به گزارش خبرنگار ایرنا، در روزگاری که تولید آثار انیمیشن اغلب با ابزارهای دیجیتال و سرعت بالا سنجیده می‌شود، مریم خوئینی، کارگردان و فلیمساز مسیری متفاوت را برگزیده، مسیری صبورانه، هنرمندانه و مبتنی بر تجربه‌گری، این کارگردان با صرف چندین سال زمان، فیلمی ساخته که نه‌ فقط یک اثر دیداری، بلکه یک تامل فلسفی و انسانی است.

«در گذرگاه تاریخ»، به تعبیر خود او، فیلمی قصه‌گو به معنای کلاسیک نیست، بلکه اثری مفهومی است که از دل شعر و معنا برآمده و تلاش می‌کند مخاطب را به درنگ درباره منشا خشونت، خطا، وجدان و بازگشت به خویشتن دعوت کند.

این انیمیشن تجربی با الهام از شعر معروف فریدون مشیری شکل گرفته و به سرگذشت قابیل، انسان، گناه نخستین و سایه‌ای که از عمل انسان بر جای می‌ماند، می‌پردازد؛ خوئینی در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا توضیح می‌دهد که فیلمش تنها برای کودکان ساخته نشده، بلکه مخاطب آن بزرگسالانی هستند که می‌خواهند به لایه‌های عمیق‌تر زندگی و مسوولیت انسانی بیندیشند و این کارگردان باور دارد که هیچ عملی بی‌اثر نمی‌ماند و هر رفتار انسانی، ردی در جهان و کائنات برجای می‌گذارد؛ ردی که دیر یا زود به خود انسان بازمی‌گردد.

از سوی دیگر، حضور این فیلم در جشنواره‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که تجربه‌گری و صداقت در خلق اثر، می‌تواند فراتر از محدودیت‌ها بدرخشد؛ خوئینی با وجود دشواری‌های مالی، نبود تهیه‌کننده شخصی و حتی مشکلاتی مانند قطعی اینترنت، توانسته اثری بسازد که در رقابت با هزاران فیلم از کشورهای مختلف، توجه داوران جشنواره‌ها را جلب کند.

این گفت‌وگو، هم روایت یک فیلم است و هم تصویرگر مسیری دشوار اما امیدبخش برای یک فیلمساز زن از قزوین که با پشتکار، خلاقیت و ایمان به ایده‌هایش، از دل محدودیت‌ها به صحنه بین‌المللی رسیده است.

ایرنا. در ابتدای گفت‌وگو درباره ایده شکل‌گیری «در گذرگاه تاریخ» بگویید، ساخت این انیمیشن از کجا شروع شد.

ایده اصلی این فیلم از شعر زیبای فریدون مشیری با عنوان «در گذرگاه تاریخ» شکل گرفت، از همان ابتدا برای من مهم بود که فقط یک روایت ساده و خطی نسازم، بلکه سراغ مفهومی بروم که بتواند هم ریشه در ادبیات داشته باشد و هم درباره انسان امروز حرف بزند، در واقع این اثر برای من بیشتر یک جست‌وجوی درونی بود؛ جست‌وجویی درباره اینکه انسان با اعمالش چه چیزی را در جهان به حرکت درمی‌آورد و چه ردی از خود باقی می‌گذارد؛ من دوست داشتم این مضمون را نه در قالب یک داستان معمولی، بلکه در قالب یک انیمیشن تجربی و مفهومی بیان کنم تا مخاطب وارد فضای تأمل و مکاشفه شود.

ایرنا. در این فیلم دقیقا چه پیامی را می‌خواستید به مخاطب منتقل کنید.

محور اصلی فیلم این است که هر عمل انسانی اثری دارد و هیچ رفتاری در جهان بی‌پاسخ نمی‌ماند؛ ما معمولا فکر می‌کنیم بعضی خطاها یا بعضی انتخاب‌ها در همان لحظه تمام می‌شوند اما واقعیت این است که آثار آنها در جان انسان و در جهان باقی می‌ماند، در این فیلم به ماجرای قابیل هم از همین زاویه نگاه کرده‌ام؛ اینکه او در حقیقت فقط برادرش را نمی‌کشد، بلکه بخشی از نفس خودش را هم از بین می‌برد و بعد با عذاب وجدان و سایه‌ای که رهایش نمی‌کند مواجه می‌شود.

این سایه، نماد همان چیزی است که انسان از آن فرار می‌کند اما در نهایت باید با آن روبرو شود؛ برای من مهم بود که بگویم راه رهایی از مسیر انکار نمی‌گذرد، بلکه از فهم، پذیرش و پختگی عبور می‌کند.

ایرنا. چرا این فیلم را فقط برای کودکان نساختید و مخاطب اصلی آن را بزرگسالان می‌دانید.

چون موضوع فیلم کودکانه نیست، این فیلم درباره گناه، وجدان، مسوولیت، بازگشت و مواجهه با خویشتن است؛ مسایلی که بیشتر در جهان بزرگسالی معنا پیدا می‌کند، من نمی‌خواستم اثری بسازم که فقط سرگرم‌کننده باشد یا صرفا با تصاویر زیبا دیده شود، هدفم این بود که مخاطب بعد از تماشای فیلم، با خودش و با انتخاب‌هایش روبرو شود.

