ساعت ابتدایی بامداد دوشنبه بود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور به والاستریتژورنال گفت که قصد دارد به زودی اعلام کند، آمریکا به توافق با ایران دست یافته است. تنها دقایقی بعد شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان اعلام کرد که پس از گفتوگوهای فشرده، توافق صلح بین ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران حاصل شده است. وی با اشاره به اینکه هر دو طرف پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله در لبنان را اعلام کردهاند، تاکید کرد که مراسم رسمی امضای توافق روز جمعه، ۱۹ ژوئن در سوئیس برگزار خواهد شد. ترامپ نیز نوشت که توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است. به همه تبریک میگویم!
محورهای مذاکرات در دوره فریز
در ایران نیز پس از اعلام این رویداد مهم در شبکه خبر، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه از نهایی شدن متن یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا خبر داد و اعلام کرد امضای رسمی این سند روز جمعه در سوئیس انجام خواهد شد. وی گفت که از لحظه اعلام توافق روند خاتمه محاصره دریایی آمریکا علیه ایران و پایان فوری و دائمی جنگ و عملیاتهای نظامی در جبهههای مختلف از جمله لبنان نیز اعلام میشود.
غریبآبادی افزود: «پس از امضای روز جمعه، یک بازه ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق جامع و نهایی آغاز میشود و در صورت نیاز و با توافق طرفین، امکان تمدید این مهلت وجود دارد.» معاون وزیر خارجه ایران در پاسخ به سوالی درباره حمله رژیم صهیونیستی به بیروت و تاثیر هشدارهای مقامات نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران بر روند مذاکرات گفت: «برخی از اصلاحات و نکاتی که ایران برای نهایی شدن متن یادداشت تفاهم مدنظر داشت، در پی تحولات اخیر و همچنین فشارهای واردشده به رژیم صهیونیستی و آمریکا، با سهولت بیشتری در روند مذاکرات دنبال شد.»
معاون وزیر امور خارجه درباره مرحله بعدی مذاکرات هم توضیح داد که میانجیگران و تسهیلکنندگان از جمله پاکستان و قطر همچنان در روند گفتوگوها حضور خواهند داشت، اما مذاکرات میان ایران و آمریکا دنبال خواهد شد. وی محورهای اصلی مذاکرات آتی را شامل «رفع کامل تحریمهای یکجانبه اولیه و ثانویه علیه ایران»، «پایان دادن به قطعنامههای شورای امنیت، شورای حکام و سایر محدودیتهای بینالمللی»، «موضوعات هستهای»، «تدوین سازوکارهای همکاری در حوزه بازسازی و توسعه اقتصادی» و «ایجاد سازوکار نظارت بر اجرای تعهدات طرفین» عنوان کرد. سخنگوی وزارت خارجه هم در مورد نحوه امضای یادداشتتفاهم گفت که در خصوص نحوه و سازوکار امضای یادداشتتفاهم، تصمیمگیری نهایی ظرف روزهای دوشنبه و سهشنبه صورت میگیرد و نتایج آن به صورت رسمی اعلام میشود. وی همچنین از سفر هیات ایرانی به کشورهای خلیج فارس پیش از سفر به ژنو خبر داد.
جزئیات یادداشت تفاهم
همچنین اسلامآباد که بیش از دو ماه است به عنوان میانجی بین تهران و واشنگتن فعال است، بعد از اعلام توافق برخی جزئیات را راجع به آن منتشر کرد. به گزارش ایسنا، پاکستان میگوید که در جزئیات این یادداشتتفاهم بر لغو تحریمهای ایران تاکید شده و شامل آزادسازی بخشی از داراییهای مسدود شده ایران (۲۸میلیارد دلار)، بین ۱۰ تا ۱۴میلیارد دلار خواهد بود. همچنین آتشبس کامل در تمام مناطق و خروج اشغالگران صهیونیست از جنوب لبنان اعلام شده است. همچنین به پرونده اورانیوم غنیسازی شده اشاره و آمده است اورانیوم و همچنین تاسیسات هستهای ایران در ایران باقی خواهد ماند.
طبق این جزئیات، یک صندوق غرامت ۳۰۰میلیارد دلاری برای ایران تاسیس خواهد شد. ضمن اینکه تحریمهای آمریکا علیه ایران لغو خواهد شد و ایران تنگه هرمز را مدیریت خواهد کرد. ترامپ نیز درباره جزئیات مربوط به مواد هستهای ایران به نیویورک تایمز گفت که هر توافق نهایی به ایران اجازه خواهد داد غنیسازی اورانیوم در سطح پایین انجام دهد که «هرگز نمیتواند به صورت نظامی استفاده شود» و تاکید کرد که محدودیتها تضمین خواهند کرد که تهران نتواند به سلاح هستهای دست یابد.
