به گزارش ایرنا، آیین «علمبندی» در مراغه از سنتهای دیرینه عزاداری حسینی است که ریشه در باورهای مذهبی و حافظه تاریخی مردم این شهر دارد.
این آیین، یادآور برپا شدن خیمههای امام حسین(ع) و یارانش در کربلا و نشانهای از جایگاه پرچمدار دشت نینوا، حضرت ابوالفضل العباس(ع)، در فرهنگ عاشورایی مردم مراغه است.
در این میان، علم محله دروازه به عنوان یکی از شناختهشدهترین علمهای مراغه، برای مردم شهر معنایی فراتر از یک نماد آیینی دارد.
این علم، نشان محله، یادگار نسلهای گذشته و محل پیوند نذرها، حاجتها و دلدادگیهای مردمی است که هر سال با آغاز محرم، چشم انتظار برافراشته شدن آن میمانند.
شب قبل از مراسم، محله دروازه آرام و معمولی نیست و خادمان هیئت و اهالی محله گرد علم جمع میشوند تا آن را برای آیین روز سوم محرم آماده کنند.
در این شب، مرحلهای که میان مردم به گلاب افشانی معروف است انجام میشود؛ قلابها، بستها و محل اتصال پارچهها بررسی و مرتب میشود تا علم برای بستن نذورات و برافراشته شدن آماده باشد.
قلابروبی در شب پیش از علمبندی، صرفاً آمادهسازی علم برای مراسم روز بعد نیست؛ بلکه بخشی از آیین سوگواری محله دروازه به شمار میرود و با حضور عزاداران، نوحهخوانی و توسل به حضرت ابوالفضل(ع) برگزار میشود.
در کنار آمادهسازی علم، نوحهخوانی، ذکر مصیبت و زمزمه نام حضرت ابوالفضل(ع) فضای محله را پر میکند و بسیاری از مردم، از شب پیش، با نذر و نیاز و حضور در کنار علم، خود را برای آیین اصلی آماده میکنند.
صبح سوم محرم، میدان دروازه آرامآرام رنگ و بوی دیگری میگیرد و خانوادهها، جوانان، پیرغلامان و عزاداران از محلههای مختلف به این نقطه میآیند.
برخی پارچههای نذری همراه دارند، برخی قربانی آوردهاند و برخی تنها با اشک، صلوات و نیت توسل در مراسم حاضر میشوند.
پارچههای رنگی و نذری، یکی پس از دیگری به بدنه علم بسته میشود؛ پارچههایی که هر کدام روایتی از حاجت، شفا، نذر یا سپاس دارند.
برای بسیاری از مردم، بستن این پارچهها به علم حضرت ابوالفضل(ع)، نشانه امید و پناه بردن به بابالحوائج است.
با آماده شدن علم محله دروازه، لحظه اصلی فرا میرسد و جمعیت عزادار در میدان گرد میآید و علم بلند محله با همراهی خادمان و تجهیزات مورد نیاز برافراشته میشود.
در این لحظه، صدای نوحه، صلوات و فریاد «یا ابوالفضل» در میدان میپیچد و بسیاری از عزاداران با چشمانی اشکبار، برافراشته شدن علم را نشانه آغاز رسمی عزای محرم در مراغه میدانند.
مولف کتاب «عزاداری و مراغه» میگوید: در این آیین مردم با پخش نذورات اعم از آش، شلهزرد، شیر و شربت از عزاداران پذیرایی میکنند و گوشت گوسفندان ذبح شده هم بین مردم پخش میشود.
«مهدی پولادی» افزود: پارچههای بستهشده به دور علم پس از مدتی باز شده و به نیازمندان داده میشود؛ مقداری از آنها هم فروخته شده صرف درمان بیماران در درمانگاه حضرت قمر بنی هاشم(ع) میشود.
به گفته وی از محل نذورات و عایدی این آیین، درمانگاهی در میدان دروازه به نام درمانگاه حضرت «قمر منیر بنیهاشم(ع)» تاسیس شده که پزشکان مقیم درمانگاه در دهه محرم به صورت رایگان مردم را ویزیت میکنند.
