به گزارش خبرآنلاین، در جنوب غربی چین، سربازان موشکهایی را به سوی آسمان شلیک میکنند. همزمان هواپیماها و پهپادها بر فراز ابرها پرواز میکنند و موادی را در جو رها میسازند. در نگاه اول، این صحنه بیشتر به یک عملیات نظامی شباهت دارد، اما هدف نه یک دشمن خارجی، بلکه خودِ ابرها هستند.
این تصاویر بخشی از بزرگترین برنامه تغییر آبوهوا در جهان را نشان میدهد. پروژهای که چین طی سالهای گذشته برای افزایش بارش، مقابله با خشکسالی و تقویت امنیت آبی خود دنبال کرده است.
این پروژه که گاهی از آن با عنوان «رودخانهای در آسمان» یاد میشود، نشان میدهد چین تا چه اندازه آماده است از فناوریهای مداخلهگر برای مقابله با بحران اقلیمی و کمبود آب استفاده کند. این طرح بخشی از برنامه گستردهتر پکن برای افزایش امنیت آبی در دهههای آینده محسوب میشود.
«رودخانهای در آسمان»
بر اساس گزارشی که وبسایت Live Science منتشر کرده، چین حدود ۵۰ هزار نفر را در بخشهای مرتبط با اصلاح آبوهوا به کار گرفته، از هزاران سامانه پرتاب راکت و دهها هواپیما استفاده میکند و معادل میلیاردها دلار در این حوزه سرمایهگذاری کرده است.
برخلاف تصور رایج، بارورسازی ابرها نمیتواند از آسمان صاف باران تولید کند. این فناوری تنها زمانی قابل استفاده است که ابر و رطوبت کافی در جو وجود داشته باشد. در این روش، ذرات خاصی به درون ابر تزریق میشوند تا فرآیند تشکیل قطرات باران یا بلورهای یخ را تسریع کنند. سپس این قطرات رشد کرده و در نهایت به شکل باران یا برف به زمین میرسند.
برای ابرهای گرم معمولاً از نمکهایی مانند کلرید سدیم استفاده میشود، در حالی که در ابرهای سرد، یدید نقره کاربرد بیشتری دارد. این ماده ساختاری مشابه یخ دارد و میتواند فرآیند یخزدگی قطرات فوقسرد را تسریع کند.
این مواد از طریق هواپیماها، پهپادها، راکتها، گلولههای توپخانهای یا سامانههای زمینی وارد ابرها میشوند.
چین از دههها پیش روی فناوری بارورسازی ابرها سرمایهگذاری کرده، اما در سالهای اخیر ابعاد این برنامه به شکل چشمگیری افزایش یافته است. مقامهای چینی پیشتر اعلام کرده بودند که قصد دارند پوشش سامانههای اصلاح آبوهوا را گسترش دهند. برنامهای که آن را به بزرگترین پروژه از این نوع در جهان تبدیل میکند.
دلیل این سرمایهگذاری عظیم روشن است. بخشهای وسیعی از شمال و غرب چین با کمبود آب روبهرو هستند، در حالی که تغییرات اقلیمی باعث تشدید موجهای گرما، خشکسالی و بیثباتی الگوهای بارش شده است.
آیا واقعاً میتوان باران ساخت؟
این پرسش مهمترین موضوع در میان دانشمندان است.
بارورسازی ابرها فناوری جدیدی نیست و نخستین آزمایشهای آن به دهه ۱۹۴۰ بازمیگردد. با این حال، پس از دههها پژوهش هنوز درباره میزان اثربخشی آن اجماع کامل وجود ندارد. مطالعات مختلف نشان دادهاند که در بهترین شرایط، بارورسازی ابرها ممکن است میزان بارش را حدود ۵ تا ۱۵ درصد افزایش دهد.
این فناوری محدودیت مهمی دارد. نمیتواند از هیچ، باران ایجاد کند. اگر ابر مناسب وجود نداشته باشد یا رطوبت کافی در جو نباشد، بارورسازی عملاً تأثیر چندانی نخواهد داشت. بسیاری از متخصصان تأکید میکنند که این روش نمیتواند بهتنهایی بحران خشکسالی را حل کند.
منتقدان میگویند پروژههای عظیم مهندسی آبوهوا ممکن است پیامدهایی فراتر از آنچه برنامهریزان انتظار دارند به همراه داشته باشند.
یکی از نگرانیها این است که افزایش بارش در یک منطقه، الگوی توزیع رطوبت را در مناطق دیگر تغییر دهد. همچنین برخی پژوهشگران هشدار میدهند که اتکای بیش از حد به فناوریهای مداخلهگر میتواند توجه دولتها را از راهحل اصلی بحران اقلیم یعنی کاهش انتشار گازهای گلخانهای منحرف کند.
در سالهای اخیر نیز بحثهای زیادی درباره پیامدهای سیاسی و ژئوپلیتیکی تغییر آبوهوا توسط انسان مطرح شده است زیرا تغییر الگوهای بارش در یک کشور میتواند بر منابع آبی کشورهای همسایه نیز اثر بگذارد.
آزمایشگاهی برای آینده اقلیم جهان
آنچه در چین در حال رخ دادن است، فقط یک پروژه ملی نیست. بسیاری از دانشمندان آن را آزمایشی بزرگ برای آینده مهندسی اقلیم میدانند.
در جهانی که دمای زمین همچنان در حال افزایش است و خشکسالیها شدیدتر میشوند، کشورها بیش از گذشته به فناوریهایی مانند بارورسازی ابرها، مدیریت تابش خورشیدی و سایر روشهای مهندسی اقلیم توجه نشان میدهند. اما هنوز مشخص نیست این فناوریها تا چه اندازه میتوانند جایگزین کاهش انتشار کربن شوند یا تنها نقش یک راهکار موقت را ایفا خواهند کرد.
در نهایت پروژه «رودخانه در آسمان» چین نمادی از عصر جدیدی است که در آن دولتها دیگر فقط با تغییرات اقلیمی سازگار نمیشوند، بلکه میکوشند خودِ آبوهوا را تغییر دهند. اقدامی که میتواند هم فرصتهای بزرگی ایجاد کند و هم تهدیدات جدی علمی، زیستمحیطی و سیاسی به همراه داشته باشد.
۵۸۵۸
∎