ENSO دو فاز شدید متضاد دارد: فاز گرم، معروف به ال نینو، و فاز سرد، معروف به لانینا. بین این فازهای شدید، حالت سومی به نامENSO خنثی وجود دارد، ال نینو معمولاً میتواند تا ۱۸ ماه و لانینا تا سه سال طول بکشد.
در یک تعریف ساده: ال نینو (پسر بچه) فاز گرم نام دارد. در این شرایط، آب سطحی اقیانوس آرام در نزدیکی خط استوا (به ویژه در سواحل پرو و اکوادور) به طور غیرعادی گرم میشود.
لانینا (دختر بچه) فاز سرد نام دارد، برعکس ال نینو، در این وضعیت دمای آب سطحی اقیانوس آرام استوایی به طور غیرعادی سرد میشود،ال نینو در واقع نتیجه شکستن یک حالت نرمال که گاهی «فاز خنثی» هم نامیده میشود،می باشد.
شرایط نرمال در اقیانوس آرام (پیش از ال نینو)
بادهای تجاری تقریبا دائمی (TradeWinds)که از شرق به غرب (از سواحل آمریکای جنوبی به سمت اندونزی) در عرضهای استوایی میوزند، آب گرم سطحی اقیانوس را به سمت غرب (اندونزی) میرانند. در نتیجه: در غرب اقیانوس آرام (اندونزی، استرالیا)،آب بسیار گرم (حدود ۲۹-۳۰ درجه سانتیگراد) انباشته میشود و سطح آب دریا در این سمت حدود نیم متر بالاتر از شرق است. هوای گرم و مرطوب باعث صعود هوا و تشکیل ابرهای عظیم و بارانهای سیلابی میشود.
در شرق اقیانوس آرام (سواحل پرو، اکوادور)،آب گرم سطحی از ساحل دور میشود. آب سرد و غنی از مواد مغذی از اعماق به سطح میآید (فرآیند بالاآمدگی یا Upwelling). این آب سرد دمایی حدود ۲۰-۲۲ درجه دارد و جو بالای آن خشک و پایدار است (بارش کم).
این وضعیت نرمال توسط یک چرخه جوی به نام سلول واکر(WalkerCirculation) حفظ میشود. بدین صورت که هوای گرم صعود کرده در غرب، در ارتفاع به سمت شرق میرود، سپس در نزدیکی سواحل آمریکا فرود میآید و دوباره به سمت غرب میوزد.
مکانیسم شروع ال نینو (شکستن تعادل)
ال نینو زمانی شروع میشود که بادهای تجاری برای چند هفته یا چند ماه به طور غیرعادی ضعیف میشوند (یا حتی معکوس میگردند). دلایل دقیق این تضعیف کاملاً شناخته شده نیست، اما نتایج آن زنجیرهای از رویدادها را رقم میزند:
ریزش آب گرم به سمت شرق: با ضعیف شدن بادهای شرقی، نیرویی که آب گرم را در غرب حبس کرده بود کاهش مییابد. آب گرم سطحی به آرامی به سمت شرق (به ساحل پرو) حرکت میکند.
توقف بالاآمدگی و گرمایش بیسابقه: فرآیند بالاآمدگی آب سرد تقریباً متوقف میشود. آب سطحی در شرق آرام شروع به گرم شدن میکند. این گرم شدن ابتدا در نزدیکی سواحل پرو آشکار میشود، اما سپس در امتداد خط استوا به سمت مرکز اقیانوس گسترش مییابد. دمای آب در شرق آرام میتواند به ۲۸-۲۹ درجه برسد (چند درجه بالاتر از نرمال). گرم شدن غیرعادی آب در شرق اقیانوس آرام، هوای بالای آن را گرم و مرطوب میکند.بنابراین مرکز بارشهای سنگین و صعود هوا از غرب آرام (اندونزی) به سمت شرق آرام (نزدیک آمریکای جنوبی) جابجا میشود.
صعود هوا در شرق آرام، در سطح دریا یک کم فشار ایجاد میکند. هوا برای جبران این کم فشار از اطراف میآید. اما این بار، بادها از سمت غرب (از اندونزی به سمت شرق) میوزند (چون آنجا دیگر صعود نداریم، بلکه فرونشینی داریم). این بادهای غربی، همان بادهای تجاری ضعیفشده را حتی بیشتر تضعیف میکنند یا معکوس میسازند.
