حجتالاسلام سیداحمد سجادیجزی، مدیرمسئول فصلنامه علمی «اخلاق و جامعه» امروز چهارشنبه ۲۷ خرداد در آیین رونمایی از این فصلنامه با تشریح اهداف راهاندازی این مجله اظهار کرد: با وجود سابقه درخشان حوزه علمیه اصفهان در عرصه اخلاق و تربیت عالمان، عارفان و اندیشمندان اخلاقمدار، همواره این دغدغه وجود داشت که حوزه علمیه از وجود یک مجله تخصصی دارای رتبه علمیپژوهشی در حوزه مطالعات اخلاقی بیبهره بود. هرچند در بخشهای مختلف حوزه علمیه فعالیتهای ارزشمندی در زمینه نگارش مقالات، پژوهشها و رسالههای علمی جریان دارد، اما ظرفیتهای اخلاقی این حوزه آنگونه که شایسته است در قالب آثار پژوهشی معرفی و نمایان نشده است.
وی افزود: حوزه علمیه اصفهان همواره بهعنوان یک مرکز علمی و اخلاقی شناخته شده است؛ با این حال، در زمینه انتشار مقالات پژوهشی تخصصی، بهویژه در حوزه اخلاق، با کمبودهایی مواجه بوده و بستر مناسبی برای عرضه چنین پژوهشهایی در اختیار پژوهشگران قرار نداشته است. از این رو، بر این باور بودیم که حوزه علمیه اصفهان باید در فضای علمی کشور، بهویژه در عرصه اخلاق، نقشآفرینی مؤثرتر و سخنی نو برای ارائه داشته باشد.
مدیر مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان اظهار کرد: پیشنهاد تأسیس این مجله در مرکز مدیریت حوزه علمیه اصفهان مطرح شد و پس از تبادل نظر با استادان و صاحبنظران دانشگاهی، تصمیم بر آن قرار گرفت که مجلهای با رویکردی گسترده و میانرشتهای پدید آید و به مسائل اخلاقی بپردازد. در ابتدا عناوینی همچون «اخلاق و خانواده»، «اخلاق و جامعه» و حتی موضوعات فراگیرتری مانند «اخلاق و بینالملل» مورد بررسی قرار گرفت؛ اما با توجه به نیازهای روز جامعه و ضعفهای موجود در حوزههای مختلف فرهنگی، اجتماعی، حرفهای و تخصصی، عنوان «اخلاق و جامعه» برای این مجله انتخاب شد.
سجادیجزی ادامه داد: فرآیند اخذ مجوز مجله نیز مراحل متعددی را دربرمیگیرد و بررسی صلاحیت مؤسسان، عنوان مجله، گستره موضوعی و سایر شاخصهای علمی از جمله الزامات آن به شمار میرود. تمامی این مراحل با موفقیت طی شد و اکنون حدود سه ماه از دریافت مجوز رسمی مجله میگذرد؛ مجوزی که با پیگیریها و تلاشهای عزیزانی چون دکتر مجید جعفریان، سردبیر مجله، به ثمر نشست. در حال حاضر، مرکز تحقیقات رایانهای حوزه علمیه اصفهان به عنوان صاحب امتیاز و بستر اجرایی این فصلنامه، فعالیت رسمی خود را آغاز کرده است.
وی خاطرنشان کرد: در تشکیل هیئت علمی و هیئت تحریریه نیز تلاش شد از استادان و پژوهشگرانی بهره گرفته شود که علاوه بر تخصص در حوزه اخلاق و پژوهشهای علمی، دارای سوابق ارزشمند حوزوی، فعالیتهای پژوهشی مؤثر و تجربه تدریس در حوزه علمیه باشند.
محقق و پژوهشگر علوم و معارف اسلامی گفت: این مجله با رویکردی میانرشتهای، موضوعات متنوعی همچون اخلاق و مسائل اجتماعی، اخلاق علمی، نسبت دین و اخلاق، چالشهای نوپدید فرهنگی و اجتماعی، اخلاق خانواده، اخلاق اقتصادی، اخلاق محیط زیست و سایر عرصههای مرتبط را مورد توجه قرار داده و تلاش دارد زمینه تولید و انتشار پژوهشهای علمی در این حوزهها را فراهم سازد.