به نظرم بعضی موضوعات را باید با زبان جدی‌تری مطرح کرد و این فیلم از همان جنس است، البته این به معنی دشوار بودن برای ارتباط نیست؛ بلکه یعنی مخاطب باید آمادگی ورود به لایه‌های عمیق‌تر اثر را داشته باشد و من فکر می‌کنم فیلم وقتی ارزشمند است که فقط دیده نشود، بلکه در ذهن و احساس مخاطب بماند و او را وادار به فکر کند.

ایرنا. ساخت این فیلم چگونه انجام شد و از نظر فنی چه ویژگی‌ای دارد.

این فیلم یک کار دستی و زمان‌بر است، نه یک تولید سریع کامپیوتری، همین ویژگی برای من اهمیت داشت، چون خود فرم ساخت با مضمون فیلم هماهنگ بود، وقتی درباره تاریخ، انسان و رد عمل حرف می‌زنیم، دوست داشتم کار هم حال‌وهوای ملموس و دستی داشته باشد.

انگار هر فریم آن با نفس و صبر ساخته شده است، این پروژه چندین سال زمان برد و واقعا یک مسیر آسان نبود، از نظر مالی هم شرایط ساده‌ای نداشتیم، من تهیه‌کننده شخصی نداشتم اما با تکیه بر باور خودم و همراهی‌هایی که در مسیر داشتم، کار را جلو بردم و در چنین آثاری، عشق به ایده و پایداری بسیار مهم‌تر از امکانات کامل است، چون اگر ایده جان داشته باشد، راه خودش را پیدا می‌کند.

ایرنا. حضور فیلم در جشنواره‌های بین‌المللی اوکراین و رومانی چه معنایی برای شما داشت.

برای من این اتفاق خیلی دلگرم‌کننده بود، چون نشان داد فیلمی که با امکانات محدود و با زحمت فراوان ساخته شده، می‌تواند توجه جشنواره‌های خارجی را هم جلب کند، در جشنواره اوکراین، فیلم از میان تعداد بسیار زیادی اثر انتخاب شد و این خودش برای من یک نشانه مهم بود.

همین‌طور رسیدن به مرحله فینالیست‌ها در جشنواره رومانی هم اتفاق ارزشمندی بود، در آن مقطع به خاطر شرایط و قطعی اینترنت، خودم امکان پیگیری مداوم و فعال نداشتم، اما همین انتخاب‌ها برایم مثل یک سیگنال مثبت بود؛ یعنی فهمیدم مسیری که انتخاب کرده‌ام، بی‌راه نبوده، به‌خصوص برای فیلمی تجربی و مفهومی، دیده شدن در فضای بین‌المللی اهمیت زیادی دارد، چون این نوع آثار معمولا مخاطب محدودتری دارند و هر موفقیتی در جشنواره‌ها می‌تواند به ادامه مسیر کمک کند.

ایرنا. نقش انجمن سینمای جوانان استان قزوین را در رشد فیلمسازی خودتان چگونه می‌بینید.

انجمن سینمای جوانان برای من و بسیاری از فیلمسازان جوان، یک فضای بسیار موثر و عملی بوده، چیزی که این انجمن را مهم می‌کند فقط آموزش تئوری نیست، بلکه درگیر کردن هنرجو با کار واقعی است، بچه‌ها در آنجا صرفا شنونده نیستند؛ وارد پروژه می‌شوند، تجربه می‌کنند، اشتباه می‌کنند و یاد می‌گیرند و همین تجربه عملی است که باعث رشد واقعی می‌شود.

از طرف دیگر، فضای تعاملی انجمن، ورکشاپ‌ها و جشنواره‌ها کمک می‌کند هنرجو بفهمد در چه سطحی قرار دارد و چگونه باید خودش را ارتقا بدهد، من اعتقاد دارم چنین نهادهایی نقش بزرگی در تربیت نیروهای خلاق دارند، چون به جای شعار، کار می‌کنند و نتیجه‌محور هستند و اگر امروز فیلمسازی در استان‌ها جدی‌تر دنبال می‌شود، بخشی از آن به خاطر همین نهادهای آموزشی و فرهنگی است که زمینه تجربه را فراهم می‌کنند.

ایرنا. اگر بخواهید پیام نهایی این فیلم را در یک جمله بیان کنید، چه می‌گویید.

اگر بخواهم خیلی خلاصه بگویم، پیام فیلم این است که هیچ عملی بی‌اثر نمی‌ماند و انسان باید مسوولیت ردی را که از خود در جهان به جا می‌گذارد، بپذیرد، ما نمی‌توانیم از نتیجه کارهای‌مان فرار کنیم اما می‌توانیم با آگاهی، پختگی و بازگشت به خویشتن، راهی برای رهایی پیدا کنیم.

برای من «در گذرگاه تاریخ» درباره همه انسان‌ها است، درباره اینکه هرکدام از ما در گذر تاریخ، با انتخاب‌هایمان، چیزی را در جهان تغییر می‌دهیم، اگر این تغییر از آگاهی بگذرد، می‌تواند سازنده باشد و اگر نه، سایه‌اش بالاخره سراغ‌مان می‌آید و من می‌خواستم این حقیقت را در قالبی شاعرانه، تصویری و تامل‌برانگیز بیان کنم.