گروه جامعه ایرنا- اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع به عنوان یکی از اولویت‌های نظام سلامت، مورد تاکید رئیس جمهوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است؛ برنامه‌ای که علاوه بر نیاز به همکاری جامعه پزشکی، نیازمند فرهنگ سازی میان مردم است.

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در دولت چهاردهم به شدت به دنبال اجرای این قانون بر زمین مانده است و جلسه‌های هفتگی معاونان این وزارتخانه و سازمان‌های بیمه‌گر پایه سلامت، نشان از جدیت اجرا به صورت مرحله به مرحله دارد؛ برنامه‌ای که سال‌هاست در دولت‌های مختلف به صورت ناقص یا آزمایشی در دو استان فارس و مازندران اجرایی شده بود و البته چالش‌هایی نیز به همراه داشت.

جزییات اجرایی برنامه ملی پزشکی خانواده و نظام ارجاع

«بابک فرخی» رئیس مرکز مدیریت شبکه معاونت بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت ایرنا درباره اجرای این برنامه ملی گفت: پنج دانشگاه علوم پزشکی در اجرای آزمایشی برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، پیشگام بودند و ۲۰ دانشگاه علوم پزشکی نیز در مرحله نخست قرار داشتند؛ در عمل این ۲۵ دانشگاه علوم پزشکی از ۲۵ خرداد ماه ۱۴۰۵ وارد مرحله اجرایی شده و اجرای رسمی از اول تیر ماه ۱۴۰۵ خواهد بود.

وی ادامه داد: اجرای برنامه در سه مرحله خواهد بود؛ در مرحله دوم، ۲۰ دانشگاه علوم پزشکی دیگر از اول مرداد ماه و ۱۹ دانشگاه علوم پزشکی نیز از اول شهریور ماه اضافه می‌شوند. بدین ترتیب از اول مهر ماه ۱۴۰۵ تعداد ۶۴ دانشگاه علوم پزشکی حداقل در یک شهرستان، برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع را اجرا می‌کنند.

فرخی درباره ادامه برنامه در نیمه دوم سال و سال آینده بیان کرد: منابع برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع بسیار اهمیت دارد و اگر منابع تامین شود، هر دانشگاه علوم پزشکی به مرور شهرهای دیگر تحت پوشش خود را به صورت مرحله به مرحله اضافه خواهند کرد.

به مرور بقیه شهرها اضافه می‌شوند

«طاهر موهبتی» معاون توسعه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درباره اجرای مرحله نخست این برنامه ملی گفت: همزمان با آغاز مرحله نخست برنامه در ۲۰ شهر از ۲۵ خرداد ماه و پنج شهر دیگر که نخستین شهرهای اجرای پایلوت برنامه بودند، ارزیابی آمادگی ۲۰ شهر دیگر نیز برای ورود به فاز دوم در دستور کار قرار گرفته تا اجرای این برنامه ملی با آمادگی کامل و بدون وقفه دنبال شود.

وی ادامه داد: با اضافه شدن این شهرها از ۲۵ تیر ماه، مجموع شهرهایی که برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در آنها اجرا می‌شود به ۴۵ شهر خواهد رسید.

در این برنامه ملی چه اتفاقی رخ می‌دهد؟

برنامه ملی پزشکی خانواده و نظام ارجاع به طور خلاصه به دنبال مسیردهی به مراجعه بیماران به پزشک است؛ یعنی اگر کسی بیمار شد، ابتدا به تیم پزشکی خانواده مراجعه کرده و اگر مشکل بیمار در همان مراجعه برطرف نشد و نیاز به مراجعه به متخصص داشت، از طریق ارجاع الکترونیک به یک سطح بالاتر ارجاع داده شود.

«علیرضا رئیسی» معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی پیش از این در گفت‌وگو با خبرنگار سلامت ایرنا گفت: در برنامه پزشکی خانواده، چهار ویزیت اول در سطح یک خدمات سلامت به طور سالانه، کاملا رایگان است و بیماران در سطح دوم خدمات سلامت، اگر از مسیر نظام ارجاع حرکت کنند، فقط ۱۵ درصد فرانشیز برای ویزیت دولتی و آزمایشگاه و داروخانه پرداخت خواهند کرد و در صورت بستری در بیمارستان و خدمات سطح سه سلامت، هزینه‌ای پرداخت نخواهند کرد.

وی ادامه داد: در سطح یک خدمات سلامت، به ازای هر ۳ هزار نفر جمعیت، باید ۲ مراقب سلامت و یک پزشک عمومی حضور داشته باشند همچنین یک کلینیک تخصصی با ۷ تخصص اصلی وجود داشته باشد.

حرکت از درمان محوری به سمت سلامت محوری

از طرفی، این برنامه به دنبال پایش مداوم سلامت افراد است؛ یعنی تیم پزشکی خانواده باید سلامت افراد تحت پوشش را به صورت مداوم کنترل کرده و در واقع نظام سلامت از درمان محوری، به سمت سلامت محوری حرکت کند.

رئیسی همچنین گفت: اکنون برنامه خودمراقبتی و عوامل اجتماعی موثر بر سلامت (SDH) نیز در کنار اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در حال پیگیری است و مکمل این برنامه برای پوشش کامل مراقبت‌ها خواهد بود. در زمینه برنامه پزشکی خانواده، فقط ویزیت توسط پزشک مهم نیست و موضوع مراقبت و پیشگیری اهمیت دارد؛ عوامل اجتماعی موثر بر سلامت مانند آلودگی هوا و آلودگی محیط زیست و ترافیک نیز مورد توجه است.

وی در پاسخ به این سوال که نقش وزارت بهداشت در زمینه عوامل اجتماعی موثر بر سلامت چیست، اظهار کرد: وزارت بهداشت در زمینه عوامل اجتماعی موثر بر سلامت (SDH) نقش مطالبه‌گری، تبیین کننده و تشکیل جلسه‌ها را بر عهده دارد؛ همچنین رئیس جمهوری به استان‌ها ابلاغ کرده که باید از برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، خود مراقبتی و عوامل اجتماعی موثر بر سلامت (SDH) حمایت شود.

پزشکی خانواده یک پروژه موقت نیست

هرچند در طول سال‌های گذشته، اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع با فراز و فرود فراوانی همراه بوده، اما دولت چهاردهم از ابتدا به دنبال اجرای مرحله به مرحله این برنامه در کل کشور بوده و به نظر می‌رسد که اجرای این برنامه، یک پروژه موقت برای این دولت نیست.

معاون بهداشت وزارت بهداشت در همین رابطه اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین سوالاتی که از سوی مردم مطرح می‌شود این است که چرا اکنون اجرای پزشکی خانواده در دستور کار قرار گرفته و آیا این برنامه نیز مانند برخی طرح‌های گذشته مقطعی خواهد بود یا خیر؛ پاسخ روشن این است که برنامه پزشکی خانواده یک مدل ارائه خدمت در نظام سلامت است و نه یک پروژه موقت.

وی افزود: هر نظام سلامت متناسب با شرایط اقتصادی، اجتماعی و منابع خود، مدلی را برای ارائه خدمات انتخاب می‌کند. پزشکی خانواده و نظام ارجاع نیز یکی از موفق‌ترین و کارآمدترین الگوهای ارائه خدمت در دنیا محسوب می‌شود که در کشورهای توسعه‌یافته و همچنین کشورهای با درآمد متوسط به اجرا درآمده است.