به گزارش ایرنا از انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، آیین گرامیداشت مقام علمی و فرهنگی علی شریعتی اندیشمند و نویسنده اثرگذار معاصر، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، پنجشنبه بیست و هشتم خردادماه ۱۴۰۵ با حضور و سخنرانی عبدالرحیم گواهی، حکمت الله ملاصالحی، احسان شریعتی، سید جواد میری و محمود شالویی در فضای مجازی برگزار شد.
عبدالرحیم گواهی استاد ادیان و عرفان و از شاگردان علی شریعتی در این مراسم با بیان خاطراتی از دوران آشنایی و همراهی با وی گفت: روزی شریعتی من را به دیدار محمدتقی جعفری برد. در آن دیدار، شریعتی خطاب به علامه جعفری گفته بود که وظیفه روشنفکران به حرکت درآوردن جوانان است، اما جهت این حرکت باید از سوی علما تعیین شود. او از جعفری خواسته بود همه آثارش را مطالعه کند و هرجا را که با تعالیم دینی ناسازگار میداند مشخص کند تا در چاپهای بعدی اصلاح شود.
رئیس موسسه پژوهش ادیان جهان با اشاره به نقش فکری شریعتی در جامعه آن روز، تصریح کرد: شریعتی نه فقیه بود و نه مدعی مرجعیت دینی، بلکه روشنفکری دینی و جامعهشناسی بود که با صداقت و دلسوزی میکوشید مفاهیم دینی را برای نسل جوان بازخوانی کند و به همین دلیل به یکی از موتورهای محرک نسل دانشجو و جوان پیش از پیروزی انقلاب تبدیل شد.
وی در پایان تاکید کرد: فارغ از نقدها و ارزیابیهایی که ممکن است نسبت به برخی دیدگاههای شریعتی وجود داشته باشد، او روشنفکری دینی، صادق و دلسوخته بود که با تمام توان برای بیدارسازی نسل جوان و ایجاد حرکت فکری در جامعه تلاش کرد و یاد، نام و آثار او همچنان زنده است.
شریعتی؛ پیوند اندیشه دینی و آگاهی اجتماعی
محمود شالویی رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی نیز طی سخنانی در این آیین با تاکید بر جایگاه اندیشه در شناخت انسان، گفت: هنگامی که درباره انسانهای اندیشمند و فرهیخته سخن گفته میشود، مقصود، پذیرش کامل یا نفی همه آرای آنان نیست، بلکه اهمیت در کوشش آنان برای فهم، تحقیق و عرضه یافتههای فکری است.
وی افزود: در دوره معاصر و بهویژه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، روشنفکران دینی نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی واکنشهای جدی نشان میدادند و تلاش میکردند نتایج برداشتها و اندیشههای خود را به جامعه منتقل کنند. در این میان، چهرههایی چون شهید مرتضی مطهری، آیتالله سیدمحمود طالقانی و علی شریعتی از شخصیتهای شاخصی بودند که آثار، سخنرانیها و دیدگاههای آنان مورد توجه نسل جوان قرار گرفت.
شریعتی؛ اندیشمندی در نسبت با جهان مدرن
در بخش دیگری از این مراسم، حکمتالله ملاصالحی، باستانشناس و استاد دانشگاه تهران با تامل بر مفهوم میراث انسانی و فکری، گفت: درنگ در این پرسش که انسان در حضور یگانه و کوتاه خود در این جهان چه میراثی برای نسلهای بعدی بر جای میگذارد، از مهمترین و مسئولانهترین پرسشهایی است که هر فرد باید با آن مواجه شود؛ زیرا آنچه از ما باقی میماند، در شکلگیری آینده و سرنوشت دیگران تأثیرگذار است.
وی با تأکید بر ویژگیهای شخصیتی و فکری شریعتی، گفت: او نابغهای در سخنوری بود اما توانایی بیانش صرفاً حاصل ذوق و هنر نبود، بلکه با اندیشه، تامل و نظر همراه شده بود. در کنار استعداد ادبی و هنری، یکی از ویژگیهای برجسته او دلیری در بیان اندیشههایش بود، چراکه صرف داشتن فکر و نظر کافی نیست و شجاعت بیان آن نیز اهمیت دارد.
استاد دانشگاه تهران افزود: شریعتی این جسارت را داشت که دیدگاههای خود را آشکارا مطرح کند و گاه در بیان آنها بیپروا باشد.
میراث فکری شریعتی
در ادامه احسان شریعتی استاد فلسفه و فرزند علی شریعتی، با اشاره به میراث فکری، فرهنگی و علمی او، گفت: شریعتی صرفاً یک چهره فکری یا سیاسی نبود، بلکه به عنوان نویسنده و ادیب نیز در ادبیات معاصر ایران دارای سبک و شیوه نگارشی ویژهای است که جایگاه مستقل و قابل مطالعهای دارد.
وی افزود: شریعتی با بهرهگیری از روششناسی علوم انسانی جدید و تمرکز بر حوزههایی چون تاریخ اسلام، تاریخ ایران، تاریخ ادیان و تاریخ تمدن، کوشید موضوعات مربوط به ایران و جهان اسلام را از منظر علوم انسانی جدید بازخوانی کند و از این جهت میتوان او را در زمره متفکران و پرسشگران غیرغربی در حوزه علوم انسانی دانست که در سطح جهانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
این استاد فلسفه در ادامه به تقسیمبندی مشهور آثار شریعتی اشاره کرد و گفت: خود شریعتی آثارش را در سه حوزه «اجتماعیات»، «اسلامیات» و «کویریات» دستهبندی میکرد. در بخش اجتماعیات، مفاهیمی چون عرفان، برابری و آزادی و نسبت میان توسعه، عدالت و آزادی مطرح میشود. در اسلامیات، نقد سنت و تلاش برای نوزایی و نوسازی فکری دنبال میشود و در کویریات نیز تجربه معنوی، اخلاقی و عرفانی در پیوند با بازخوانی اندیشههای وجودی و تجربه زیسته انسان مورد توجه قرار میگیرد.
شریعتی و تفسیر اگزیستانسیال او از انسان
سید جواد میری، جامعهشناس و عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز در این برنامه با اشاره به تداوم توجه به اندیشههای شریعتی در ایران و جهان، گفت: با گذشت نزدیک به پنج دهه از درگذشت دکتر شریعتی، آثار و آرای او همچنان در محافل علمی و فکری داخل و خارج از ایران محل بحث و بررسی است و دامنه این توجه از کشورهای اسلامی تا اروپا و آمریکا گسترش یافته است.
وی با اشاره به یکی از ابعاد کمتر بررسیشده اندیشه شریعتی، اظهار کرد: نگاه او به مفهوم انسان و تقسیمبندی انسانها، میتواند راهی برای فهم تلقی اگزیستانسیالیستی او از انسان باشد.