امتیازات لحظه آخر
در شرایطی که تا ظهر روز یکشنبه هنوز اطلاعات دقیقی در خصوص موافقت ایران با امضای یادداشت تفاهم اعلام نشده بود، خبر حمله اسرائیل به ضاحیه جنوبی بیروت منتشر شد. حملهای که واکنش صریح مقامات ایران را به دنبال داشت و حتی باز احتمال اعلام توافق بین تهران و واشنگتن را در هالهای از ابهام فرو برد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز درباره این حمله به فاکس نیوز گفت: «به نتانیاهو زنگ زدم و گفتم تو چه غلطی داری میکنی؟» با وجود این شاهد بودیم که ساعاتی بعد اعلام شد که طرفین به توافق دست یافتهاند. در این خصوص برخی گمانهزنیها مطرح است؛
یک منبع آگاه در گفتوگو با انتخاب مدعی شد که در پی توئیت هشدارآمیز قالیباف، ترامپ مجبور به ارائه امتیازات جدید و جدی به ایران در موضوع لبنان شد. این منبع آگاه ادامه داد: «ترامپ در لحظات پایانی عقبنشینی کرد و محاصره دریایی علیه ایران را که قرار بود بر اساس متن تفاهم در طول ۳۰ روز بردارد، به صورت کامل و درجا لغو کرد.» همچنین او افزود: «به دنبال پافشاری هیات مذاکراتی ایران در مورد نکاتی در متن تفاهمنامه ایران و آمریکا، توافق شد تنگه هرمز با ترتیباتی که ایران اتخاذ خواهد کرد بازگشایی شود.» یک منبع آگاه دیگر نیز گفت که اضافه شدن احترام به حاکمیت و به رسمیت شناختن تمامیت ارضی لبنان، یکی از تغییرات مهم در متن است که براساس آن مناطقی که رژیم تصرف کرده به عنوان مناطق اشغالی شناسایی میشود و باید عقبنشینی کند.
استقبال جهان از پایان جنگ
اعلام توافق بین ایران و آمریکا با واکنش مثبت و استقبال کشورهای منطقه و جهان همراه بود. قطر که در ساعات آخر نقش مهمی در پیشبرد گفتوگوها برعهده داشت، میانجیگران آن پس از ۱۷ ساعت مذاکرات فشرده، روز گذشته تهران را ترک کردند، از دستیابی به توافقی پیرامون یادداشتتفاهم بین ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران استقبال کرد و نخستوزیر قطر گفت که دولت قطر همواره حامی ثابت این تلاشها و هر آنچه که از طریق گفتوگو و روشهای مسالمتآمیز به تقویت امنیت و ثبات در سطوح منطقهای و بینالمللی کمک کند، خواهد بود. محمد اسحاقدار، وزیر خارجه پاکستان هم با اعلام اینکه اطمینان داریم که توافق ایران و آمریکا، راه را برای صلحی پایدار هموار خواهد کرد گفت که از حمایت عربستان، قطر، ترکیه، مصر و سازمان ملل متحد تشکر میکنیم.
در منطقه، عربستان، ترکیه، عراق، اردن و امارات نیز از توافق استقبال کردند و ابوظبی درباره آن گفت: «ما بر اهمیت پایبندی کامل به مفاد توافق تاکید میکنیم، بهگونهای که توقف فوری و کامل حملات در منطقه تضمین شود.» حزبالله لبنان هم در پی حصول توافق ضمن تبریک دستاورد بزرگ ایران، آن را منجر به حصول یادداشت تفاهمی دانست که به آتشبس کامل در همه جبههها از جمله لبنان انجامید.
جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس هم از توافق استقبال کرد و ابراز امیدواری کرد که این امر به توافقی برای حل پروندههای حلنشده منجر شود. از سوی دیگر این توافق با استقبال آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل مواجه شد و گوترش اعلام کرد: «این توافق گامی بسیار مهم در جهت حلوفصل مسالمتآمیز درگیری است.» وی افزود: «از پاکستان، قطر، مصر، عربستان سعودی، ترکیه و سایر کشورهای منطقه به خاطر نقش سازندهای که در حمایت از مذاکراتی که منجر به توافق صلح شد، ایفا کردند، عمیقا قدردانی میکنم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه چین نیز ضمن استقبال از توافق میان جمهوری اسلامی ایران با آمریکا، این اقدام را گامی مثبت در مسیر کاهش تنشهای منطقهای دانست. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه هم ابراز امیدواری کرد که بیانیههای دلگرمکننده آمریکا، ایران و پاکستان، به زودی شکل عملی و اجرایی به خود بگیرد. سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن نیز از یادداشتتفاهم استقبال کرد و گفت:« امیدواریم این توافق به آزادی و امنیت دریانوردی در تنگه هرمز منجر شود.»در میان کشورهای اروپایی هم شاهد استقبال، آلمان، اسپانیا و نروژ از توافق بودیم. همزمان کشورهای غربی فرانسه، بریتانیا، آلمان و ایتالیا(تروئیکای اروپا) با انتشار بیانیهای مشترک اعلام کردند که آمادگی دارند در پاسخ به گامهای ایران در مورد برنامه هستهایاش، تحریمهای مرتبط را لغو کنند.
رئیس شورای اروپا هم با استقبال از توافق ابراز امیدواری کرد که جنگ پرهزینه آمریکا علیه ایران پایان یابد. اما در طرف اسرائیلی، بن گویر، وزیر امنیت داخلی اسرائیل با اشاره به توافق مدعی شد که شریک توافقی نیستیم که امنیت ما را تضمین نمیکند و توافق ترامپ ما را ملزم نمیکند. در عین حال روز گذشته سید عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان گفتوگوهای مهمی با همتایان خود داشت. او از جمله با وزرای امور خارجه ترکیه، عراق، مصر، عربستان، ژاپن راجع به روند و مفاد تفاهم اسلام آباد گفتوگو و رایزنی کرد.