به گزارش ایسنا، سعید ستایشی، عضو فرهنگستان علوم و استاد تمام هوش مصنوعی و علوم شناختی دانشگاه صنعتی امیرکبیر، امروز در دومین دورهٔ همایش «امر ملی و پساجنگ» که در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، با گرامیداشت یاد شهدای هستهای و علمی کشور، اظهار کرد: جنگی که پشت سر گذاشتیم باید بهدقت رصد، کالبدشکافی و آسیبشناسی علمی شود تا بتوان از درسها و تجربههای آن برای آینده بهره گرفت.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به تقارن این نشست با ایام محرم گفت: امشب وارد سال جدید قمری و ماه محرم میشویم و جا دارد در این ایام یاد و خاطره عزیزانی را گرامی بداریم که در حوزه مهندسی هستهای و عرصه علم و فناوری به شهادت رسیدند.
وی افزود: از مرحوم دکتر فهمی، دکتر عباسی و دیگر دانشآموختگان مهندسی هستهای که در دانشگاه صنعتی امیرکبیر با آنان همکاری داشتم، همچنین از اعضای هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و همکاران ارزشمندشان از جمله دکتر طهرانچی، دکتر ذوالفقاری، دکتر منوچهر و سایر افرادی که در آن مجموعه و در سپند هدف اقدامات ظالمانه قرار گرفتند، یاد میکنم. فقدان این عزیزان جبرانناپذیر است و بخشی از دشمنیها با کشور ما نیز ناشی از وجود چنین ذخایر ارزشمند انسانی بود.
جنگ؛ فرصتی برای طرح پرسشهای اساسی
ستایشی با اشاره به ضرورت بررسی علمی جنگ اخیر اظهار کرد: هر جنگی دارای ویژگیهایی است که باید بهدقت واکاوی، ارزیابی و تحلیل شود. در این فرآیند با پرسشهای متعددی مواجه خواهیم شد؛ چراها و چگونههایی که پاسخ به آنها میتواند چراغ راه آینده باشد.
وی ادامه داد: جنگ با خشونت و خسارت همراه است، اما معتقدم اگر این رخداد بهصورت دقیق رصد و کالبدشکافی شود و مورد آسیبشناسی علمی قرار گیرد، میتواند مبنایی برای شناخت دقیقتر ویژگیهای جنگ و ارزیابی آن بر اساس معیارهای علمی باشد.
علم برای تحلیل امنیت و تهدید پاسخ دارد
این عضو فرهنگستان علوم با بیان اینکه علم برای بخش عمدهای از پدیدههای جهان هستی پاسخ ارائه میکند، گفت: حتی در ریزترین و پیچیدهترین عرصهها، از جمله اطلاعات و امنیت، علم میتواند راهگشا باشد.
وی افزود: ما کشوری هستیم که بر پایه باورها و ایدئولوژی خود اداره میشود و به همین دلیل دشمنان جدی دارد. بنابراین تصور اینکه روزی تهدیدها به پایان برسند یا دشمنیها متوقف شوند، تصوری واقعبینانه نیست.
ستایشی خاطرنشان کرد: ما تنها یک ایدئولوژی نداریم، بلکه کشوری با مردمی شجاع، مؤمن و معتقد هستیم. برای نظام سلطه جهانی نیز تفاوتی ندارد که این سلطه مبتنی بر الگوی غربی، شرقی، اقتصاد آزاد یا نگرش سوسیالیستی باشد؛ در هر صورت، موجودیت و استقلال ما تهدید تلقی میشود.
دشمنیها ادامه دارد و باید با عقلانیت مسیر را طی کرد
وی با اشاره به تجربه دفاع مقدس و تحولات سالهای اخیر گفت: در دوران دفاع مقدس شاهد بودیم که تقریباً همه جهان در برابر ما ایستادند. پس از گذشت چند دهه نیز بار دیگر نشانههای همان تقابل را مشاهده کردیم.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: باید بپذیریم که اگر در این مسیر حرکت کنیم، دشمنیها همچنان ادامه خواهد داشت. از این رو لازم است این راه با عقلانیت، هوشیاری و بیداری طی شود.
دانشگاهها باید مرجع ارزیابی علمی جنگ باشند
ستایشی با تأکید بر لزوم پرهیز از برخوردهای شعاری با موضوع جنگ اظهار کرد: مسئله اصلی تکرار شعارهای کلیشهای نیست، بلکه باید به این پرسش پاسخ دهیم که از جنگ گذشته تا جنگ امروز در حوزه دفاع چه کردهایم و چگونه تلاش کردهایم تهدیدها را مهار کنیم.
