اردکان که یکی از قدیمیترین مناطق کویر مرکزی ایران به شمار میرود، در ماه محرم رنگ و بویی دیگر میگیرد. آنچه این آیینها را از سایر نقاط کشور متمایز کرده، نه فقط قدمت آنها، بلکه اجرای خودجوش و مردمیشان در دل کوچههای تنگ و بافت تاریخی شهر و روستاهای اطراف است؛ مردمی که نسل به نسل این میراث را پاس داشتهاند.
یارون عقدا؛ حلقههایی از ارادت در روشنایی چراغ نفتی
نادر پیری اردکانی، پژوهشگر و محقق اردکانی، در گفتوگو با ایسنا یکی از این آیینها را مراسمی منحصربهفرد با نام «یارون» ذکر کرد که در شهر تاریخی عقدا برگزار میشود و در نوع خود کمنظیر است.
وی در تشریح این آیین گفت: دستههای عزاداری بهصورت دو حلقه دایرهوار شکل میگیرند؛ حلقه اول را معمولاً پیشکسبان و حلقه دوم را جوانان تشکیل میدهند. زنان نیز دستهها را همراهی میکنند و کودکان با در دست گرفتن پرچمهای حسینی، پیشاپیش حرکت میکنند.
پیری اردکانی اضافه کرد: نکته قابلتوجه در مراسم یارون، حضور فردی با چراغ نفتی در میان دستههاست که کوچهپسکوچههای تاریک و قدیمی عقدا را برای عبور عزاداران روشن میکند.
به گفته وی، دستهها از حسینیههای قدیمی این شهر بهراه افتاده و پس از عبور از بافت تاریخی، همزمان به حسینیه بزرگ میرسند و حلقهای عظیم از عزاداران را تشکیل میدهند.
مشعلگردانی؛ دعوت به عزا با نور نیاکان
البته در مرکز شهرستان یعنی شهر اردکان، آیینهای کهنتری برگزار میشود. شب اول محرم، مراسم «مشعلگردانی» با قدمتی بیش از ۵۰۰ سال، با غروب خورشید در حسینیههای اصلی شهر مانند کوشکنو، بازارنو، علیبیک، چرخاب، جنتآباد و شریفآباد آغاز میشود.
به گفته پیری، در این آیین مشعلها به نشانه دعوت از مردم برای حضور در مراسم عزاداری روشن شده و در کوچههای شهر به گردش درمیآیند.
وی با بیان این که آتش افروختن بر فراز پشت بامها و برافراشتن مشعلهای فروزان، نمادی از روشنایی در مسیر عشق به سیدالشهداست، ادامه داد: این مراسم بهگونهای است که اهالی شهرهای همجوار و حتی دیگر نقاط کشور نیز برای تماشای آن به اردکان سفر میکنند.
پوشکشی چرخاب؛ آیینی ۱۲۰ ساله از قاجار تا امروز
پژوهشگر اردکانی از دیگر آیینهای منحصربهفرد محرم در اردکان را «پوشکشی» یا «پوش بالاکنی» نام برد که در دومین روز محرم در محله تاریخی چرخاب برگزار میشود.
به گفته وی، این آیین کهن با قدمتی بیش از ۱۲۰ سال، مربوط به اواخر دوره قاجار است که هر ساله با شکوه خاصی در حسینیه چرخاب برگزار میشود. عزاداران با برافراشتن پرچمهای بزرگ سیاه و پوشکشی حسینیه در آیینی خاص، ارادت خود را به اباعبدالله الحسین(ع) به نمایش میگذارند.
تعزیه توت؛ روایت حماسه در دل معماری خشتی
پیری اردکانی خاطرنشان کرد: در بخش خرانق، یکی از مناطق تاریخی و گردشگری اردکان، مراسم تعزیهخوانی در روستای توت، هر ساله باشکوهترین رویداد دهه پایان صفر را رقم میزند.
به گفته این محقق و نویسنده، این آیین نمایشی و مذهبی که با حفظ اصالت دیرینه برگزار میشود، روایتگر حماسه کربلا به زبانی تأثربرانگیز و با حضور گسترده عزاداران از نقاط مختلف است و فضای سنتی بخش خرانق و معماری خشتی منطقه، جلوهای ویژه به این تعزیهها بخشیده است.
از پرسهزنی تاسوعا تا شدّهبندی احمدآباد
البته از دیگر آیینهای ثبتشده این شهرستان میتوان به «پرسهزنی» در روز تاسوعا و «شدّهبندی» احمدآباد در بخش مرکزی اشاره کرد که هر یک، گوشهای از فرهنگ غنی عاشورایی این دیار را روایت میکنند.
مردم اردکان چند روز قبل از آغاز محرم، به سیاهپوش کردن تکایا، حسینیهها و خیابانها میپردازند و فضای شهر را برای برگزاری هرچه باشکوهتر این آیینها آماده میکنند.
نگاه مسئولان به میراث عاشورایی
مصطفی سپهری اردکانی، سرپرست اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان اردکان در گفتوگو با ایسنا، ضمن اشاره به اهمیت معرفی این آیینهای سنتی، اظهار کرد: تاکنون بیش از ۱۱ آیین محرمی مردم این منطقه در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
وی خاطرنشان کرد: این اقدام که گامی مؤثر در جهت حفظ و ماندگاری این میراث ارزشمند برای نسلهای آینده محسوب میشود و ثبت دیگر آثار معنوی شهرستان نیز در دستور کار است.
به گفته سپهری، آنچه در این میان بیش از هر چیز خودنمایی میکند، حضور پرشور اقشار مختلف مردم از کودک تا بزرگسال در این آیینهاست؛ کودکانی که با پرچمهای کوچک، آیندهداران این میراث عظیم هستند؛ جوانانی که با سینهزنی و نوحهخوانی، عشق خود را فریاد میزنند و پیرانی که با چشمانی بارانی، خاطرات سالهای دور عزاداری را زنده میکنند.
انتهای پیام