به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حسن صادقی پژوهشگر و کارشناس علوم انسانی اسلامی در نشست علمی از جنگ 12 روزه تا جنگ رمضان؛ نخبگان و مسئولیت ساختن حافظه آینده که به همت پژوهشکده علوم انسانی برگزار شد با اشاره به رویکردهای رایج در اندیشه اجتماعی اظهار کرد؛ حافظه در سنت‌های متعارف، عمدتاً امری معطوف به گذشته تلقی شده و ملت‌ها از طریق بازخوانی تجربه‌های تاریخی، خاطرات جمعی و روایت پیروزی‌ها و شکست‌های خود، هویت خویش را بازسازی می‌کنند. همچنین تحولات پرشتاب جهان معاصر و انباشت بحران‌های متوالی، ضرورت بازاندیشی در این تلقی را آشکار کرده است و اکنون باید در کنار حافظه تاریخی، از مفهوم دیگری سخن گفت که کمتر مورد توجه قرار گرفته و آن حافظه آینده است.

این پژوهشگر علوم انسانی اسلامی خاطرنشان کرد:حافظه آینده، به معنای توانایی جامعه برای به یاد سپردن فرداست؛ ظرفیتی که به ملت‌ها امکان می‌دهد پیش از وقوع رخدادها، منابع فرهنگی، الگوهای رفتاری و نظام‌های معنایی مورد نیاز برای مواجهه با شرایط پیچیده را در ضمیر جمعی خود سامان دهند. از این رو اگر حافظه تاریخی حاصل انباشت تجربه‌های گذشته است، حافظه آینده محصول احساس مسئولیت نسبت به فرداست و جوامع بالغ تنها در گذشته سکونت نمی‌کنند، بلکه بخشی از آینده را نیز پیشاپیش در عرصه فرهنگ و آگاهی خود بنا می‌نهند.

 صادقی در ادامه با اشاره به جنگ 12 روزه و پس از آن جنگ رمضان تصریح کرد:این رویدادها را نمی‌توان صرفاً در چارچوب رخدادهایی امنیتی یا نظامی تحلیل کرد. اهمیت این وقایع بیش از آن که در عرصه نظامی باشد، در ظرفیت آن ها برای ایجاد نوعی خودآگاهی اجتماعی و تمدنی نهفته است؛ زیرا چنین بزنگاه‌هایی جامعه را ناگزیر می‌کند نسبت خود را با آینده بازتعریف کرده و درباره میزان آمادگی خود برای مواجهه با شرایط دشوارتر بیندیشد. از این رو ارزش واقعی بحران‌ها در آن چیزی است که می‌توانند آغاز کنند، نه صرفاً در آن چیزی که به پایان می‌رسانند و به همین دلیل این تجربه‌ها می‌توانند نقطه عزیمت نوعی آگاهی جدید نسبت به آینده باشند.

این کارشناس علوم انسانی اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم بلوغ اجتماعی پرداخت و اظهار کرد:جامعه بالغ، جامعه‌ای نیست که صرفاً در برابر تهدیدها واکنش‌های هیجانی و کوتاه‌مدت نشان دهد. این بلوغ اجتماعی زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه بتواند تجربه‌های سخت و دشوار را به سرمایه‌هایی پایدار تبدیل کند و تفاوت اساسی میان جامعه واکنشی و جامعه پیش‌بین نیز در همین مسئله نهفته است. بنابراین جامعه واکنشی همواره پس از وقوع بحران به تکاپو می‌افتد، اما جامعه پیش‌بین، بخشی از آینده را پیش از وقوع آن در ذهن و فرهنگ خود زندگی می‌کند و به همین دلیل، بلوغ اجتماعی را باید گذار از وضعیت واکنش به وضعیت آمادگی دانست.

این پژوهشگر علوم انسانی اسلامی با اشاره به جایگاه نخبگان در جهان امروز تصریح کرد:اگر در گذشته، نخبگان بیشتر در مقام مفسران وقایع و راویان گذشته ظاهر می‌شدند، اکنون مسئولیتی فراتر بر دوش آنان قرار گرفته است. نخبگان باید معماران حافظه آینده باشند و رسالت آنان تنها تبیین آن چه رخ داده نیست، بلکه ساختن افق‌هایی است که هنوز فرا نرسیده‌اند. صادقی دانشگاهیان، اندیشمندان، اصحاب رسانه و کنشگران فرهنگی را سازندگان نظام معنایی جامعه دانست و خاطرنشان کرد که آنان می‌توانند از دل تجربه‌های دشوار، فرصت‌های تازه‌ای برای فردا خلق کنند و بحران‌ها را به سرمایه‌های تمدنی بدل سازند. همچنین یکی از مهم‌ترین وظایف نخبگان تبدیل همبستگی‌های مقطعی به فرهنگ پایدار است چرا که تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد جوامع در لحظه‌های خطر، به صورت طبیعی به یکدیگر نزدیک می‌شوند و نوعی انسجام اجتماعی موقت شکل می‌گیرد، اما مسئله اصلی تداوم این انسجام و تبدیل آن به سرمایه‌ای ماندگار برای آینده است.

 صادقی خاطرنشان کرد:اگر این سرمایه‌ها به حوزه فرهنگ عمومی، نظام آموزشی، رسانه‌ها و نهادهای اجتماعی منتقل نشوند به تدریج فرسوده خواهند شد و جامعه بار دیگر ناچار می‌شود در مواجهه با بحران‌های بعدی، همه چیز را از نقطه آغاز تجربه کند . از این رو هنر نخبگان، جلوگیری از همین فرسایش و تبدیل تجربه‌های گذرا به دارایی‌های پایدار تمدنی است.

وی در ادامه، گرفتار شدن نخبگان در حافظه گذشته را یکی از آسیب‌های مهم جوامع معاصر دانست و اظهار کرد:هنگامی که نخبگان تمام توان خود را صرف بازتولید منازعات فرسوده و دوگانه‌های کهنه می‌کنند، فرصت اندیشیدن به آینده از دست می‌رود. همچنین جامعه‌ای که نخبگان آن تنها به دیروز می‌اندیشند، دیر یا زود در برابر فردا غافلگیر خواهد شد، زیرا آینده پیش از آن که در عرصه واقعیت ساخته شود، در قلمرو معنا و آگاهی شکل می‌گیرد.

 حسن صادقی در پایان تصریح کرد: مهم‌ترین وظیفه نخبگان در دوران پس از جنگ 12 روزه و جنگ رمضان آماده‌سازی ذهن جامعه برای زیستن در جهانی پیچیده‌تر و پیش‌بینی‌ناپذیرتر است. از این رو آن چه سرنوشت ملت‌ها را رقم می‌زند، صرفاً قدرت مادی نیست، بلکه کیفیت تصوری است که از فردای خود دارند و ملت‌هایی که قادرند آینده را پیش از وقوع آن در ضمیر جمعی خویش بنا کنند، کمتر دچار آشفتگی می‌شوند و ظرفیت بیشتری برای عبور از بحران‌ها خواهند داشت.

انتهای پیام/