وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است: فرضیه وجود سیارهای بزرگ و کشفنشده در دورترین نقاط منظومه شمسی، از مدتی پیش از کشف پلوتو در دهه ۱۹۳۰ میلادی مطرح بوده است. ستارهشناسان برجسته آن را بهعنوان توضیحی برای انحراف مدار اورانوس از مسیر مورد انتظار فیزیک مطرح کرده بودند. جاذبه یک سیاره ناشناخته، چندین برابر بزرگتر از زمین، بهعنوان دلیل احتمالی این انحراف در نظر گرفته شد.
این معما در نهایت با محاسبه مجدد جرم نپتون در دهه ۱۹۹۰ میلادی حل شد، اما در سال ۲۰۱۶ میلادی فرضیه جدیدی درباره یک سیاره نهم توسط ستارهشناسان مؤسسه فناوری کالیفرنیا مطرح گردید.
فرضیه سیاره نهم از کجا آمد؟
این فرضیه به کمربند کویپر مربوط میشود؛ کمربندی عظیم از سیارههای کوتوله، سیارکها و مواد دیگر که فراتر از نپتون قرار دارد و پلوتو را نیز شامل میشود. بسیاری از اجرام این کمربند، مدارهای غیرمنتظرهای دارند. ستارهشناسان استدلال کردند که چیزی با جاذبه قوی باید بر مدار آنها تأثیر بگذارد و سیاره نهم را بهعنوان توضیح احتمالی مطرح کردند.
شواهد رو به رشد
ستارهشناسان در ابتدا به این فرضیه شک داشتند، اما شواهد روزافزون نشان میدهد که مدار اجرام فراتر از نپتون واقعاً غیرعادی است. در سال ۲۰۱۸ میلادی، جرمی با مداری بسیار کشیده (تخممرغیشکل) کشف شد. این مدار غیرعادی میتواند ناشی از یک برخورد کهن یا تأثیر جاذبه سیاره نهم باشد.
نوار سبزرنگ در این تصویر، کمربند کویپر را نشان میدهد؛ منطقهای وسیع در فراسوی نپتون که شامل سیارههای کوتوله (مانند پلوتو)، سیارکها و اجرام یخی است.
چالشهای فرضیه
اگر سیاره نهم واقعاً وجود دارد، این پرسش پیش میآید که چرا تاکنون کشف نشده است؟ برخی ستارهشناسان معتقدند دادههای فعلی برای نتیجهگیری کافی نیستند و توضیحات جایگزینی مانند تأثیر یک حلقه زباله یا حتی یک سیاهچاله کوچک نیز مطرح شده است.
بزرگترین مانع این است که منظومه شمسی بیرونی به اندازه کافی رصد نشده است. برخی از اجرام دوره مداری حدود ۲۴ هزار سال دارند و تشخیص هرگونه تأثیر گرانشی احتمالاً به چندین دور مداری برای مشاهده تغییرات ظریف نیاز دارد.
کشف جدید؛ معمایی تازه
کشف جدیدی در کمربند کویپر، فرضیه سیاره نهم را با چالش تازهای روبهرو کرده است. این جرم که ۲۰۲۳ KQ۱۴ نام دارد، توسط تلسکوپ سوبارو در هاوایی کشف شده است.
این جرم در دسته سدنویدها (Sednoids) قرار میگیرد؛ سدنویدها اجرامی هستند که بیشتر زمان خود را دور از خورشید میگذرانند و تأثیر گرانشی نپتون روی آنها ناچیز است. واژه سدنوید از نام سیاره کوتوله سِدنا (Sedna) گرفته شده است. سِدنا اولین جرمی بود که در این دسته کشف شد و به همین دلیل، به همه اجرام مشابه آن سدنوید میگویند.
نزدیکترین فاصله این جرم به خورشید حدود ۷۱ واحد نجومی و دورترین فاصله آن حدود ۴۳۳ واحد نجومی است. برای مقایسه، نپتون تنها ۳۰ واحد نجومی با خورشید فاصله دارد.
مدار این جرم بسیار کشیده است، اما از جرم قبلی (۲۰۱۷ OF۲۰۱) پایدارتر به نظر میرسد. این پایداری نشان میدهد که هیچ سیاره بزرگی، از جمله سیاره نهم فرضی، مسیر آن را به طور چشمگیری تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ در نتیجه، اگر سیاره نهم وجود داشته باشد، احتمالاً باید بیش از ۵۰۰ واحد نجومی از خورشید فاصله داشته باشد.
این چهارمین سدنویدی است که تاکنون کشف شده است. سه سدنوید دیگر نیز مدارهای پایداری دارند و این موضوع فرضیه را تقویت میکند که اگر سیاره نهمی وجود داشته باشد، باید بسیار دور از خورشید باشد.
با این حال، هنوز نمیتوان به طور قطع گفت که سیاره بزرگی در آن سوی منظومه شمسی وجود ندارد و مدار اجرام کمربند کویپر را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ اما یافتن چنین سیارهای کار آسانی نیست. اگر فضاپیمایی با سرعت کاوشگر نیوهورایزنز ناسا حرکت کند، حدود ۱۱۸ سال طول میکشد تا به اندازه کافی دور شود و بتواند آن را پیدا کند.
بنابراین، ستارهشناسان به تلسکوپهای زمینی و فضایی امید بستهاند. با دقیقتر شدن رصدها، اجرام جدید بیشتری کشف میشوند و بهتدریج اطلاعات بیشتری درباره آنچه در آن سوی منظومه شمسی وجود دارد، بهدست خواهیم آورد.