینی (ره) با تعریف و اجرای راهبردهای حمایتی تلاش کرده با کاهش بخشی از بار سنگین بر روی دوش این قشر، کیفیت نهاد خانواده را ارتقا دهد. مجموعه ساز و کارهای طراحی شده در کمیته امداد برای حمایت از این زنان، بیشتر بر مدار توانمندی اقتصادی است و کارشناسان بر این باورند در گام نخست عبور از این مرحله امکان سایر برنامهریزیهای اجتماعی و فرهنگی را برای حل چالش های این گروه از جامعه هموار می کند.
بنابراین بزرگترین چالش این زنان نخست مسائل اقتصادی است، زیرا بسیاری از آنها به تنهایی باید نیازهای مالی خانواده را تامین کنند. این وضعیت به ویژه زمانی دشوارتر میشود که درآمد کافی ندارند یا فرصتهای شغلی مناسب برایشان وجود ندارد. عدم دسترسی به شغلهای مناسب و درآمد پایین میتواند منجر به فقر و مشکلاتی در تامین هزینههای تحصیل و بهداشت خانواده شود. همچنین، نداشتن تحصیلات یا مهارتهای لازم، مانع از دستیابی آنها به مشاغل پردرآمد میشود.
بر اساس تازه ترین آمار، اکنون ۵۴ درصد از افراد تحت حمایت کمیته امداد کشور معادل یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفر، زنان سرپرست خانوار هستند. در اصفهان نیز ۵۶.۳ جمعیت تحت حمایت این نهاد را، زنان سرپرست خانوار تشکیل میدهند.
چشم انداز تعریف شده در کمیته امداد، حرکت تدریجی زنان سرپرست خانوار از مرحله آسیب پذیری به مرحله برخورداری است.
گستره حمایت ها از ترویج ازدواج تا بیمه بازنشستگی
معاون حمایت و سلامت کمیته امداد امام خمینی (ره) اصفهان در همین پیوند به ایرنا گفت: این نهاد خدمات خود را به خانوادههای تحت پوشش در قالب کانون خانواده ارائه میدهد تا نقاط بحرانی را شناسایی و بهبود بخشد.
هادی بنایی با مروری بر خدمات کمیته امداد به این جامعه هدف افزود: پرداخت مستمری به حساب خانوار بر اساس تعداد افراد در خانواده و جذب کمکهای خیران برای حمایت از فرزندان زنان سرپرست خانوار در قالب طرح اکرام ایتام و محسنین از جمله برنامه های شاخص این نهاد در این زمینه است.
بنایی با بیان اینکه تلاش شده به چالش های فرهنگی مرتبط با این مساله نیز توجه شود افزود: حمایت جامع از ازدواج زنان سرپرست خانوار، مشاوره و هدایت متناسب با شرایط خانوادگی، اعطای بستههای تشویقی و اعتبار خرید اقلام اساسی نیز در دستور کار این نهاد قرار دارد.
وی بیان کرد: به طور معمول حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد زنان سرپرست خانوار تحت حمایت این نهاد ازدواج می کنند.
بنایی گفت: برای تسهیل شرایط زندگی، پرداخت کمکهای مستمر از سوی حامیان برای فرزندان تحت حمایت با شرایط ویژه، ارائه طرحهای مهارت آموزی و تضمین آینده شغلی فرزندان نیز اجرا می شود.
وی با بیان اینکه هزینههای درمان بیماران خاص و سخت درمان این قشر تا سطح قابل توجهی از سوی کمیته امداد پوشش داده میشود، افزود: خدمات بیمه تأمین اجتماعی و طرحهای بازنشستگی برای زنان سرپرست خانوار با حداقل ۱۵ سال سابقه نیز از دیگر طرح هایی است که آتیه این جامعه هدف را در نظر می گیرد.
وی عنوان کرد: در حوزه مسکن نیز حمایت هایی برای کمک هزینه اجاره، ودیعه و مسکن امانی به مددجویان از جمله زنان سرپرست خانوار اعطا می شود.
بنایی با بیان اینکه کمیته امداد امام خمینی( ره) به خانوادهها به عنوان واحد اجتماعی می نگرد، تاکید کرد: هدف اصلی تقویت ثبات خانوادگی و کاهش مشکلات اقتصادی، درمانی، آموزشی و مسکن است تا چرخه زندگی مددجویان به حالت عادی و پایدار بازگردد.
گرایش نیکوکاران به حمایت از فرزندان محروم از پدر
آنطور که معاون توسعه مشارکت های مردمی کمیته امداد امام خمینی(ره) اصفهان می گوید حمایت از فرزندان زنان سرپرست خانوار تحت پوشش این نهاد در قالب طرح های ویژه با مشارکت خیران سهم بسزایی در کاهش دغدغههای این جامعه هدف داشته است.
علی اخلاقی در گفت و گو با ایرنا افزود: نکته قابل تامل اینکه مردم و خیران نیز همواره تمایل بیشتری برای کمک به خانوادههای محروم از پدر و یا زنان سرپرست نشان میدهند.