وی افزود: چنین بررسیهایی نباید در فضای شعاری، سیاسی یا متأثر از تعصبات انجام شود، بلکه باید در محیطهایی آرام و علمی صورت گیرد؛ محیطهایی که مسئولیت مرجعیت و داوری علمی کشور را بر عهده دارند.
عضو فرهنگستان علوم ادامه داد: دانشگاهها، شوراهای عالی، نهادهای بالادستی و حوزههای علمیه میتوانند در این زمینه نقشآفرین باشند. این مراکز بهعنوان کانونهای اثرگذار اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی باید به بررسی علمی این مسائل بپردازند.
وی با طرح این پرسش که سهم نهادهای علمی کشور در مطالعات دفاعی چه بوده است، گفت: در حالی که برای نمونه در برخی کشورها فرهنگستانهای علوم دارای مطالعات گسترده دفاعی هستند، باید بررسی کنیم که ما در این مسیر چه اقداماتی انجام دادهایم.
شناسایی تلههای دشمن در دوران پساجنگ
ستایشی با تأکید بر اهمیت تحلیل راهبردی شرایط پس از جنگ گفت: تلهها باید شناسایی و معرفی شوند و راههای خروج از آنها نیز آموزش داده شود. همه جنگها صرفاً محصول بغض، کینه یا حسادت نیستند؛ گاهی بخشی از ماجرا به تلهگذاریهای پیچیده بازمیگردد.
وی افزود: باید مراقب باشیم در تلههای طراحیشده از سوی دشمن گرفتار نشویم. اتفاقاً در جنگ اخیر مشاهده کردیم که آمریکا تا حدی در تله طراحیشده از سوی رژیم صهیونیستی قرار گرفت و حتی در مراحل پایانی نیز تلاشهایی برای تداوم این وضعیت وجود داشت.
در دوران پساجنگ نباید به شعار اکتفا کرد
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: در شرایط پساجنگ نباید به شعار بسنده کرد. تردیدی نیست که باید از موفقیتها و دستاوردها سخن گفت و روحیه ملی را تقویت کرد، اما در کنار آن باید نقاط ضعف نیز شناسایی، ارزیابی و جبران شوند.
وی خاطرنشان کرد: هرجا نقطه قوتی وجود دارد باید آن را تقویت کرد و هرجا ضعف یا کاستی مشاهده میشود باید برای رفع آن برنامه داشت. این وظیفه نهادهای علمی کشور است که با نگاهی دقیق، عالمانه و مسئولانه به این مسائل بپردازند.
در حوزه هوش مصنوعی بیشتر سند تولید کردیم تا نظام حکمرانی
ستایشی با اشاره به تجربه شخصی خود در حوزه هوش مصنوعی گفت: روزی که از کانادا به کشور بازگشتم، در زمینه هوش مصنوعی تدریس میکردم، اما در همان زمان برخی افراد به دنبال ثبت اختراعهای کماهمیت بودند. اگر مقام معظم رهبری در یکی از دیدارهای ماه رمضان با دانشجویان موضوع هوش مصنوعی را مطرح نمیکردند و این مسئله به یک دغدغه فراگیر ملی تبدیل نمیشد، شاید همچنان با همین نگاه محدود به آن پرداخته میشد.
وی افزود: در سالهای گذشته سند پشت سند، ستاد پشت ستاد و ساختارهای متعدد ایجاد کردیم، اما آنچه کمتر شکل گرفت، یک نظام علمی و اجرایی منسجم برای حکمرانی هوش مصنوعی بود. در حالی که تجربه جهانی نشان میدهد هوش مصنوعی از حوزه فناوری فراتر رفته و تا عرصههای حقوقی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی پیشروی کرده و میتواند این ساختارها را تحت تأثیر قرار دهد.
این عضو فرهنگستان علوم ادامه داد: زمانی که در کانادا حضور داشتم، اسناد علمی متعددی را مشاهده میکردم که بسیاری از آنها سالها پیش از انتشار عمومی تدوین شده بودند. دشمن سرمایهگذاری کرده بود و مسیر آینده را بهدرستی تشخیص داده بود. ما نیز باید همین نگاه آیندهنگر را در پیش بگیریم.
