گروه ایران: شهرستان سرخس، این نگین شمالی خراسان رضوی که روزگاری به حاصلخیزی و سرسبزی شهره بود، امروز در گرداب ریزگردهایی گرفتار شده که نفسش را بریده و سلامت ساکنانش را به خطر انداخته است.
∎
به گزارش ایسنا،هجوم ریزگردها، پدیدهای که ریشه در عوامل داخلی و خارجی دارد، معضلی جدی برای سرخس، مشهد و سایر نقاط استان رقم زده است. اما در میان این تیرگی، تصویب ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار در شورای برنامهریزی و توسعه استان، بارقهای از امید برای مقابلهای جدی با این پدیده شوم افکنده است.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیط زیست شرق با اشاره به سالها دست و پنجه نرم کردن این شهرستان با معضل ریزگرد، ابراز امیدواری کرد که با تخصیص اعتبار ۲۰۰ میلیارد تومان، با تکیه بر روشهای علمی و مطالعات میدانی، شاهد کاهش بخشی از کانونهای گردوغبار، احیاء پوشش گیاهی و بهبود کیفیت هوای شهرستان باشیم.
میثم مجیدی اظهار کرد: تاکنون سه کانون اصلی و فعال فرسایش خاک در شهرستان سرخس شناسایی شدهاند که به عنوان موتورهای تولید ریزگرد محلی عمل میکنند.وی از کانون خانگیران-گنبدلی، ناحیه چالهزرد-آبمال و منطقه صمدآباد به عنوان این سه کانون مهم نام برد و خاطرنشان کرد: این نواحی، به دلیل از دست دادن کامل پوشش گیاهی محافظ و قرار گرفتن در معرض مستقیم فرسایش بادی، عملاً به کارخانههای تولید ریزگرد تبدیل شدهاند و تأثیرات مخرب این کانونها، به راحتی در هوای شهرهای مجاور، به ویژه مشهد، احساس میشود.
وی با تأکید بر ابعاد منحصر به فرد این کانونهای محلی، وسعت هر یک از این سه کانون بحرانی را به طور مجزا نزدیک به ۲۰ هزار هکتار برآورد کرده است. این پژوهشگر آب و خاک خاطرنشان کرد: تنها در این سه نقطه مهم که قابل رصد و مدیریت مستقیم هستند، بالغبر ۶۰ هزار هکتار از اراضی شهرستان در شرایط بحرانی و فعال بیابانزایی قرار دارند. این ۶۰ هزار هکتار، نه تنها اولین قربانیان وضعیت فعلی منابع طبیعی هستند، بلکه به طور مداوم به عنوان اولین و اصلیترین منبع تغذیه کننده هوای آلوده منطقه عمل میکنند. وزش بادهای شرقی و شمال شرقی، سلامت عمومی و کیفیت زندگی شهروندان را به طور مستقیم و غیرقابل چشمپوشی تهدید میکنند.
مجیدی در ادامه با اعلام اینکه مشکلات سرخس به کانونهای داخلی محدود نمیشود، گفت: یکی از عوامل تشدید کننده بحران ریزگرد در این منطقه، کانون صحرای قرهقوم در کشور ترکمنستان است. این صحرای وسیع، یکی از بزرگترین مناطق بیابانی جهان، نقش مهمی در انتقال ریزگردها به ایران ایفا میکند.
وی افزود: بادهای غالب، تودههای عظیم گرد و غبار را از این منطقه به سمت سرخس و سایر نقاط خراسان رضوی هدایت میکنند و باعث تشدید آلودگی هوا و مشکلات تنفسی برای ساکنان میشوند.رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق اظهار کرد: فرسایش خاک در صحرای قرهقوم، که ناشی از عواملی چون خشکسالیهای پیاپی، چرای بیرویه دام و فقدان پوشش گیاهی کافی است، منجر به تولید حجم عظیمی از ریزگردها میشود. این ریزگردها، پس از پراکنده شدن در هوا، میتوانند هزاران کیلومتر را طی کرده و اثرات زیستمحیطی و بهداشتی مخربی بر جا بگذارند.
