به گزارش بامداد جمعه ایرنا به نقل از خبرگزاری رسمی عراق (واع)، قاسم الاعرجی مشاور امنیت ملی عراق روز پنجشنبه در سلیمانیه درباره توافقنامه امنیتی بین عراق و جمهوری اسلامی ایران گفت و گو کرد.
دفتر رسانهای مشاور امنیت ملی عراق در بیانیهای افزود: در اجرای دستورات « علی فالح الزبیدی » فرمانده کل نیروهای مسلح و نخست وزیر عراق، قاسم الاعرجی مشاور امنیت ملی روز پنجشنبه در صدر یک هیات امنیتی عالی رتبه برای گفت و گو درباره توافقنامه امنیتی بین عراق و جمهوری اسلامی ایران در سلیمانیه حضور یافت.
بر اساس این بیانیه، این هیات درباره اقداماتی که اجرای آن (توافقنامه امنیتی بین ایران و عراق) را تضمین میکند، به گونهای که به تقویت همکاری و هماهنگی مشترک و حفاظت از مرزهای عراق کمک کند، گفت و گو کرد.
دفتر رسانه ای مشاور امنیت ملی عراق همچنین از دیدار الاعرجی با «بافل طالبانی» رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق خبر داد و افزود که مشاور امنیت ملی عراق در جریان سفر خود به سلیمانیه در صدر یک هیات امنیتی عالیرتبه با بافل طالبانی رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق دیدار کرد تا در مورد توافقنامه امنیتی بین عراق و جمهوری اسلامی ایران گفت وگو کند.
دفتر رسانه ای مشاور امنیت ملی عراق جزئیات بیشتری درباره این نشست ارائه نکرد.
«توافق امنیتی تهران - بغداد» یکی از مهمترین یادداشت تفاهمهایی است که بین دو کشور امضا شده و از زمان امضا در سال ۲۰۲۳ تاکنون در تمامی دیدارها و سفرهای دوجانبه مقامات دو کشور، از جمله در سفر «علی لاریجانی» دبیر فقید شورای عالی امنیت ملی ایران به عراق در مرداد سال گذشته مورد توجه بوده است. تعطیلی مقرها و اردوگاههای نظامی گروهکهای کُرد مخالف ایران و انتقال و خلع سلاح این گروهها، مهمترین محورهای توافقنامه امنیتی است که تهران و بغداد بازه زمانی اجرایی شدن آن را تا شهریور سال ۱۴۰۲ تعیین کرده بودند اما به نظر میرسد با توجه به شرایط به صورت کامل اجرایی نشده و نیازمند پیگیریهای جدیتر است و سفر سال گذشته دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی به عراق در راستای همین پیگیری قابل ارزیابی است.
شهید لاریجانی و «محمد الشیاع سودانی» در آن دیدارها نسخه ارتقا یافته این تفاهم را امضا کردند که بر مبنای آن «سازوکارهای همکاری در تامین امنیت مرزها» جزئیتر مورد بررسی قرار گرفته و طرفین توافق کردند که سازوکارهایی برای تبادل اطلاعات و نیز گشتهای مشترک هماهنگی برای مقابله با قاچاق مواد مخدر و رصد تحرکات تروریستی ایجاد کنند. ایران و عراق حدود ۱۴۵۰ کیلومتر مرز مشترک دارند که نزدیک به ۶۰۰ کیلومتر آن در اقلیم کردستان این کشور است.
انگیزه امضای این تفاهم در سال ۲۰۲۳ شرایطی بود که پس از چند نوبت حمله از سوی گروهکهای کردی در مرزهای ایران به وجود آمد و نیروی نظامی ایران را وادار به واکنش و انجام حملاتی علیه اقلیم کردستان عراق کرد. پس از این حملات، دولت مرکزی در بغداد ضرورت تنظیم وضعیت امنیتی در مرزهای خود با ایران را بیش از گذشته احساس کرد و در نهایت توافقنامه امنیتی ایران و عراق در اسفند ۱۴۰۱ میان «علی شمخانی» دبیر فقید وقت شورای عالی امنیت ملی ایران و الاعرجی، مشاور شورای امنیت ملی عراق امضا شد.
انگیزه ارتقا و تثبیت آن هم در مرداد سال گذشته؛ جنگ دوازده روزه رژیم اسرائیل و آمریکا به ایران و استفاده از حریم هوایی عراق در طول آن بود. گرچه سه سال بعد از آن تاریخ، دبیران سابق و اسبق شورای عالی امنیت ملی ایران در پی حملات آمریکا به شهادت رسیدند اما محورهای آن توافق امنیتی کماکان پابرجا بوده و بیش از هر زمان دیگری باید مورد اجرا قرار گیرد.
ایران - عراق و ضرورت تعریف روابط جامع
«امنیت مرزی» با عراق بخشی اصلی دستور کار دیدارهای آتی مقامات ایرانی و عراقی خواهد بود اما برای تهران، حکومت مرکزی عراق و حاکمیت آن بر همه این سرزمین، اهمیتی ویژه دارد و از این رو تلاش برای نزدیکی اربیل و بغداد از یک سو و حمایت از دولت منتخب مردم عراق از سوی دیگر هم برای تهران مهم است.
به باور ایران، نزدیکی اقلیم و بغداد و موضع مقتدر دولت مرکزی در عراق، میتواند این کشور را در بلندمدت بینیاز از حضور نیروهای آمریکایی ساخته و مسیر ثبات در منطقه را تسهیل کند.
وجه دیگر اهمیت بغداد برای تهران، تعامل اقتصادی میان دو کشور است؛ در این پرونده هم ایران معتقد است ثبات و امنیت مورد تاکید در مرزهای مشترک، توسعه اقتصادی و امکان رشد هم در پی خواهد داشت. ایران و عراق در سالهای اخیر به حجم بالایی از مبادلات تجاری دست یافتهاند و پایداری پروژههای بزرگ زیرساختی مانند توسعه راهآهن شلمچه - بصره و کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب، نیازمند بستری امن است که فعالیتهای گروهکهای مسلح در مرزها و بیثباتی در اقلیم کردستان، این مبادلات اقتصادی را تهدید میکند.
اقتصاد مرزی برای ایران هم به عنوان کشوری که درگیر معضل تحریم است اهمیت ویژهای دارد؛ آن اندازه که یکی از مهمترین دستورکارهای وزارت امور خارجه پیگیری پروژه دیپلماسی استانی است که تعاملات مرزی هم زیرمجموعه این پرونده است. جمهوری اسلامی ایران در تلاش است تا هزینه برخی حمایتها از گروهکهای تجزیهطلب در مرزها را افزایش و به همان میزان هزینه مشارکت در طرحهای اقتصادی مشترک را کاهش دهد.
میان ایران و عراق به واسطه قرنها همزیستی تاریخی و اشتراکات مذهبی و حتی قومی، پیوندهای محکمی اجتماعی هم برقرار است که نمود عینی آن را در سفر و حضور میلیونها ایرانی شیعه در کربلا و ایام محرم میتوان مشاهده کرد. امنیت این زائرین به ویژه در شرایط کنونی، از موضوعات مهمی است که میتواند در دستور کار سفر هیاتی عراقی تعریف شود.
مجموع پارامترهای موثر در روابط ایران و عراق، ضرورت عبور از نگاه تکبعدی و رسیدن به جامعیت در خواستهها و اقدامات را حکایت میکند و از این رو اجرای تفاهمنامه امنیتی باید با پیوست اقتصادی و اجتماعی آن، مورد تاکید قرار گیرد.