دانشگاه باید از رویکردهای سیاسی و محفلی مصون بماند
ستایشی با تأکید بر ضرورت تغییر برخی رویکردها اظهار کرد: زمانی که با مخاطرات جدی روبهرو هستیم، باید بحثهای درگوشی و نگاههای صرفاً سیاسی را کنار بگذاریم. دانشگاه باید بهعنوان مهد رویش و پویش علمی کشور صیانت شود و از مباحث محفلی و آنچه در حیات خلوتهای مختلف رخ میدهد، فاصله بگیرد.
وی افزود: من نسبت به سرنوشت دانشگاه در کشور بسیار حساس هستم؛ همانگونه که رهبر معظم انقلاب نسبت به سرنوشت حوزههای علمیه حساسیت دارند.
حوزه و دانشگاه باید پاسخگوی مسائل واقعی جامعه باشند
وی با اشاره به مسئولیتهای حوزههای علمیه گفت: امروز حوزه باید تکلیف خود را در قبال مسائل واقعی زندگی مردم روشن کند. برای نمونه، در موضوعاتی مانند نظام مالی و مسائل مبتلابه جامعه نمیتوان با تعارف و مماشات برخورد کرد.
ستایشی ادامه داد: اگر حوزه برای این مسائل پاسخ ارائه نکند، دانشگاه به دنبال یافتن راهحل خواهد رفت و ممکن است این راهحلها مبتنی بر الگوهای مدرن غربی باشد؛ در حالی که ما دارای پشتوانههای فکری و سنتی ارزشمندی هستیم که باید با شجاعت و جهتگیری روشن مورد استفاده قرار گیرند.
مدیریت دانشگاه باید بر پایه مرجعیت علمی باشد
وی با بیان اینکه مدیریت دانشگاهها نیازمند جایگاه علمی و معنوی است، اظهار کرد: گاهی با خود فکر میکنم که چه خوب است رؤسای دانشگاههای ما پیش از هر چیز دانشمند و صاحب مرجعیت علمی باشند؛ افرادی که به واسطه شخصیت علمی و کاریزمای خود، پیش از صدور حکم رسمی، از سوی جامعه دانشگاهی بهعنوان رئیس دانشگاه شناخته شوند.
استفاده از همه دیدگاهها در تصمیمگیریهای ملی ضروری است
این استاد دانشگاه با اشاره به اهمیت بهرهگیری از ظرفیت نخبگان گفت: تحلیل و نقد مسائل آسان است، اما باید به خاطر داشته باشیم که در تصمیمگیریها و تعیین تکلیفهای کلان کشور، استفاده از همه آرا و دیدگاهها ضروری است. نباید اجازه دهیم بخشهایی از جامعه علمی از این عرصه کنار گذاشته شوند.
ضرورت شکلگیری رویکرد علمی در حوزه دفاع
ستایشی در ادامه تأکید کرد: جامعه ما به یک رویکرد علمی قدرتمند در حوزه مسائل دفاعی نیاز دارد. تجربه کشورهای مختلف از جمله آمریکا و کانادا نشان میدهد که دانشگاهها نقش مهمی در توسعه دانش و فناوریهای دفاعی ایفا میکنند.
وی افزود: اگر بخواهیم درباره امر ملی در دوران پساجنگ سخن بگوییم، باید این موضوع را به خانواده و جامعه بازگردانیم. ما تنها در جبههها نجنگیدیم، بلکه در خیابانها و میدانهای شهر نیز با پیامدهای جنگ مواجه بودیم. کسانی که در این عرصهها حضور داشتند، باید بتوانند تجربههای خود را در قالب ادبیات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و تربیتی به نسلهای بعد منتقل کنند.
ستایشی خاطرنشان کرد: بسیاری از مردم از حجم تلاشها، فداکاریها و پیچیدگیهای اقدامات دفاعی کشور آگاهی ندارند. این تجربیات باید بهدرستی روایت و برای جامعه تبیین شوند.
ضرورت روایت علمی و اجتماعی تجربه جنگ برای مردم
ستایشی با اشاره به بخشی از تجربههای میدانی دوران جنگ گفت: در برخی عملیاتها برای دور ماندن از رصد و پایش پهپادهای دشمن، تنها چند ثانیه فرصت در اختیار نیروها قرار داشت. بسیاری از شهدای سرافراز ما در سختترین شرایط جان خود را فدا کردند و اگر مردم این واقعیتها و ابعاد مختلف جنگ را بهدرستی نشناسند و تحلیل نکنند، در حق آنان کوتاهی کردهایم.