وی در پاسخ به این سوال که چه راهکارهایی برای مقابله با این بحران وجود دارد، گفت: تخصیص ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار، گامی مهم در جهت مقابله با بحران ریزگردها در سرخس محسوب میشود. اما این اعتبار، تنها بخشی از راه حل است. مقابله مؤثر با این پدیده نیازمند یک رویکرد جامع و چند وجهی است.
وی احیاء پوشش گیاهی و مقابله با بیابانزایی، مدیریت منابع آب را از جمله این راهکارها دانست و خاطرنشان کرد: اجرای طرحهای گسترده نهالکاری، مدیریت پایدار مراتع و جلوگیری از چرای بیرویه دام در کانونهای بحران داخلی، میتواند به تثبیت خاک و کاهش فرسایش بادی کمک کند.
مجیدی افزود: همچنین استفاده بهینه از منابع آب موجود و اجرای پروژههای آبخیزداری و آبخوانداری، در مناطق مستعد، استفاده از روشهای علمی و فناورانه،همکاریهای بینالمللی، توسعه پایدار اقتصادی منطقه، میتواند به احیای پوشش گیاهی و کاهش شدت بیابانزایی یاری رساند.
این پژوهشگر آب و خاک ادامه داد: به کارگیری فناوریهای نوین در پایش و پیشبینی ریزگردها، و همچنین استفاده از روشهای مهندسی خاک برای تثبیت کانونهای بحران، میتواند اثربخشی اقدامات را افزایش دهد.
وی تصریح کرد: با توجه به نقش کانون صحرای قرهقوم در تشدید بحران ریزگرد، توسعه همکاریها با کشور ترکمنستان برای اجرای طرحهای مشترک در زمینه مقابله با بیابانزایی و مدیریت منابع طبیعی، امری ضروری است. این همکاریها میتواند شامل تبادل دانش فنی، اجرای پروژههای مشترک احیای اراضی و ایجاد سازوکارهای پایش و هشدار سریع باشد.وی آور شد: همچنین ایجاد فرصتهای شغلی پایدار برای ساکنان منطقه، به ویژه در بخشهایی که با محیط زیست سازگارتر هستند، میتواند از فشار بر منابع طبیعی کاسته و به حفظ اکوسیستم منطقه کمک کند.
آینده سرخس؛ میان امید و نگرانی
مجیدی ادامه داد: تصویب اعتبار ۲۰۰ میلیارد تومانی هر چند اندک در برابر این حجم از معضل زیست محیطی، نشان از توجه مسئولان به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی استان خراسان رضوی است. این اعتبار، فرصت خوبی برای اجرای طرحهای مؤثر و پایدار در جهت مهار ریزگردها و بهبود کیفیت هواست. با این حال، موفقیت این طرحها، مستلزم اجرای دقیق، نظارت مستمر، همکاری همهجانبه دستگاههای اجرایی و مشارکت فعال مردم و جوامع محلی است.
وی با تأکید بر هموار شدن مسیر اجرای طرحهای مقابله با گرد و غبار با همکاری دستگاههای اجرایی استان و انعقاد تفاهمنامه، بیان کرد: امیدواریم شاهد اجرای منسجم و کارشناسانه این طرحها باشیم.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق در تشریح جزئیات این اعتبار، گفت: براساس آنچه اعلام شده این اعتبار در شورای برنامهریزی استان تصویب نهایی شده است.
وی با بیان اینکه این مبلغ که پیش از این در بهمن ماه ۱۴۰۴ در ستاد ملی مقابله و مدیریت پدیده گرد و غبار به تصویب رسیده بود، اکنون، در شورای برنامهریزی استان خراسان رضوی نیز به تصویب رسیده است، افزود: این اعتبار از محل مسئولیتهای اجتماعی وزارت نفت تأمین میشود و خوشبختانه فرآیند تصویب آن در سطح استان نیز نهایی گردید.
