حجت‌الاسلام والمسلمین حبیب‌الله یوسفی، استاد حوزه علمیه کاشان روز چهارشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در کاشان، با اشاره به آیاتی از قرآن کریم، اظهار داشت: بدگمانی و تجسس در امور شخصی افراد و غیبت با ایمان سازگار نیست.

وی اظهار داشت: خداوند سبحان در قرآن کریم فرموده است «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَ یُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِیمٌ، ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از بسیاری گمان‌ها دوری کنید، زیرا بعضی گمان‌ها گناه است. و (در کار دیگران) تجسّس نکنید و بعضی از شما دیگری را غیبت نکند، آیا هیچ یک از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ (هرگز) بلکه آن را ناپسند می‌دانید. تقوا پیشه کنید که خدا بسیار توبه پذیر و مهربان است».(حجرات ۱۲)

استاد حوزه علمیه تصریح کرد: در این آیه سه دستور اخلاقی بسیار مهم آمده است، اول نسبت به دیگران بدگمان نباشیم و از بدگمانی بپرهیزیم، دوم در زندگی دیگران سرک نکشیم و تجسس نکنیم و سوم غیبت دیگران را نکنیم.

وی تاکید کرد: این سه گناه معمولاً با یکدیگر مرتبط هستند، یعنی انسان اول سوءظن و بدگمانی دارد، بر اثر آن شروع به تجسس می‌کند و به‌دنبال آن غیبت نسبت به شخص مورد تجسس آغاز می‌شود و گاهی بر اثر حساسیت در تجسس، پندارهای غیر واقعی پیش می‌آید که گفتن آنها تهمت است. این گناهان نابخشودنی هستند مگر اینکه شخصی که مرتکب شده، از راه صحیح توبه کند که خداوند متعال توبه‌پذیر است.

حجت‌الاسلام والمسلمین یوسفی خاطرنشان کرد: باید دقت کنیم! سوءظن، تجسّس و غیبت، صلح و صفا و اخوّت میان مؤمنان را به هم می‌زند و موجب بی‌اعتمادی و به‌هم‌ریختگی جامعه نیز می‌شود.

وی گفت: منظور از «کَثِیراً مِنَ‌الظَّنِ» گمان‌های بد است که نسبت به گمان‌های‌ خوب در میان مردم بیشتر است لذا از آن تعبیر به کثیر شده و گرنه «حسن ظن و گمان خیر» نه تنها ممنوع نیست بلکه مستحسن هم است، چنان که قرآن مجید در آیه ۱۲ سوره نور می‌فرماید: لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیْراً، چرا هنگامی که آن نسبت ناروا را شنیدید مردان و زنان با ایمان نسبت به کسی که همچون خود آنها بود گمان خیر نبردند؟

استاد حوزه یادآور شد: «تجسس« و «تحسس» هر دو به معنی جستجوگری است اما اولی معمولا در امور نامطلوب می‌آید و دومی بیشتر در امر خیر، چنان که یعقوب به فرزندانش دستور می‌دهد: یا بَنِیَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ یُوسُفَ وَ أَخِیهِ، ای فرزندان من! بروید و از (گمشده من) یوسف و برادرش جستجو کنید (یوسف ۸۷).

به گفته وی، در اینجا سؤال مطرح می‌شود که گمان بد و خوب غالبا اختیاری نیست، یعنی بر اثر یک سلسله مقدمات که از اختیار انسان بیرون است در ذهن منعکس می‌شود، بنا بر این چگونه می‌شود از آن نهی کرد؟! جواب این است که منظور از این نهی، نهی از ترتیب آثار است، یعنی هر گاه گمان بدی نسبت به مسلمانی در ذهن شما پیدا شد، در عمل کوچک‌ترین اعتنایی به آن نکنید، طرز رفتار خود را دگرگون نسازید، و مناسبات خود را با طرف تغییر ندهید، بنا بر این آنچه گناه است ترتیب اثر دادن به گمان بد است که به‌دنبال آن گناهان دیگری نیز پیش می‌آید.

استاد حوزه با اشاره به حدیثی از پیغمبر گرامی اسلام(ص)، ادامه داد: «سه چیز است که وجود آن در مؤمن پسندیده نیست و راه فرار دارد، از جمله سوء‌ظن است که راه فرارش این است که به آن جامه عمل نپوشاند».

وی تصریح کرد: در حقیقت اسلام می‌خواهد مردم در زندگی خصوصی خود از هر نظر در امنیت باشند، بدیهی است اگر اجازه داده شود هرکس به جست‌وجوگری در باره دیگران بر خیزد، حیثیت و آبروی مردم بر باد می‌رود و جهنمی به وجود می‌آید که تمام افراد اجتماع در آن معذب خواهند بود، البته این دستور منافاتی با وجود دستگاه‌های اطلاعاتی در حکومت اسلامی برای مبارزه با توطئه‌ها نخواهد داشت ولی این بدان معنی هم نیست که این دستگاه‌ها حق دارند در زندگی خصوصی مردم جست‌وجوگری کنند.

استاد حوزه گفت: در سومین و آخرین دستور که در حقیقت معلول و نتیجه دو برنامه قبل است می‌فرماید: «هیچکدام از شما دیگری را غیبت نکند» (وَ لا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً). و برای زشتی این گناه مثال می‌زند که آیا هیچ یک از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد"؟! (أَ یُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتاً). به یقین همه شما از این امر کراهت دارید" (فکرهتموه). آری آبروی برادر مسلمان همچون گوشت تن او است و ریختن این آبرو به وسیله غیبت و افشای اسرار پنهانی شخص همچون خوردن گوشت تن او است.

وی تاکید کرد: خداوند تبارک و تعالی در پایان آیه ۱۲ سوره حجرات از روی محبت هشدار می‌دهد که تقوای الهی، پیشه کنید و از خدا بترسید که خداوند توبه‌پذیر و مهربان است" (وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِیمٌ‌).