جوان آنلاین: تغییر وسیله حمل در جریان ترانزیت کالا، از این پس در چهار گمرک کشور با رویهای واحد انجام میشود و با اجرای نخستین مرحله حمل ترکیبی در گمرکات آپرین، سهلان، شهید مطهری مشهد و سنندج، امکان انتقال یک محموله میان شبکههای جادهای، ریلی و دریایی در قالب یک پرونده ترانزیتی فراهم شده است که بخشی از تشریفات اداری هنگام جابهجایی کالا میان شیوههای مختلف حملونقل را کاهش میدهد.
اجرای حمل ترکیبی در رویه ترانزیت، یکی از تغییراتی است که مستقیماً به نحوه جابهجایی کالا در مسیرهای عبوری مربوط میشود و در این شیوه، یک محموله میتواند در طول مسیر با بیش از یک وسیله حمل جابهجا شود، بدون آنکه برای هر بار تغییر وسیله، فرآیند ترانزیتی جدیدی تعریف شود. به بیان ساده، کالایی که با کامیون وارد یک پایانه شده است، میتواند ادامه مسیر را با قطار یا کشتی طی کند و همچنان تحت همان پرونده ترانزیتی باقی بماند.
تا پیش از این، تغییر وسیله حمل در برخی مسیرها مستلزم انجام تشریفات و ثبت اطلاعات جدید بود و همین مسئله گاهی زمان توقف کالا را افزایش میداد و بخشی از ظرفیت شبکه حملونقل را درگیر امور اداری میکرد، اما رویه جدیدی که گمرکات کشورمان در پیش گرفته است، تلاش میشود ارتباط میان شیوههای مختلف حمل را در قالب یک فرآیند مشخص برقرار کند تا انتقال کالا میان شبکههای جادهای، ریلی و دریایی با سهولت بیشتری انجام شود.
براساس برنامه اعلامشده، نخستین مرحله این طرح در گمرکات آپرین، سهلان، شهید مطهری مشهد و سنندج به اجرا درآمده است و انتخاب این گمرکات نیز با توجه به جایگاه آنها در شبکه جابهجایی کالا صورت گرفته است. برخی از این مبادی به شبکه ریلی متصل هستند و برخی دیگر در مسیرهای مهم ترانزیتی قرار دارند که امکان آزمایش و اجرای عملی این شیوه را در مقیاس واقعی فراهم میکند.
پیوند میان جاده، ریل و دریا
ماهیت حمل ترکیبی بر استفاده همزمان از ظرفیتهای موجود استوار است و در بسیاری از مسیرها، حمل جادهای برای رساندن کالا به پایانههای ریلی یا بنادر مورد استفاده قرار میگیرد و بخش عمده مسیر از طریق ریل یا دریا طی میشود. این الگو سالهاست در مسیرهای بینالمللی کاربرد دارد و بخش مهمی از جابهجایی کالا در کریدورهای تجاری جهان بر همین مبنا انجام میشود.
در شبکه ترانزیتی نیز هر شیوه حمل مزیت خاص خود را دارد. به طوری که حمل جادهای دسترسی گستردهتری به نقاط مختلف فراهم میکند و حمل ریلی برای جابهجایی حجم بالای بار در مسافتهای طولانی مناسبتر است و حمل دریایی نیز در بسیاری از مسیرهای بینالمللی کمهزینهتر محسوب میشود. بنابراین، حمل ترکیبی این امکان را فراهم میکند که هر بخش از مسیر با مناسبترین وسیله حمل طی شود.
از نگاه فعالان حوزه حملونقل، بخشی از هزینههای جابهجایی کالا به توقفهای میانراهی مربوط میشود، چراکه هرچه زمان انتظار برای انتقال بار از یک شبکه به شبکه دیگر کمتر باشد، سرعت گردش کالا نیز افزایش پیدا میکند و به همین دلیل، سادهسازی فرآیندهای مرتبط با تغییر وسیله حمل، یکی از موضوعات مورد توجه در بخش لجستیک به شمار میآید.
به زعم کارشناسان، اجرای این طرح همچنین میتواند به استفاده بیشتر از ظرفیتهای موجود در بخش ریلی کمک کند. البته طی سالهای گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی برای توسعه خطوط و پایانههای ریلی انجام شده است، اما بهرهبرداری مؤثر از این ظرفیتها نیازمند اتصال روان میان جاده و ریل است و حمل ترکیبی بخشی از این حلقه اتصال را تکمیل میکند.
کاهش تشریفات در مسیر ترانزیت
ترانزیت کالا قاعدتاً فقط به جابهجایی فیزیکی محموله محدود نمیشود و بخش مهمی از زمان انتقال کالا به هماهنگیهای اداری، ثبت اطلاعات و انجام تشریفات اختصاص پیدا میکند. بنابراین، هر اقدامی که بتواند بخشی از این مراحل را کوتاهتر کند، بر سرعت انتقال کالا نیز اثر میگذارد و حمل ترکیبی با همین هدف طراحی شده است. در این شیوه، تغییر وسیله حمل به معنای آغاز یک فرآیند تازه نیست و اطلاعات مربوط به محموله در همان پرونده ترانزیتی دنبال میشود و طبیعتاً این موضوع از تکرار بخشی از اقدامات اداری جلوگیری میکند و روند جابهجایی کالا را روانتر میسازد.
از سوی دیگر، وقتی رقابت مسیرهای ترانزیتی مورد توجه قرار گیرد، این مسئله ضرورت پیدا میکند، چراکه صاحبان کالا معمولاً مسیرهایی را انتخاب میکنند که انتقال محموله در آنها با سرعت بیشتر و هزینه کمتر انجام شود و هر مقدار توقف کالا در مبادی میانی کاهش یابد، جذابیت آن مسیر برای شرکتهای حملونقل و صاحبان بار نیز افزایش پیدا میکند.
اجرای نخستین مرحله حمل ترکیبی را میتوان بخشی از تلاشها برای هماهنگسازی بیشتر میان اجزای مختلف زنجیره حملونقل دانست و نتیجه نهایی این فرآیند زمانی مشخص خواهد شد که دامنه اجرای آن به گمرکات بیشتری گسترش پیدا کند و سهم بالاتری از محمولههای ترانزیتی تحت پوشش این رویه قرار گیرد. با این حال، آغاز اجرای این طرح در چهار گمرک، نخستین گام عملی برای پیوند منظمتر میان شبکههای جادهای، ریلی و دریایی در فرآیند ترانزیت کالا محسوب میشود.