به گزارش ایرنا، خراسان رضوی سالهاست با خشکسالی و کاهش منابع آبی دستوپنجه نرم میکند بحرانی که گریبانگیر همه استان است و در این شرایط استفاده از آب آشامیدنی برای آبیاری فضای سبز و تامین آب دام و مانند آن پرسشی جدی را پیش روی مدیران و متولیان قرار داده است؛ آیا در شرایط تنش آبی، آب شرب باید صرف مشارب غیرشرب شود؟
در حالی که بسیاری از مناطق کشور با تنش و کاهش منابع تأمین آب مواجهند، استفاده از آب شرب برای مصارف غیرشرب همچنان یکی از چالشهای جدی مدیریت منابع آب است.
از آبیاری فضای سبز و باغات گرفته تا تامین آب دام و طیور، شستوشوی معابر و دیگر مصارف غیرضروری، همگی سهمی از آبی را مصرف میکنند که با صرف هزینههای فراوان برای آشامیدن شهروندان از زمین بیرون کشیده، تصفیه و توزیع شده است. موضوعی که ضرورت بازنگری در الگوی مصرف و حفاظت از هر قطره آب شرب را بیش از پیش نمایان میسازد.
کارشناسان معتقدند؛ تداوم این روند علاوه بر افزایش فشار بر شبکه آبرسانی میتواند به تشدید کمبود آب، افت منابع زیرزمینی و تحمیل هزینههای سنگین به بخش خدماترسانی منجر شود؛ این درحالی است که با فرهنگسازی و تمهیدات خاص میتوان از منابع جایگزین برای مصارف غیرشرب استفاده کرد.
در خراسان رضوی که خشکسالی به واقعیتی مزمن تبدیل شده و افت سطح آبخوانها زنگ خطر را به صدا درآورده است، مصرف آب شرب برای کاربریهای غیرشرب همچنان یکی از چالشهای جدی مدیریت منابع آب است.
۱۱۹۲ انشعاب آب شرب در خراسان رضوی برای سیراب کردن چمنها
طی سال جاری ۱۴ شهر خراسان رضوی با حدود ۵۰۰ هزار جمعیت و ۵۲۳ روستا با ۲۷۰ هزار جمعیت به لحاظ برخورداری از آب شرب در شرایط قرمز قرار دارند.
چهار میلیون و ۲۵۶ هزارمتر مکعب آب شرب سال ۱۴۰۴ در بخش فضای سبز خراسان رضوی به جز مشهد مصرف شده است
- وضعیت قرمز آبی یعنی تولید آب در شهرهایی که در این وضعیت هستند پاسخگوی میزان مصرف نیست و این موضوع تابآوری این مناطق را به حداقل رسانده است به گونه ای که با بروز یک اتفاق، کم آبی و حتی شرایط بحرانیتر در این زمینه در منطقه رخ میدهد.
در این شرایط طبق اعلام مدیرعامل شرکت آبفای خراسان رضوی هزار و ۱۹۲ انشعاب در سطح استان به جز شهرستان مشهد همچنان برای آبیاری فضای سبز استفاده میشود.
حسین امامی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: شهرداریها مکلف به جداسازی شبکه آبیاری فضای سبز از شبکه شرب هستند اما با این وجود همچنان از آب شرب برای آبیاری استفاده میشود.
به گفته وی، سال گذشته چهار میلیون و ۲۵۶ هزار متر مکعب آب شرب تولیدی در بخش فضای سبز استان(به جز مشهد) مصرف شده که ۲.۳ درصد مصارف را شامل میشود.
مدیرعامل شرکت آب وفاضلاب خراسان رضوی با اشاره به مصرف ۲۱۰ میلیون متر مکعبی آب شرب در سال ۱۴۰۴ توسط یک میلیون و ۳۹۰ هزارو ۵۶۱ مشترک در ۹۳ شهر و ۲هزار ۲۵۳ روستای تحت پوشش این شرکت اضافه کرد: از این میزان چهار میلیون و ۲۵۶ هزارمتر مکعب در بخش فضای سبز استان مصرف شده که ۲.۳ درصد مصارف را شامل می شود.
