بهگزارش قدس آنلاین، پس از فراز و نشیب و کش و قوسهای بسیار، توافق تهران و واشنگتن بر سر کاهش تنش پس از یک سال جنگ و درگیری در حالی اعلام شد که باز هم در لحظات آخر این غریو موشکهای ایران بود که طرف مقابل را به امتیازدهی بیشتر در دقیقه۹۰ واداشت. مذاکرات دو ماهه از ۲۴ فروردین با میانجیگری پاکستان کلید خورد و این گونه به تفاهم اولیهای منجر شده که با وجود برخی ابهامها و ایرادها میتواند در مدیریت و در نهایت کاهش تنش مؤثر افتد.
اما در حالی که ترامپ خودشیفته به روش خود با بیانیهبازی و گرفتن فیگور پیروزی به دنبال دستاوردسازی از اتفاق اخیر است، رسانههای داخلی نیز هر کدام از منظری به تبیین و تحلیل اتفاق مذکور پرداختهاند. بازگشایی تنگه هرمز در مقابل لغو فوری محاصره دریایی ایالات متحده، پذیرش غنیسازی اورانیوم صرفاً در سطح پایین و بازرسیهای سختگیرانه از تأسیسات هستهای ایران از مواردی است که ترامپ روی آن دست گذاشته است. با این حال وی در اظهاراتی که بوی خلف وعده از آن به مشام میرسد گفته جمهوری اسلامی در ازای توافق، پول نقدی دریافت نخواهد کرد، اما ممکن است تحریمها کاهش یابد. ترامپ در عین حال اذعان کرده توافق پیشنهادی با ایران شامل آتشبس در لبنان هم هست.
در مقابل، رسانههای داخلی در بیان جزئیات رویداد اخیر بر این موارد تأکید دارند: در یادداشت تفاهم بر لغو تحریمهای ایران تأکید شده است؛ طبق گفته پاکستان، بخشی از داراییهای مسدود شده ایران از ۲۸ میلیارد دلار، ۱۰ تا ۱۴ میلیارد دلار آزاد خواهد شد؛ آتشبس کامل در تمام مناطق و خروج اشغالگران صهیونیست از جنوب لبنان اعلام شده است و اینکه ایران تنگه هرمز را مدیریت و عوارض را در تاریخ بعدی دریافت خواهد کرد. واقعیت آنکه مفاد توافق مذکور هنوز رسانهای نشده و گمانهزنیها درباره ابعاد آن ادامه دارد. در این میان ارائه تحلیل از مفاد تفاهمنامه، صرفاً بر اساس دادههای موجود در رسانههاست و نه بیشتر؛ بهویژه دادههایی که توسط کارشناسان نزدیک به تیم مذاکرهکننده در گفتوگو با رسانهها طرح شده است.
اقدام در برابر اقدام
مذاکرات منتهی به یادداشت تفاهم اسلامآباد ،با بیاعتمادی کامل ایران به آمریکا انجام شد. مذاکرات دو مرحله بوده و ۶۰روز پیش رو، به عنوان مرحله دوم تا دستیابی به توافق نهایی و دائمی با هدف لغو دائمی تحریمها و حل و فصل موضوعات مربوط به برنامه هستهای در نظر گرفته شده است. فرایند اجرای تفاهم به نحوی طراحی شده که اقدامهای عینی و قابل راستیآزمایی طرف آمریکایی ،ملاک ایران برای ورود به گامهای بعدی یعنی مذاکرات هستهای است؛ یعنی اقدام در برابر اقدام.
در این متن، خواسته ایران برای موکول کردن مذاکرات هستهای به مرحله بعد و پس از پایان جنگ و محاصره دریایی به آمریکاییها تحمیل شده است؛ ایران در مذاکرات اصرار داشت آمریکا جنگ و عملیاتهای نظامی علیه مقاومت لبنان را خاتمه دهد که با درج عبارت «آمریکا تمامیت سرزمینی و حاکمیت لبنان را تضمین میکند» این مسئله دیده شده و به عنوان مقدمه مذاکرات نهایی تعیین شده است؛ در تفاهمنامه مقرر شده است سازوکار اجرایی برای نظارت بر اجرای موفق توافق و پایبندی آتی به آن تعیین شود و در صورتی که مذاکرات نهایی موفق بود در سازمان ملل متحد مورد تأیید قرار گیرد.
غنیسازی؛ یک «واقعیت پذیرفتهشده»
آمریکاییها در متون اولیه بر استفاده از عبارت «سرنوشت غنیسازی» تأکید داشتند اما در متن نهایی «موضوع غنیسازی» جایگزین شده است تا محور مذاکره از تعیین سرنوشت اصل برنامه به بررسی ابعاد و ترتیبات مرتبط با آن تغییر کند و این گونه اصل برنامه غنیسازی به عنوان یک «واقعیت پذیرفتهشده» تلقی میشود و گفتوگوی بعدی صرفاً ناظر به چگونگی ،حدود ،سازوکارها یا ترتیبات مرتبط با آن است ،نه تعیین تکلیف برای اصل آن. از سویی، آمریکاییها به دنبال خروج مواد غنیشده بودند اما در نهایت با ایستادگی ایرانعقبنشینی کرده و مواد غنیشده در خاک ایران میماند. در این یادداشت تفاهم همچنین برخلاف خواسته مداوم و پرتکرار آمریکاییها ،ایران هیچ تعهدی درباره برنامه هستهای خود نداده و صرفاً پذیرفته پس از پایان جنگ ،درباره رقیقسازی مواد غنیشده گفتوگو کند.
رفع همه موانع انتقال منابع مالی
در توافق نهایی همه تحریمهایی که با هر عنوان(هستهای، تروریسم، موشکی، حقوق بشر و...) علیه ایران وضع شده لغو خواهد شد. علاوه بر این، آمریکا متعهد به آزادسازی کامل اموال بلوکه شده ایران شده که ۱۲میلیارد دلار همان ابتدا در دسترس ایران قرار خواهد گرفت. آمریکا همچنین متعهد شده به همراه شریکان منطقهای خود، یک طرح با ارزش دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه، برای بازسازی ایران ارائه دهد و همه موانع انتقال منابع مالی آن را رفع کند.
تثبیت قدرت ایران بر تنگه هرمز
بند مربوط به تنگه هرمز که به معنی تثبیت قدرت ایران بر آبراهه است، از سوی طرف ایرانی بسیار مهم ارزیابی شده است. متن آشکارا تأکید میکند ایران به صورت فوری تدابیر لازم را در مسیر اجرای «نظم ایرانی» در تنگه هرمز اتخاذ خواهد کرد و هر گونه رخداد یا فرایند در منطقه، صرفاً بر اساس ترتیبات و قواعدی خواهد بود که توسط ایران تنظیم، ابلاغ و اعمال میشود و هیچ طرف سومی حق دخالت یا تفسیر آن را نخواهد داشت. همچنین در متن مذکور آمریکا متعهد شده ظرف ۳۰ روز پس از دستیابی به توافق نهایی (۹۰روز پس از تأیید یادداشت تفاهم) نیروهای خود را از حوزه پیرامونی ایران خارج کند.
با همه اینها بر اساس گمانهزنیها از متن تفاهم، مهمترین دستاورد این متن ،مشخص شدن شکست آمریکاست؛ چراکه ترامپ در نهایت مجبور شده بسیاری از بندهایی را بپذیرد که پذیرش آنها برای کشور زورگویی مثل آمریکا معادل شکست کامل محسوب شده و بازدارندگی علیه تجاوز دوباره محسوب میشود.
خبرنگار: هدایت جاوید