ال نینوی کامل چه شکلی است؟
در غرب اقیانوس آرام (اندونزی، استرالیا)به دلیل آب سطحی خنکتر از نرمال و هوای خشک، فرونشینی هوا و خشکسالی شدید رخ میدهد.
اما درشرق و مرکز آرام (سواحل پرو تا نزدیک هاوایی)، به دلیل دمای آب ۲ تا ۴ درجه گرمتر از نرمال و هوای بسیار مرطوب، ابرهای عظیم، طوفانهای حارهای و بارانهای سیلابی رخ می دهد و ماهیگیری در سواحل پرو نابود میشود (چون مواد مغذی با آب سرد از بین رفتهاند).
پایان ال نینو (بازگشت به نرمال یا رفتن به لانینا)
ال نینو پس از حدود ۹ تا ۱۲ ماه به بیشینه خود میرسد. انرژی گرمایی عظیم ذخیره شده در شرق اقیانوس آرام استوایی آزاد میشود (به شکل باران و گرمایش جو). سپس آب گرم انباشته شده در شرق آرام به تدریج به سمت قطبها و مناطق معتدل جریان مییابد. اغلب یک جریان سرد بازگرداننده از شرق به غرب حرکت کرده و سیستم را به حالت نرمال برمیگرداند. گاهی این برگشت آنقدر قوی است که وارد فاز لانینا میشود (آب سردتر از نرمال در شرق آرام).
تاثیرات ال نینو بر آب و هوای ایران و جهان / آیا استفاده از اصطلاح سوپر ال نینودرست و علمی است؟
همانطور که در یخش اول این متن گفته شد، ال نینو و لانینا فازهای گرم و سرد یک الگوی آب و هوایی طبیعی در سراسر اقیانوس آرام گرمسیری هستند که به عنوان نوسان جنوبی ال نینو یا به اختصار "ENSO" شناخته میشوند. گذار بین این فازهای شدید معمولاً هر دو تا هفت سال و به صورت نامنظم اتفاق میافتد. هر دو ال نینو و لانینا معمولاً بین مارس و ژوئن شروع به توسعه میکنند و بین نوامبر و فوریه به اوج شدت خود میرسند.
اثرات هر رویداد ال نینو/لانینا بسته به شدت، مدت زمان، زمان توسعه آن در سال و نحوه تعامل آن با سایر حالتهای تغییرپذیری آب و هوا (مانند دوقطبی اقیانوس هند) متفاوت است. همه مناطق جهان تحت تأثیر قرار نمیگیرند و حتی در یک منطقه، تأثیرات میتوانند متفاوت باشند. قدرتیک رویداد ENSO بسیار مهم است - چه به عنوان ضعیف، متوسط، قوییا بسیار قوی طبقهبندی شود. سازمان جهانی هواشناسی (WMO)از اصطلاح سوپر ال نینویا لانینا استفاده نمیکند. استفاده از این اصطلاح، میتواند به جای آگاهیبخشی، به بزرگنمایی و سردرگمی دامن بزند. به همین دلیل، نهادهای معتبر جهانی ترجیح میدهند از نظام طبقهبندی دقیق و شفاف «ضعیف، متوسط، قوی و بسیار قوی» برای توصیف این پدیده اقلیمی مهم استفاده کنند
پیش بینی رخداد ال نینو برای سال جاری
طبق اعلام سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، شرایط ال نینو که به دلیل آبهای اقیانوسی گرم غیرمعمول در مناطق گرمسیری اقیانوس آرام ایجاد میشود، در حال توسعه است و قرار است بر الگوهای دما و بارندگی جهانی تأثیر بگذارد و خطر آب و هوایفرین را در ماههای آینده افزایش دهد. بهروزرسانی جدید سازمان هواشناسی جهانیدر مورد ال نینو/لانینا، احتمال وقوع ال نینو را در طول ژوئن تا آگوست ۲۰۲۶، ۸۰ درصد نشان میدهد.
احتمال ادامه این پدیده حداقل تا ماه نوامبر نزدیکیا بالاتر از ۹۰ درصد است. ال نینو تا پایان سال ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت و احتمالات پیشبینیبه طور مداوم در محدوده بسیار بالا و باریک ۹۷-۹۸٪ حفظ میشوند.
"رییس گروه توسعه هواشناسی کاربردی اداره کل هواشناسی استان یزد"