به گزارش خبرنگار فرهنگی تسنیم، حجت الاسلام و المسلمین ضامن علی حبیبی در نشست علمی وطن، امنیت و مسئولیت دینی با اشاره به جایگاه دفاع در منظومه فکری اسلام اظهار کرد: دفاع از وطن در اندیشه اسلامی از اهمیت ویژهای برخوردار است و با مجموعهای از ارزشهای بنیادین دینی همچون حفظ دین، جان، مال و کرامت انسانی ارتباط مستقیم دارد. بررسی منابع اسلامی نشان میدهد که حفاظت از سرزمین و جامعه اسلامی تنها یک گرایش عاطفی یا ملی نیست، بلکه در بسیاری از شرایط به عنوان یک تکلیف شرعی و دینی مورد توجه قرار گرفته است.
وی با بیان این که مفهوم وطن در اندیشه اسلامی دارای معنایی فراتر از یک محدوده جغرافیایی است، خاطرنشان کرد: در نگاه اسلامی، وطن تنها خاک و مرزهای سیاسی نیست بلکه سرزمینی است که انسان در آن از امنیت، هویت اجتماعی و هویت دینی برخوردار میشود و جامعه اسلامی در آن شکل میگیرد. از همین رو دفاع از وطن در حقیقت دفاع از مجموعهای از ارزشها، باورها و مناسبات اجتماعی است که حیات جامعه را تضمین میکند. هنگامی که از دفاع از وطن سخن گفته میشود مقصود تنها حفاظت از یک سرزمین نیست، بلکه دفاع از امنیت مردم، حفظ نظم اجتماعی، صیانت از ارزشهای دینی و جلوگیری از فروپاشی بنیانهای جامعه نیز مدنظر قرار دارد و به همین دلیل مفهوم دفاع در اسلام دارای ابعاد گسترده فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی است و نمیتوان آن را صرفاً به یک مسئله نظامی تقلیل داد.
حجت الاسلام حبیبی با اشاره به مبانی قرآنی دفاع اظهار داشت: قرآن کریم اصل دفاع را به رسمیت شناخته و آن را در برابر تجاوز مشروع دانسته است و در آیات مختلف قرآن تأکید شده است که مسلمانان تنها در برابر کسانی میجنگند که به آنان حمله کرده یا زمینه ظلم و تعدی را فراهم آوردهاند. این مسئله نشان میدهد که اسلام آغازگر جنگ و تجاوز نیست، بلکه دفاع از جان، سرزمین و حقوق مردم را امری مشروع و ضروری میداند. همچنین در آیات قرآن به حفظ سرزمینها، مراکز دینی و مقابله با ظلم توجه ویژهای شده است. از این منظر، دفاع ابزاری برای گسترش سلطه یا تحمیل اراده بر دیگران نیست، بلکه راهکاری برای جلوگیری از ظلم و پاسداری از امنیت و آزادی انسانها محسوب میشود.
این استاد حوزه و دانشگاه و پژوهشگر حوزه دین با تأکید بر این که عدالت یکی از مهمترین اصول حاکم بر دفاع در اسلام است، افزود:از نگاه قرآن، اجازه جنگ زمانی صادر میشود که ظلم و تجاوز تحقق یافته باشد. بنابراین دفاع برای حفظ جان، مال و سرزمین نه تنها امری مجاز، بلکه در شرایطی ضروری و اجتنابناپذیر است. این رویکرد نشان میدهد که اسلام میان تجاوزگری و دفاع مشروع تفاوتی روشن و بنیادین قائل است. همچنین در روایات اسلامی نیز دفاع از حقوق مشروع انسان مورد توجه قرار گرفته است. در برخی احادیث آمده است که اگر فردی در راه دفاع از مال خود کشته شود، شهید محسوب میشود. این روایات بیانگر آن است که اسلام برای حفظ حقوق انسانها ارزش قائل است و دفاع از این حقوق را دارای منزلت دینی میداند. البته با وجود تأکید بر دفاع از مال، در تعالیم اسلامی حفظ جان از اهمیت بیشتری برخوردار است و به همین دلیل اگر تنها مال انسان در معرض تهدید قرار گیرد، درگیری و مقابله همواره الزامی نیست، اما زمانی که جان فرد در خطر قرار گیرد، دفاع از خود به یک وظیفه قطعی تبدیل میشود و انسان مسلمان نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت باشد.
حجت الاسلام حبیبی در ادامه با اشاره به دیدگاه فقه اسلامی درباره دفاع از سرزمین اسلامی اظهار کرد: یکی از مهمترین مباحث فقهی در این زمینه، مسئله جهاد دفاعی است. در فقه اسلامی، دفاع از سرزمین اسلامی در برابر حمله دشمن از مصادیق روشن جهاد دفاعی به شمار میرود و در چنین شرایطی مسلمانان وظیفه دارند برای حفظ امنیت و استقلال جامعه اسلامی اقدام کنند. از این منظر جهاد دفاعی برخلاف برخی دیگر از احکام، محدود به گروه یا قشر خاصی نیست. همچنین هرگاه جامعه اسلامی در معرض تهدید قرار گیرد، دفاع از آن به یک مسئولیت عمومی تبدیل میشود و همه افراد متناسب با تواناییها و امکانات خود در قبال این مسئولیت وظیفه دارند و تأکید فقهای اسلامی بر وجوب دفاع در برابر تجاوز نشان میدهد که حفظ استقلال و امنیت جامعه اسلامی از جایگاه ویژهای برخوردار است.
این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله سلطه بیگانگان اشاره کرد و افزود:در برخی دیدگاههای فقهی تصریح شده است که هرگونه رابطه یا قراردادی که موجب سلطه بیگانگان بر سرزمین، منابع یا مقدرات مسلمانان شود، فاقد مشروعیت است. بر همین اساس مسلمانان وظیفه دارند نسبت به چنین وضعیتی حساس باشند و از استقلال و هویت جامعه اسلامی صیانت کنند.همچنین یکی از ویژگیهای مهم اندیشه اسلامی آن است که دفاع را صرفاً یک اقدام نظامی نمیداند. هدف اصلی دفاع، حفظ عزت جامعه، جلوگیری از سلطه، تأمین امنیت مردم و پاسداری از کرامت انسانی است. از همین رو دفاع در اسلام همواره با ملاحظات اخلاقی همراه است و حتی در شرایط جنگ نیز اسلام بر رعایت اصول اخلاقی تأکید میکند. پرهیز از آسیب رساندن به غیرنظامیان، خودداری از تخریبهای غیرضروری، اجتناب از خیانت و رعایت حقوق انسانها از جمله اصولی است که در منابع اسلامی مورد توجه قرار گرفته است. این مسئله نشان میدهد که دفاع مشروع در اسلام از چارچوبهای اخلاقی جدا نیست و حتی در سختترین شرایط نیز باید معیارهای انسانی رعایت شود.
حجت الاسلام حبیبی در پایان خاطرنشان کرد: دفاع از وطن در اندیشه اسلامی یک مسئولیت دینی، اجتماعی و اخلاقی است که در برابر تجاوز معنا پیدا میکند. این دفاع با هدف حفظ دین، امنیت، کرامت انسانی و استقلال جامعه انجام میشود و باید همواره در چارچوب عدالت و ارزشهای انسانی صورت گیرد. بنابراین آن چه اسلام بر آن تأکید دارد، دفاعی مسئولانه، عادلانه و اخلاقمدار است؛ دفاعی که نه برای توسعهطلبی و سلطهجویی، بلکه برای حفظ امنیت، عزت و هویت جامعه اسلامی انجام میشود.
انتهای پیام/