امامی ادامه داد: طبق ماده ۴۰ قانون پنج ساله هفتم توسعه، استفاده از آب شرب برای آبیاری فضای سبز در اماکن عمومی و دولتی در صورت وجود آب جایگزین ممنوع است و متولیان موظف به استفاده از پساب و شبکههای مستقل آبیاری هستند.
وی گفت: در این راستا با توجه به شرایط سفرههای آب زیرزمینی به عنوان مهمترین منبع تامین آب شرب استان با جدیت جداسازی انشعابات فضای سبز از شرب برای کاهش فشار بر چاهها دنبال میشود.
مدیرعامل شرکت آبفای خراسان رضوی افزود: شهرداریها و سایر متولیان اماکن عمومی و دولتی مکلفند نسبت به احداث شبکههای مستقل آبیاری فضای سبز و جداسازی آن از آب شرب و استفاده از پساب و سایر آبهای نامتعارف با رعایت حدود مجاز استانداردها و شاخصهای زیست محیطی و سلامت اقدام کنند.
امامی اضافه کرد: سال گذشته ۵۲ انشعاب فضای سبز از شرب در استان جداسازی شد و این اقدام منجر به ذخیره سازی ۴۸۰ متر مکعب آب شرب شد.
وی با اشاره به مصرف شرب برای دام در استان عنوان کرد: وظیفه ذاتی این شرکت تامین آب شرب مشترکین است و وظیفه ای در قبال دام ندارد.
عدم تخصیص جدید منابع آبی به بخش خدمات و صنعت
طبق برنامه هفتم توسعه هیچ تخصیصی برای هیچ مصرفی در بخش صنعت و خدمات ابلاغ نشده است
خراسان رضوی به عنوان یکی از قطبهای مهم دامپروری کشور با بیش از ۱۵ میلیون راس دام، سالانه نیازمند حجم قابل توجهی آب برای تامین نیازهای این بخش است. حال آنکه استان طی سالهای اخیر با تداوم خشکسالی، کاهش بارندگیها و افت منابع آب زیرزمینی دست و پنجه نرم میکند در چنین وضعیتی استفاده از آب شرب برای مصارف دام و طیور میتواند تامین پایدار آب مورد نیاز شهروندان را نیز با چالش مواجه سازد.
مدیر تحقیقات، برنامهریزی و بررسیهای اقتصادی شرکت آب منطقهای خراسان رضوی در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: طبق برنامه هفتم توسعه هیچ تخصیصی برای هیچ مصرفی در بخش صنعت و خدمات ابلاغ نشده و در سطح کشور به دلیل افت منابع زیرزمینی و محدودیت آب شرب تکلیف شده که برداشت از آبهای زیرزمینی ۱۵ میلیارد متر مکعب کاهش یابد.
سیدحمید میرقاسمی افزود: سهم خراسان رضوی از این کاهش برداشت ۸۱۶ میلیون متر مکعب است که برای دستیابی به این هدف کارگروه سازگاری با کم آبی فعال شده و این کاهش باید در دشتهای استان توزیع شود.
وی اضافه کرد: برای تحقق این میزان کاهش برداشت هیچ تخصیص جدیدی برای هیچ مصرفی نخواهیم داشت.
وجود ۲۲۷۵ حلقه چاه برای مصارف دام و طیور
مدیر تحقیقات، برنامه ریزی و بررسیهای اقتصادی، شرکت آب منطقهای خراسان رضوی ادامه داد: اکنون تخصیص آب فقط برای شرب است، تامین آب شرب نیز شرایط خاصی دارد و شرکتهای آبفا مجاز به تخصیص آن برای مصارف دام نیستند.
بازار آب، خرید چاههای آب مجاز و معتبر و استفاده از منابع آب نامتعارف از راهکارها برای تامین آب بخش صنعت و خدمات است
میرقاسمی گفت: توسعه بهرهبرداری از آب برای مصارف بخش کشاورزی ممنوع است. برای صنعت و خدمات نیز چند راه قانونی وجود دارد که یکی از آنها بازار آب است. کشاورزانی که بهرهوری آب داشته باشند میتوانند ۲۰ درصد از آب مازاد را بفروشند و بخش صنعت و خدمات میتوانند به عنوان خریدار از این منابع آبی بهرهمند شوند.
