گزارش تازه شورای جهانی طلا (World Gold Council) از نظرسنجی سال ۲۰۲۶ بانکهای مرکزی جهان نشان میدهد جایگاه طلا در ساختار ذخایر رسمی کشورها بیش از هر زمان دیگری تقویت شده است. نتایج این بررسی که با مشارکت ۷۴ بانک مرکزی انجام شده، حاکی از آن است که افزایش نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی، تشدید تنشهای تجاری، نگرانی نسبت به چشمانداز اقتصادهای بزرگ و رشد بدهیهای دولتی، بانکهای مرکزی را به سمت تقویت ذخایر طلای خود سوق داده است. در شرایطی که نظام پولی بینالمللی با تحولات مهمی روبهرو است، طلا بار دیگر نقش خود را بهعنوان یک دارایی راهبردی و پناهگاه امن در مدیریت ذخایر ارزی تثبیت کرده است.
بررسی وضعیت فعلی ذخایر طلا نشان میدهد ۹۲ درصد بانکهای مرکزی مورد بررسی در سال ۲۰۲۶ دارای ذخایر طلا هستند. این رقم در سالهای اخیر روندی صعودی داشته و بیانگر گسترش پذیرش طلا بهعنوان یکی از ارکان اصلی ذخایر بینالمللی است. در میان اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه، ۸۶ درصد بانکهای مرکزی دارای ذخایر طلا هستند، در حالی که این نسبت در اقتصادهای پیشرفته به ۳۹ درصد میرسد. این تفاوت نشان میدهد کشورهای نوظهور بیش از گذشته به دنبال کاهش آسیبپذیری در برابر شوکهای خارجی و افزایش تنوع داراییهای ذخیرهای خود هستند.
از میان دلایل مختلف نگهداری طلا، عملکرد این فلز گرانبها در دورههای بحران مهمترین عامل عنوان شده است. بخش عمدهای از بانکهای مرکزی معتقدند طلا در زمان بروز بحرانهای مالی و اقتصادی توانسته ارزش خود را حفظ کند و بهعنوان سپری در برابر بیثباتی بازارها عمل کند. پس از آن، نقش طلا بهعنوان ذخیره ارزش بلندمدت و ابزار پوشش تورم در رتبه دوم قرار دارد. همچنین تنوعبخشی به پرتفوی ذخایر، پوشش ریسکهای ژئوپلیتیکی، نبود ریسک نکول و نقدشوندگی بالا از دیگر عوامل اصلی نگهداری این دارایی محسوب میشوند.
نتایج گزارش نشان میدهد نگرانی از تحریمها و تغییرات احتمالی در نظام پولی بینالمللی نیز به تدریج به عوامل مهمتری در تصمیمگیری بانکهای مرکزی تبدیل شدهاند. این موضوع بهویژه در میان اقتصادهای نوظهور مشهود است؛ جایی که بانکهای مرکزی بیش از همتایان خود در کشورهای توسعهیافته، طلا را ابزاری برای مدیریت ریسکهای سیاسی و مالی ناشی از وابستگی به ارزهای ذخیره بینالمللی میدانند.
در بخش دیگری از گزارش، انتظارات بانکهای مرکزی از روند ذخایر طلای جهان بررسی شده است. بر اساس نتایج نظرسنجی، ۹۵ درصد بانکهای مرکزی معتقدند حجم ذخایر طلای بانکهای مرکزی جهان طی ۱۲ ماه آینده افزایش خواهد یافت. این بالاترین میزان خوشبینی ثبتشده از زمان آغاز این نظرسنجی محسوب میشود. تنها پنج درصد از پاسخدهندگان انتظار ثبات ذخایر جهانی را دارند و هیچ بانک مرکزی کاهش ذخایر طلای جهانی را پیشبینی نکرده است.
این آمار از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد خرید طلا توسط بانکهای مرکزی دیگر یک اقدام مقطعی یا واکنشی نیست، بلکه به بخشی از راهبرد بلندمدت مدیریت ذخایر تبدیل شده است. در سالهای اخیر بانکهای مرکزی به یکی از بزرگترین خریداران طلا در بازار جهانی تبدیل شدهاند و این روند همچنان ادامه دارد.