سجادیجزی در پایان با قدردانی از دستاندرکارانی که زمینه شکلگیری و راهاندازی چنین فعالیت علمی ارزشمندی را فراهم نمودند، اشاره کرد: برنامهریزیهای انجامشده به گونهای است که پس از انتشار سه شماره نخست، مقدمات اخذ رتبه علمیپژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز فراهم شود. در پایان، از همه دستاندرکاران و مسئولانی که زمینه شکلگیری و راهاندازی چنین فعالیت علمی ارزشمندی را فراهم کردند، صمیمانه قدردانی میکنم.
اخلاق، علمی مهم و متفاوت
آیتالله احمد عابدی، محقق و استاد سطح عالی حوزه و دانشگاه اظهار کرد: اخلاق یکی از چندین علمی است که به مسائل مربوط به انسان میپردازد. علم دیگری به نام «آداب» وجود دارد که با اخلاق تفاوت دارد. در روایات ائمه(ع) بیشتر به آداب پرداخته شده است. آداب به مسائل مربوط به جسم و بدن انسان مربوط میشود، در حالی که اخلاق به مسائل مرتبط با روح انسان میپردازد؛ مانند توکل، صبر، حسادت نکردن و امثال آن. آداب غذا خوردن، لباس پوشیدن، تعلیم و تربیت و مانند اینها از جمله مباحث آداب به شمار میآیند.
وی افزود: سومین علم، «سیر و سلوک» است که نه اخلاق است و نه آداب. سیر و سلوک علمی است که به مسائل معنوی میپردازد. علوم دیگری همچون حکمت عملی، عرفان عملی و عرفان نظری وجود دارند که هر یک مستقل از دیگری هستند.
رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآنکریم قم اظهار کرد: هنگامی که یکی از خلفای عباسی به ایران آمد، کتابهای ایرانیان را درخواست کرد. به او گفته شد که یک کتاب اصلی در میان این کتابها نیست. ایرانیان کتابی به نام «جاویدان خرد» یا «الحکمة الخالدة» داشتند که بهترین کتاب آنان در حوزه حکمت عملی بهشمار میرفت. نقل شده است که توجه مأمون به سرعت به آن کتاب جلب شد و بیان کرد خواندن کتاب اخلاقی را نمیتوان به تأخیر انداخت. این روایت نشانگر اهمیت والای این علم است. علاوهبر این، کتابهای ارزشمند دیگری همچون «کلیله و دمنه» در این زمینه وجود دارد که میتوان به مطالعه آنها پرداخت.
عابدی با اشاره به اقسام اخلاق گفت: اخلاق شامل رابطه انسان با خود، رابطه انسان با خداوند، رابطه انسان با مردم و جامعه و رابطه انسان با طبیعت است. خواجه نصیرالدین طوسی نیز در کتاب «اخلاق ناصری» به این موارد پرداخته است و با توجه به آن میتوان گفت ایرانیان بیشترین فعالیت خود را در زمینه «تدبیر منزل» یا همان اخلاق خانواده انجام دادهاند. کتابهایی که امروزه در جامعه معرفی میشوند، شاید حتی یک صفحه نیز درباره تدبیر منزل نداشته باشند؛ در حالی که این بخش، قسمت عمدهای از اخلاق را تشکیل میدهد.