وی افزود: خرید چاههای آب مجاز و معتبر و استفاده از منابع آبی نامتعارف از دیگر راهکارها برای تامین آب بخش صنعت و خدمات است.
مدیر تحقیقات، برنامهریزی و بررسیهای اقتصادی شرکت آب منطقهای خراسان رضوی اضافه کرد: در حال حاضر ۲ هزار و ۲۷۵ حلقه چاه با حجم برداشت ۱۷.۳ میلیون متر مکعب در سطح استان برای مصارف دام و طیور وجود دارد.
۲۱۲ میلیون متر مکعب نیاز آبی دام و طیور
با وجود پیگیریهای انجامشده برای دریافت توضیحات از معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در خصوص موضوع گزارش علیرغم گذشت چند روز هیچگونه پاسخ یا توضیحی از سوی وی در این رابطه ارائه نشد. این در حالی است که موضوع مورد بررسی از مسائل مرتبط با افکار عمومی و حوزه خدمات عمومی به شمار میرود و انتظار میرفت در راستای شفافسازی پاسخ لازم ارائه شود.
چندی پیش در اولین جلسه کمیته مصرف آب روستایی خراسان رضوی که در محل شرکت آبفای استان برگزار شد؛ نماینده جهادکشاورزی استان میزان آب مورد نیاز ۶ میلیون دام سبک و سه میلیون دام سنگین و همچنین ۱۳۲ میلیون قطعه طیور در واحدهای صنعتی، سنتی و روستاهای استان را ۲۱۲ میلیون متر مکعب در سال اعلام کرد.
طبق گفته علی اصغر رجایی، تامین بخشی از آب دام و طیور استان از چشمهها و قناتها و بخشی دیگر از شبکه آب شرب تامین میشود و تهیه راهکار اصولی برای تامین آب صنعت دام استان بدون صدمه به روند تولید و اشتغال در این بخش ضروری است.
افزایش ۳۰ درصدی مصرف آب در روستاها
مصرف سرانه آب در روستاهای شهرستان مشهد حدود ۳۰ درصد بیشتر از شهر مشهد است موضوعی که بخشی از آن به استفاده از آب شرب برای مصارف غیرخانگی از جمله تامین آب دام بازمیگردد. در بسیاری از روستاها، آب شرب علاوه بر تامین نیاز خانوارها برای آبدهی به دام نیز مورد استفاده قرار میگیرد که این مساله موجب افزایش مصرف و فشار مضاعف بر منابع محدود آب شرب میشود.
طبق قانون شرکت آب و فاضلاب وظیفه تامین آب شرب و بهداشتی را دارد اما هنوز نسخه خاص و عملیاتی برای عدم استفاده از مصارف شرب برای دام پیچیده نشده است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد در گفت و گو با خبرنگار ایرنا در خصوص استفاده از انشعابات شرب برای مصارف غیرشرب اظهار کرد: سرانه مصرف آب شرب در مشهد ۱۲۰ لیتر در ثانیه برای هر نفر در شبانهروز است اما در روستاهای اطراف مشهد این سرانه ۱۶۰ لیتر در شبانه روز است.
حسین اسماعیلیان افزود: بیشترین سرانه مصرف آب مربوط به روستاهای بخش رضویه و احمدآباد است و شغل اصلی ساکنان این روستاها نیز دامپروری است.
وی اضافه کرد: طبق قانون، شرکت آب و فاضلاب وظیفه تامین آب شرب و بهداشتی را دارد اما هنوز نسخه خاص و عملیاتی برای عدم استفاده از مصارف شرب برای دام پیچیده نشده است.
مدیرعامل شرکت آبفای مشهد ادامه داد: اعمال سیاست انتقال دام به خارج از محدوده مسکونی به دلایل بهداشتی میتواند راهکار مناسبی برای جداسازی انشعاب شرب از آب مورد نیاز دام باشد اما این سیاست را در خصوص تعداد محدودی دام نمی توان اجرا کرد چرا که روستاییان برای ۲ یا سه راس دام نمیتوانند درخارج از محدوده مسکونی هزینه کنند.