در سطح نهادهای منفرد نیز تمایل به افزایش ذخایر طلا قابل توجه است. ۴۵ درصد بانکهای مرکزی اعلام کردهاند که طی یک سال آینده ذخایر طلای خود را افزایش خواهند داد. این رقم نسبت به سالهای گذشته رشد محسوسی داشته و رکورد جدیدی در تاریخ این نظرسنجی به شمار میرود. در مقابل، ۵۴ درصد قصد دارند سطح فعلی ذخایر خود را حفظ کنند و تنها یک درصد احتمال کاهش ذخایر را مطرح کردهاند.
بررسی دلایل افزایش ذخایر طلا نشان میدهد مهمترین عامل، اجرای سیاست تنوعبخشی به ذخایر ارزی است. از میان ۳۴ بانک مرکزی که قصد افزایش ذخایر خود را دارند، ۳۱ بانک این عامل را بهعنوان یکی از دلایل اصلی اعلام کردهاند. نیاز به استفاده از طلا بهعنوان ابزار پوشش ریسک، افزایش ریسکهای اقتصادی در کشورهای صادرکننده ارزهای ذخیره، رشد قیمت جهانی طلا، ضعف دلار آمریکا و افزایش تنشهای تجاری و تعرفهای از دیگر محرکهای اصلی خرید طلا هستند.
نکته قابل توجه در نتایج امسال، افزایش سهم عواملی همچون ضعف دلار و نگرانی از جنگهای تجاری است. این مسئله بیانگر آن است که بانکهای مرکزی نسبت به چشمانداز اقتصاد جهانی و پایداری برخی ارزهای ذخیره با احتیاط بیشتری نگاه میکنند و تلاش دارند بخشی از ریسکهای خود را از طریق افزایش سهم طلا مدیریت کنند.
برای نخستین بار در گزارش سال ۲۰۲۶، نحوه تأمین مالی خریدهای جدید طلا نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان میدهد نیمی از بانکهای مرکزی برنامه دارند خریدهای جدید را از طریق برنامههای خرید داخلی طلا تأمین کنند. همچنین ۳۸ درصد فروش سایر داراییهای ذخیرهای و ۳۲ درصد استفاده از ذخایر جدید ارزی را بهعنوان منبع تأمین مالی خرید طلا عنوان کردهاند. این موضوع میتواند نشانهای از بازتخصیص بخشی از ذخایر رسمی جهان به نفع طلا باشد.
گزارش همچنین نشان میدهد طلا در اغلب بانکهای مرکزی بهصورت مستقل از سایر داراییهای ذخیرهای مدیریت میشود. ۷۶ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند که ذخایر طلای خود را جداگانه مدیریت میکنند. دلیل اصلی این موضوع، نگاه راهبردی به طلا است؛ بهطوری که ۷۵ درصد بانکهای مرکزی مدیریت مستقل را ناشی از جایگاه استراتژیک طلا در ذخایر خود میدانند. افزون بر این، ۴۴ درصد به ماهیت تاریخی ذخایر طلا و ۲۱ درصد به تفاوت رویههای حسابداری آن اشاره کردهاند.
در بخش مربوط به نگهداری فیزیکی طلا، بانک انگلستان همچنان مهمترین مرکز نگهداری ذخایر طلای بانکهای مرکزی جهان محسوب میشود و ۶۳ درصد پاسخدهندگان از خزانه این بانک استفاده میکنند. در عین حال، روند افزایش ذخیرهسازی داخلی طلا در کشورهای مختلف ادامه دارد؛ موضوعی که پس از افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی و تحریمهای مالی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
در مجموع، یافتههای گزارش ۲۰۲۶ شورای جهانی طلا نشان میدهد بانکهای مرکزی جهان همچنان به افزایش سهم طلا در ذخایر رسمی خود تمایل دارند. رشد نگرانیها نسبت به تحولات ژئوپلیتیکی، افزایش بدهی دولتها، تداوم نااطمینانیهای اقتصادی و تلاش برای تنوعبخشی به ذخایر ارزی موجب شده طلا بیش از گذشته در کانون توجه سیاستگذاران پولی قرار گیرد. تداوم این روند میتواند در سالهای آینده نقش طلا را در معماری مالی و پولی جهان پررنگتر کرده و بر ترکیب ذخایر بینالمللی کشورها اثر قابل توجهی بگذارد.