مجیدی بر اهمیت اجرای این مصوبه تأکید و تصریح کرد: اجرای این مصوبه مهم، بر اساس یک تفاهمنامه فیمابین وزارت نفت، سازمان حفاظت محیطزیست، سازمان منابع طبیعی و استانداری خراسان رضوی و منطبق بر طرح و مطالعات علمی از پیش انجام شده صورت خواهد پذیرفت.وی ادامه داد: بهبود کیفیت هوا در سرخس و شهرهای همجوار، نه تنها به سلامت جسمی ساکنان، بلکه به ارتقاء کیفیت زندگی و توسعه پایدار منطقه نیز کمک شایانی خواهد کرد. این معضل، نیازمند عزمی راسخ و نگاهی بلندمدت است تا نسلهای آینده، طعم هوای پاک را تجربه کنند.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیط زیست شرق با اشاره به سالها دست و پنجه نرم کردن این شهرستان با معضل ریزگرد، ابراز امیدواری کرد که با تخصیص اعتبار ۲۰۰ میلیارد تومان، با تکیه بر روشهای علمی و مطالعات میدانی، شاهد کاهش بخشی از کانونهای گردوغبار، احیاء پوشش گیاهی و بهبود کیفیت هوای شهرستان باشیم.
میثم مجیدی اظهار کرد: تاکنون سه کانون اصلی و فعال فرسایش خاک در شهرستان سرخس شناسایی شدهاند که به عنوان موتورهای تولید ریزگرد محلی عمل میکنند.وی از کانون خانگیران-گنبدلی، ناحیه چالهزرد-آبمال و منطقه صمدآباد به عنوان این سه کانون مهم نام برد و خاطرنشان کرد: این نواحی، به دلیل از دست دادن کامل پوشش گیاهی محافظ و قرار گرفتن در معرض مستقیم فرسایش بادی، عملاً به کارخانههای تولید ریزگرد تبدیل شدهاند و تأثیرات مخرب این کانونها، به راحتی در هوای شهرهای مجاور، به ویژه مشهد، احساس میشود.
وی با تأکید بر ابعاد منحصر به فرد این کانونهای محلی، وسعت هر یک از این سه کانون بحرانی را به طور مجزا نزدیک به ۲۰ هزار هکتار برآورد کرده است. این پژوهشگر آب و خاک خاطرنشان کرد: تنها در این سه نقطه مهم که قابل رصد و مدیریت مستقیم هستند، بالغبر ۶۰ هزار هکتار از اراضی شهرستان در شرایط بحرانی و فعال بیابانزایی قرار دارند. این ۶۰ هزار هکتار، نه تنها اولین قربانیان وضعیت فعلی منابع طبیعی هستند، بلکه به طور مداوم به عنوان اولین و اصلیترین منبع تغذیه کننده هوای آلوده منطقه عمل میکنند. وزش بادهای شرقی و شمال شرقی، سلامت عمومی و کیفیت زندگی شهروندان را به طور مستقیم و غیرقابل چشمپوشی تهدید میکنند.
مجیدی در ادامه با اعلام اینکه مشکلات سرخس به کانونهای داخلی محدود نمیشود، گفت: یکی از عوامل تشدید کننده بحران ریزگرد در این منطقه، کانون صحرای قرهقوم در کشور ترکمنستان است. این صحرای وسیع، یکی از بزرگترین مناطق بیابانی جهان، نقش مهمی در انتقال ریزگردها به ایران ایفا میکند.
وی افزود: بادهای غالب، تودههای عظیم گرد و غبار را از این منطقه به سمت سرخس و سایر نقاط خراسان رضوی هدایت میکنند و باعث تشدید آلودگی هوا و مشکلات تنفسی برای ساکنان میشوند.رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق اظهار کرد: فرسایش خاک در صحرای قرهقوم، که ناشی از عواملی چون خشکسالیهای پیاپی، چرای بیرویه دام و فقدان پوشش گیاهی کافی است، منجر به تولید حجم عظیمی از ریزگردها میشود. این ریزگردها، پس از پراکنده شدن در هوا، میتوانند هزاران کیلومتر را طی کرده و اثرات زیستمحیطی و بهداشتی مخربی بر جا بگذارند.
وی در پاسخ به این سوال که چه راهکارهایی برای مقابله با این بحران وجود دارد، گفت: تخصیص ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار، گامی مهم در جهت مقابله با بحران ریزگردها در سرخس محسوب میشود. اما این اعتبار، تنها بخشی از راه حل است. مقابله مؤثر با این پدیده نیازمند یک رویکرد جامع و چند وجهی است.