وی اضافه کرد: برخی از بزرگان در گذشته برافراشته شدن علم سیاه را نشان عزاداری دانستهاند و بر همین اساس نیز برای علمبندی از میلههای بزرگ استفاده میشود تا از تمام نقاط شهر دیده شود.
پیش از برافراشته شدن بزرگترین علم منطقه در محله دروازه مراغه، فضای میدان با روضهخوانی، مدیحهسرایی و ذکر مصیبت اهل بیت(ع) رنگ و بوی عاشورایی میگیرد؛ مداحان در حلقه عزاداران، مصائب کربلا و رشادتهای حضرت ابوالفضل(ع) را روایت میکنند و مردم با سینهزنی، زمزمه نوحهها و توسل، لحظه برافراشته شدن علم را به آیینی آمیخته با اشک، ارادت و همبستگی تبدیل میکنند.
در آخرین مراحل از آیین علمبندی روز سوم محرم، میدان دروازه مراغه شاهد سوگواری و زنجیرزنی قدیمیترین هیئت عزاداری این شهرستان بود؛ سوگوارانی که با حضور در این میدان تاریخی و در اوج شور حسینی، همزمان با طی شدن مراحل نهایی برافراشته شدن علم بزرگ منطقه، نوای عزاداری را طنینانداز کردند.
حضور هیئت حاجی غفار در دقایق پایانی مراسم، با حرکت منظم دستههای زنجیرزنی و نوحهخوانی پیرغلامان، جلوهای از ارادت دیرینه مردم این دیار را به نمایش گذاشت و پیوند میان سنتهای قدیمی و آیین علمبندی را در حضور هزاران عزادار مستحکمتر کرد.
علمبندی مراغه که در فهرست میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده، امروز بخشی از هویت مذهبی و آیینی این شهرستان به شمار میرود.
آیین علمبندی در مراغه سابقه دیرینه دارد
مولف کتاب عزاداری و مراغه میگوید: آیین علمبندی بر اساس مستندات موجود در کُتب و اشعار مرحوم میر مراغهای به تاریخ ۱۰۹۲ شمسی برمیگردد اشعاری نیز از ایشان به زبان ترکی به یادگار مانده است:
«عَلَمِ غمُ مُصیبت گینه باشه سالدی سایه / یولا دوشدی پیشخانه سَفر اولدی کربلایه / نه تَدارک و نَه لشکر نَه رفیق و نـَه هوادار / نَه عَجب حمایت اِئتدون فلک آل مصطفایه / دِی فلک نه گئچدی حالون او زمان که اهل بیته / گَتیروب هجوم دشمن آلیب اونلاری آرایــه / ِنئجه تاب قیلدین ای چَرخ، که ییخیلمادین یِراوزره / بونه داش کُؤنولدی سَنده که یِئتیشمه دین هَرایه / بونَه یوزدی سَنده ای گون َنه حیادی سَنده ای آی / که دوروب قولاق دوتوردوز بوفغان وآه ووایه /بوَنه آبرودی سَــنده داخی ای فرات بیـلمم / که حُسین تِشنه لَبدن سورا گَلمسون آرایه».
به گفته «پولادی» با افراشته شدن علم حضرت ابوالفضل (ع) در این شهرستان، دستههای عزادارای در نقاط مختلف شهر حضور مییابند و در رثای امام حسین (ع) و یاران آن حضرت به عزاداری، سینهزنی و زنجیرزنی میپردازند.
استمرار این آیین در محلههایی مانند دروازه نشان میدهد که سنتهای عاشورایی در مراغه نه فقط حفظ شده، بلکه با مشارکت نسلهای مختلف همچنان زنده و پویاست.
به گزارش ایرنا، پس از برافراشته شدن علم حضرت ابوالفضل(ع)، عزاداریهای محرم در مراغه وارد مرحله تازهای میشود و دستههای عزاداری در نقاط مختلف شهر به حرکت درمیآیند. از سوم محرم تا عاشورا، مراغه میزبان آیینهایی است که هر کدام بخشی از روایت مردم این شهر از سوگ کربلا و ارادت به خاندان عصمت و طهارت(ع) را بازگو میکند.