بیشتر بخوانید:
وضعیت آبی مشهد همچنان بحرانی است
رییس سازمان امور عشایر: ۱۵۰ تانکر آبرسان به جامعه هدف توزیع میشود
اینفوگرافیک| نگاهی به وضعیت آب در خراسان رضوی
۳۵ روستای شهرستان مشهد در وضعیت تنش آبی است
۱۴ شهرستان خراسان رضوی از لحاظ منابع آبی در وضعیت قرمز هستند
تامین حدود نیم درصد از آب مورد نیاز فضای سبز مشهد از مصارف شرب
طبق قانون شهرداریها و سایر متولیان موظفند شبکه آبیاری فضای سبز را از شبکه آب شرب جدا کرده و از پساب و آبهای نامتعارف برای آبیاری استفاده کنند. برای متخلفان نیز مجازات تعزیری در نظر گرفته شده است.
به گفته مدیرعامل شرکت آب وفاضلاب مشهد اقدامات خوبی برای جداسازی شبکه آبیاری فضای سبز از آب شرب در این کلانشهر صورت گرفته و در پنج سال گذشته شیب استفاده از آب شرب در این حوزه کاهشی بوده است.
اسماعیلیان افزود: اکنون تنها حدود نیم درصد از آب مورد نیاز فضای سبز با آب شرب آبیاری میشود. سال گذشته برای آبیاری فضای سبز مشهد یک و نیم میلیون متر مکعب از مصارف شرب برداشت شد.
وی اضافه کرد: شهرداری اقدامات خوبی برای جایگزینی پساب با آب شرب انجام داده است.
تکمیل ۶۷ درصد شبکه جداسازی آب شرب از آب خام در مشهد
در حال حاضر مساحت فضای سبز مشهد حدود ۶ هزار و ۸۰۰ هکتار و نیاز آبی این وسعت نیز سالانه ۳۰ میلیون متر مکعب است.
هماکنون شبکه جداسازی آب شرب از آب خام در کلانشهر مشهد ۶۷ درصد پیشرفت دارد
معاون خدمات شهری شهرداری مشهد در خصوص تامین آب مورد نیاز فضای سبز اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۶۸۰۰ هکتار فضای سبز در محدوده شهری و کمربند سبز مشهد وجود دارد.
مهدی یعقوبی افزود: در این دوره مدیریت شهری بیش از پنج هزار میلیارد تومان در حوزه منابع آبی فضای سبز سرمایهگذاری شده و طرحهای کلانی در حال اجراست که ساخت بزرگترین مخزن سرپوشیده آب در میان شهرداریهای کشور با ظرفیت ۳۵ هزار مترمکعب از آن جمله است.
وی اضافه کرد: این مخزن با ۷۵ درصد پیشرفت فیزیکی؛ مناطق ۹، ۱۱، ۱۲ و کمربند سبز را پوشش میدهد.
معاون شهردار مشهد ادامه داد: همچنین هماکنون شبکه جداسازی آب شرب از آب خام در این کلانشهر ۶۷ درصد پیشرفت دارد و چنانچه شبکه جداسازی آب شرب و خام تا سه سال آینده تکمیل شود دغدغه توسعه فضای سبز از این نظر و خطوط انتقال همچنین تصفیهخانهها و تأمین پساب مورد نیاز به صورت کامل برطرف خواهد شد.
یعقوبی عنوان کرد: حدود نیمی از آب فضای سبز شهری برای ۲۵ سال آینده از طریق تخصیص پساب تامین خواهد شد و این اقدام از طریق سرمایهگذاری بخش خصوصی و پیشخرید شهرداری انجام می شود و از نظر اقتصادی نیز بسیار مقرونبهصرفه بوده است.
هم اکنون از مجموع ۳۷ دشت خراسان رضوی نیمی در شرایط «ممنوعه بحرانی» قرار دارد از اینرو استفاده از آبی که با صرف هزینههای فراوان تصفیه و برای مصارف انسانی و آشامیدنی آماده میشود برای غیر شرب مصداق هدررفت سرمایه حیاتی در روزگار تشنگی است.