وی احیاء پوشش گیاهی و مقابله با بیابانزایی، مدیریت منابع آب را از جمله این راهکارها دانست و خاطرنشان کرد: اجرای طرحهای گسترده نهالکاری، مدیریت پایدار مراتع و جلوگیری از چرای بیرویه دام در کانونهای بحران داخلی، میتواند به تثبیت خاک و کاهش فرسایش بادی کمک کند.
مجیدی افزود: همچنین استفاده بهینه از منابع آب موجود و اجرای پروژههای آبخیزداری و آبخوانداری، در مناطق مستعد، استفاده از روشهای علمی و فناورانه،همکاریهای بینالمللی، توسعه پایدار اقتصادی منطقه، میتواند به احیای پوشش گیاهی و کاهش شدت بیابانزایی یاری رساند.
این پژوهشگر آب و خاک ادامه داد: به کارگیری فناوریهای نوین در پایش و پیشبینی ریزگردها، و همچنین استفاده از روشهای مهندسی خاک برای تثبیت کانونهای بحران، میتواند اثربخشی اقدامات را افزایش دهد.
وی تصریح کرد: با توجه به نقش کانون صحرای قرهقوم در تشدید بحران ریزگرد، توسعه همکاریها با کشور ترکمنستان برای اجرای طرحهای مشترک در زمینه مقابله با بیابانزایی و مدیریت منابع طبیعی، امری ضروری است. این همکاریها میتواند شامل تبادل دانش فنی، اجرای پروژههای مشترک احیای اراضی و ایجاد سازوکارهای پایش و هشدار سریع باشد.وی آور شد: همچنین ایجاد فرصتهای شغلی پایدار برای ساکنان منطقه، به ویژه در بخشهایی که با محیط زیست سازگارتر هستند، میتواند از فشار بر منابع طبیعی کاسته و به حفظ اکوسیستم منطقه کمک کند.
آینده سرخس؛ میان امید و نگرانی
مجیدی ادامه داد: تصویب اعتبار ۲۰۰ میلیارد تومانی هر چند اندک در برابر این حجم از معضل زیست محیطی، نشان از توجه مسئولان به یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی استان خراسان رضوی است. این اعتبار، فرصت خوبی برای اجرای طرحهای مؤثر و پایدار در جهت مهار ریزگردها و بهبود کیفیت هواست. با این حال، موفقیت این طرحها، مستلزم اجرای دقیق، نظارت مستمر، همکاری همهجانبه دستگاههای اجرایی و مشارکت فعال مردم و جوامع محلی است.
وی با تأکید بر هموار شدن مسیر اجرای طرحهای مقابله با گرد و غبار با همکاری دستگاههای اجرایی استان و انعقاد تفاهمنامه، بیان کرد: امیدواریم شاهد اجرای منسجم و کارشناسانه این طرحها باشیم.
رئیس و پژوهشگر مرکز پژوهشی آب و محیطزیست شرق در تشریح جزئیات این اعتبار، گفت: براساس آنچه اعلام شده این اعتبار در شورای برنامهریزی استان تصویب نهایی شده است.
وی با بیان اینکه این مبلغ که پیش از این در بهمن ماه ۱۴۰۴ در ستاد ملی مقابله و مدیریت پدیده گرد و غبار به تصویب رسیده بود، اکنون، در شورای برنامهریزی استان خراسان رضوی نیز به تصویب رسیده است، افزود: این اعتبار از محل مسئولیتهای اجتماعی وزارت نفت تأمین میشود و خوشبختانه فرآیند تصویب آن در سطح استان نیز نهایی گردید.
مجیدی بر اهمیت اجرای این مصوبه تأکید و تصریح کرد: اجرای این مصوبه مهم، بر اساس یک تفاهمنامه فیمابین وزارت نفت، سازمان حفاظت محیطزیست، سازمان منابع طبیعی و استانداری خراسان رضوی و منطبق بر طرح و مطالعات علمی از پیش انجام شده صورت خواهد پذیرفت.وی ادامه داد: بهبود کیفیت هوا در سرخس و شهرهای همجوار، نه تنها به سلامت جسمی ساکنان، بلکه به ارتقاء کیفیت زندگی و توسعه پایدار منطقه نیز کمک شایانی خواهد کرد. این معضل، نیازمند عزمی راسخ و نگاهی بلندمدت است تا نسلهای آینده، طعم هوای پاک را تجربه کنند.