وی تصریح کرد: نخستین کتابی که در حوزه «آداب المتعلمین» نگاشته شده، از سوی برخی به اشتباه به خواجه نصیرالدین طوسی نسبت داده میشود؛ در حالی که نمیتواند متعلق به ایشان باشد. نویسنده هرگاه میخواهد از درس و مطالعه سخن بگوید، واژه «سبق» را به کار میبرد. نه فارسیزبانان به درس «سبق» میگویند و نه عربها؛ بلکه این واژه در میان افغانها رایج است. از اینرو میتوان دریافت که نویسنده باید اهل افغانستان بوده باشد..یکی از از سوی دیگر، عالمی اهل سنت کتابی با عنوان «تعلیم المتعلم» نگاشته است. با مقایسه این دو کتاب مشخص میشود که تنها تفاوت آنها در این است که در یکی عبارت «قال عمر بن خطاب» و در دیگری «قال علی(ع)» آمده است. در واقع، اینگونه فعالیتها و آثار نوعی سرقت علمی بهشمار میآید و خود کتابی ضداخلاقی است. در چنین مواردی، نخستین اصل، رعایت امانتداری است و خود نویسنده نیز باید اخلاق را رعایت کند. نکته دیگر، مستدل و دقیق بودن مطالب است؛ زیرا نگارش مطالب بر اساس گمان و حدس، برخلاف اخلاق است.
مدیر گروه فلسفه دانشگاه قم تأکید کرد: ابوعلی سینا انسانی بزرگ و اخلاقی است. وی در ابتدای کتاب «شفا» مینویسد که قصد داشته است شرحی بر یکی از کتابهای ارسطو بنگارد، اما یقین دارد که در برخی موارد با او همعقیده نیست. در چنین شرایطی یا باید به ارسطو اشکال وارد کند یا سکوت کرده و از بیان حق خودداری کند. بنابراین، هم اشکال نکردن به بزرگان و هم چشمپوشی از حق، برخلاف اخلاق است و به همین دلیل این مورد برای ابن سینا حائز توجه بوده است. بر همین اساس، در مجلههای اخلاقی جایگاه استادان باید درست مطرح شود زیرا در صورت رعایت نکردن این اصل مهم و اخلاقی، این امر موجب تنزل جایگاه علمی آنان خواهد شد.
اخلاق، مهمترین سرمایه برای ساختن آینده
حسن مظاهری، مشاور علمی فصلنامه «اخلاق و جامعه» به نقل از آیتالله واحد اظهار کرد: اگر به سعادت و سلامت روح خود بیندیشیم، راهی جز اخلاقی شدن نداریم. اگر اندکی فراتر رفته و به صلاح و استحکام خانواده خود فکر کنیم، باز هم راهی جز اخلاق وجود ندارد. اگر دغدغه حوزههای علمیه یا دانشگاهها را داشته باشیم، باز هم چارهای جز توجه به اخلاق نیست. اگر بخواهیم در میان مردم از اعتبار، مقبولیت و نفوذ کلام برخوردار باشیم، این مهم جز از مسیر اخلاق حاصل نمیشود. اگر در پی جامعهای سالم و برخوردار از امنیت حقیقی، بهویژه امنیت اخلاقی باشیم، باز هم راهی جز تقویت اخلاق پیش روی ما نیست.
وی افزود: در مرتبهای بالاتر، اگر به نظام اسلامی و آرمانهای انقلاب اسلامی بیندیشیم، روشن است که تحکیم، تعمیق و گسترش اخلاق، تنها راه دستیابی به این اهداف خواهد بود. از این رو، فعالیتهایی از این دست که در جهت ارتقای اخلاق، چه در بُعد علمی و چه در بُعد عملی، صورت میگیرد، مورد رضایت الهی است و آثار و برکات ارزشمندی در جامعه بر جای خواهد گذاشت.
عضو هیئت تحریریه این مجله بیان کرد: سالها پیش در دفتر تبلیغات اسلامی، مجلهای با محوریت اخلاق منتشر میشد که بعدها انتشار آن متوقف شد و جای آن در فضای علمی و فرهنگی کشور خالی ماند. این نشریه از آن جهت که به ابعاد میانرشتهای اخلاق و پیوند آن با مسائل اجتماعی توجه دارد، میتواند خلأ موجود را تا حدی جبران کند و منشاء آثار و برکات علمی و فرهنگی ارزشمندی باشد.
یادآور میشود در پایان این محفل پژوهشی با دعوت از آیتالله طباطبایینژاد، نماینده ولیفقیه و امام جمعه اصفهان و دیگر اساتید و محققین گرامی از این فصلنامه رونمایی شد.
انتهای پیام