وی افزود: دانشگاه در شرایط جنگ و پساجنگ باید نقش خود را توسعه دهد و متناسب با نیازهای جدید جامعه وارد میدان شود. لازم است دانشگاه نسبت خود را با مسائل راهبردی کشور بازتعریف کند و در حل مسائل ملی نقشآفرینی مؤثرتری داشته باشد.
دانشگاه؛ نهادی راهبردی در شکلدهی به حکمرانی
این عضو فرهنگستان علوم با اشاره به مطالعهای درباره تاریخ شکلگیری دانشگاهها اظهار کرد: کتابی را به دوستان توصیه میکنم که توسط یکی از استادان دانشگاه نگاشته شده و در آن روند تأسیس دانشگاهها، اهداف شکلگیری آنها و نسبتشان با ساختارهای حکمرانی مورد بررسی قرار گرفته است. نویسنده در این اثر توضیح میدهد که چگونه دانشگاهها در فرآیندهای اداره جوامع و تربیت نخبگان نقشآفرینی کردهاند.
وی ادامه داد: مطالعه این تجربیات نشان میدهد که دانشگاه صرفاً یک نهاد آموزشی نیست، بلکه میتواند بهعنوان بازوی فکری و راهبردی نظام حکمرانی عمل کند. از این رو باید نسبت به جایگاه و کارکرد دانشگاه در کشور حساس بود.
امروز زمان دوگانهسازی و اختلاف نیست
ستایشی با تأکید بر ضرورت حفظ انسجام ملی گفت: باید مراقب باشیم که ناامیدی، دوقطبیسازی اجتماعی و عملیات روانی علیه انسجام ملی در جامعه گسترش پیدا نکند. امروز روز اختلافافکنی و مرزبندیهای غیرضروری نیست.
وی افزود: اینکه چه کسی بیانیهای را امضا کند یا نکند، مسئله اصلی کشور نیست. امروز دشمن در برابر کشور ما صفآرایی کرده و آنچه اهمیت دارد دفاع از ایران و حفظ وحدت ملی است.
نخبگان باید به یاری نسل جوان بیایند
این استاد دانشگاه در ادامه اظهار کرد: اگر قرار است از این نشست یا سمپوزیوم پیامی صادر شود، باید بر حمایت از جوانان و نوجوانان کشور تأکید شود. نسل جوان امروز بیش از هر زمان دیگری به هدایت، حمایت و امید نیاز دارد.
ستایشی با اشاره به حضور دانشآموختگان و استادان در این نشست گفت: سرمایه انسانی ارزشمندی در کشور وجود دارد که باید بهدرستی شناخته و مدیریت شود. این ظرفیتها میتوانند در عبور کشور از چالشهای پیشرو نقش مهمی ایفا کنند.
درخواست برای تسهیل فرایند فارغالتحصیلی دانشجویان دکتری
این استاد دانشگاه در بخش پایانی سخنان خود به مشکلات دانشجویان تحصیلات تکمیلی اشاره کرد و گفت: بسیاری از دانشجویان دکتری پس از هفت یا هشت سال تحصیل، با آییننامهها و مقرراتی مواجه هستند که متناسب با شرایط عادی تدوین شدهاند، در حالی که امروز دانشگاهها با شرایط ویژهای روبهرو هستند.
وی افزود: روند انتشار برخی مقالات علمی دانشجویان کشور با موانع و تأخیرهای طولانی مواجه شده است. برای نمونه، یکی از دانشجویان من بیش از یک سال است که در انتظار تعیین تکلیف مقاله خود قرار دارد و این مسئله فرایند فارغالتحصیلی او را به تعویق انداخته است.
ستایشی خطاب به مسئولان آموزش عالی کشور خاطرنشان کرد: انتظار میرود با توجه به شرایط موجود، برای حل مشکلات دانشجویان دکتری و تسهیل فرایند دفاع و فارغالتحصیلی آنان تدابیر لازم اندیشیده شود تا این سرمایههای علمی کشور بیش از این با موانع اداری مواجه نباشند.
استاد تمام هوش مصنوعی و علوم شناختی دانشگاه صنعتی امیرکبیر در پایان سخنان خود از مسئولان ذیربط، از جمله وزارت علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی، خواست با نگاه حمایتی نسبت به این موضوع اقدام کنند.
انتهای پیام