به گفته وی در جذب حمایت خیران، اولویت با فرزندان محروم از پدر، سپس فرزندان طلاق و در نهایت زنان بیسرپرست یا بدسرپرست است.
اخلاقی تصریح کرد: رویکرد این نهاد برای تأمین نیازهای زنان سرپرست خانوار، ایتام و فرزندان بیسرپرست با اولویتهای آموزشی، معیشتی و مسکن است.
معاون توسعه مشارکت های مردمی کمیته امداد امام خمینی(ره) اصفهان اظهار داشت: در سامانه اکرام، اکنون حدود ۶۱ هزار فرزند (ایتام، فرزندان طلاق و فرزندان زندانی و خانوادههای آنان) تحت پوشش این نهاد هستند.
اشتغالزایی پایدار؛ دریچه ای به سوی خودکفایی
نهاد کمیته امداد با سه مدل «هدایت شغلی»، «راهبری شغلی» و «کارفرمایی شغلی» تلاش میکند با ترکیب آموزش، منابع، نظارت، فروش و پشتیبانیهای تشویقی، به ایجاد اشتغال و خودکفایی زنان سرپرست خانوار بپردازد و گزارشهای آماری و عملیاتی روشن و شفاف ارائه دهد.
معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد امام اصفهان در این زمینه اظهار داشت: ارجاع مددجویان به آموزشهای فنی و حرفهای در رشته های مختلف از جمله (راه اندازی نیروگاه های تجمعی، کارگاه های خیاطی، صنایع دستی، چرم دوزی، فرش و دامداری)، ارائه وامهای کمبهره برای راهاندازی کسبوکار، ایجاد شبکه منعطف با کارفرمایان و خیران حرفهای برای تأمین مواد اولیه، آموزش، نظارت بر کار و فروش محصول از طریق سکوها با کارمزد مشخص از جمله راهبردهای این نهاد برای تقویت بنیه اقتصادی زنان سرپرست خانوار و خانواده های تحت پوشش است.
احمد رضایی گفت: با هدف کمک به خودکفایی افراد تحت پوشش این نهاد، فرایندی تعریف شده که در آن شرکتها بر اساس بسته های تشویقی مددجویان را به کار گرفته و آنان را بیمه میکنند.
خودکفایی زنان سرپرست خانوار با طرح های کمیته امداد
معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد امام اصفهان با بیان اینکه میانگین زمان خودکفا شدن مددجویان ۱۸ ماه است، بیان کرد: از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ سه هزار و ۸۰۰ زن سرپرست خانوار در اصفهان خودکفا شده اند.
وی ادامه داد: از مجموع مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) نیز طی این مدت ۱۲ هزار و ۶۸۳ نفر خودکفا شدند.
رضایی اظهار داشت: حوزه های اشتغال ایجاد شده برای مددجویان شامل، ۲۲ درصد حمل و نقل، ۵۸ درصد خدمات، هفت درصد دامداری و کشاورزی، ۶ درصد صنعت و هفت درصد نیز فرش بافی بوده است.
ضرورت بازتاب الگوهای موفق زنان سرپرست خانوار
در شرایطی که به گفته مسوولان، جمعیت زنان سرپرست خانوار رو به فزونی است پرواضح است ترمیم زخم ها و مشکلات مختلف این قشر تنها بر عهده یک نهاد نیست؛ در همین پیوند منشور وظایف سایر نهادهای مرتبط تعریف شده که باید با فرایندهای مناسب اجرایی شود.
در سایه این حمایت ها بسیاری از زنان سرپرست خانوار توانسته اند از پس مشکلات زندگی بر آمده و حتی در برخی موارد بسیار موفق تر از زنان دیگر بدرخشند؛ در این رابطه به نظر می رسد بازتاب این الگوها در جامعه آنطور که باید کافی نیست و پیوست های رسانه ای و تبلیغاتی آن مغفول مانده است. نبود آگاهی کافی از ساز و کار حمایتی نهادهای دولتی و تشکل های مردم نهاد از زنان سرپرست خانوار نیز چالش مهم دیگر در این زمینه است که نیاز به اقدام متناسب دارد.
جامعه باید بداند قرار داشتن زنان سرپرست خانوار در شرایط سخت به معنای ناامیدی و غوطه ور شدن در نگرانی نیست بلکه با برنامه ریزی های کاربردی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی می توان بسیاری از فرصت ها و ظرفیت های خفته در این گروه از جامعه را احیا و تقویت کرد. درک اهمیت این مقوله می تواند در کاهش آسیب های اجتماعی بسیار موثر واقع شود.
از طرفی لازم است با فرهنگ سازی و تعریف بسته های راهبردی در نهادهای مربوطه از انزوای زنان سرپرست خانوار جلوگیری کرد. در این میان ایجاد شبکههای حمایتگر اجتماعی، خانوادگی، اقوام و خویشاوندان میتواند سکوی جهش این زنان به سمت کیفیت زندگی بهتر باشد.
به گزارش ایرنا، در زمان حاضر ۲۸۰ هزار نفر در اصفهان زیر پوشش نهاد کمیته امداد هستند که بیشتر آنها را زنان سرپرست خانوار تشکیل میدهند.