گروه فرهنگی-هدیه گلمحمدی:اولین و سریعترین اثر جنگ، کاهش گردشگران خارجی است. گردشگران معمولا این کشورها را در زمان جنگ از لیست سفر حذف میکنند؛ کشورهای درگیر جنگ، کشورهای همسایه منطقه جنگی و کشورهایی که تصویر ناامن پیدا میکنند؛ گاهی حتی اگر جنگ داخل یک کشور نباشد، فقط نزدیکی جغرافیایی هم باعث کاهش گردشگری میشود. مثلا، جنگ اوکراین باعث کاهش گردشگری در کل اروپای شرقی شد یا جنگهای خاورمیانه باعث کاهش گردشگری در برخی کشورهای منطقه شد.
برآوردها نشان میدهد در جریان جنگ ۴۰ روزه از ۹ اسفند پارسال تا ۲۵ فروردین امسال، ۲۸.۵ هزار میلیارد تومان خسارت به صنعت گردشگری ایران وارد شده است که به واسطه جنگ، ۴۳ درصد ظرفیت هتلها خالی ماند، ۷ هزار دفتر خدمات مسافرتی تعطیل شد و ۱۴۹ بنای تاریخی تخریب گردید و تا حدودی این صنعت مهم و فرهنگی فلج شد.
به گزارش «مردم سالاری» طبق آمار معاونت گردشگری، شهریور پارسال و حدود سه ماه بعد از جنگ ۱۲ روزه، میزان پرشدگی ظرفیت هتلها در مقاصد گردشگرپذیر همچون مشهد و شیراز و اصفهان و کیش، بین ۶۰ تا بیش از ۹۰ درصد بود ولی معاون گردشگری تایید کرد جنگ ۱۲ روزه، به مدت ۳ ماه، صنعت گردشگری را فلج کرده بود. در همه جای جهان گردشگری یک صنعت کاربر (متکی به نیروی کار) است که نهتنها موجب بهبود قابلتوجه وضعیت اشتغال در مقاصد گردشگری میشود، بلکه به توسعه زیرساختها، حفظ منابع مالی و احیای اماکن گردشگری تاریخی و جدید نیز کمک میکند.
با گذشت بیش از 50 سال از زمانی که بانک جهانی نخستین پروژه «گردشگری برای توسعه» خود را در دو کشور آفریقایی یعنی مراکش و تونس آغاز کرد، بحث نقش گردشگری در توسعه پایدار جوامع همچنان داغ باقی مانده است.
ولی در ایران و در سالهای اخیر، مقوله سفر و گردشگری به یکی از بخشهای قابل توجه در ارزیابی وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. در سالهای اخیر و حتی روزهای قبل از جنگ صنعت گردشگری به دلایل مختلف سیاسی و اقتصادی با چالشهای زیادی روبروبوده است؛ که تاثیر آن نهتنها بر گردشگران خارجی، بلکه بر سفرهای داخلی نیز به وضوح مشاهده شده است. در حالی که کشور ایران از ظرفیتهای وسیع گردشگری و آثار تاریخی و طبیعی برخوردار است، اما متاسفانه واقعیتهای اقتصادی و اجتماعی بهشدت سفرها را تحت تأثیر قرار داده است. آمارها نشان میدهند که سفر دیگر اولویت اصلی خانوادهها در ایران نیست و سهم آن در سبد هزینه خانوار به شدت کاهش یافته است.
اقتصاد گردشگری زیر فشار تورم
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران در بهمن ۱۴۰۴ نیز اعلام کرد کاهش قدرت خرید خانوارها باعث حذف سفر از سبد مصرفی مردم شده و بسیاری از خانوادهها درآمد خود را صرف هزینههای ضروری مانند خوراک و مسکن میکنند. افزایش تورم سبب می شود که مردم به نیازهای اولیه توجه بیشتری داشته باشند و اقتصاد گردشگری نیز همانند حوزه کتاب در ردیف نخست بخشهای آسیب دیده از وضع موجود باشند. در جریان بحرانهای اخیر، قطعی گسترده اینترنت و محدودیت دسترسی به پلتفرمهای بینالمللی رزرواسیون، تقاضای سفر را هم برای گردشگران خارجی و هم برای مسافران داخلی کاهش داده است. فعالان گردشگری معتقدند این عامل به اندازه خود تنشهای نظامی به صنعت ضربه زده است.
این در حالی است که سایه جنگ ایران حتی بر مقاصد پرطرفدار تابستانی در اروپا و خاورمیانه هم سایه انداخته و الگوی سفرهای تابستانی را مختل کرده است. وقتی فرودگاه کشورهای مختلف به دلیل نگرانی از تداوم درگیریها به حالت تعطیل یا نیمه تعطیل درآمده باشد، طبیعتاً این وضع اثر مستقیم و فراگیری بر گردشگری منطقه ای و بین المللی می گذارد. بحران انرژی و کمبود سوخت به دلیل عدم صادرات نفت از خاورمیانه به سایر نقاط کشور از دیگر دلایل تشدید بحران رکود گردشگری محسوب می شود. صنعت گردشگری فقط به گردشگران ایرانی ختم نمیشود، بخاطر شرایط جنگ و حتی در سال گذشته نیز به خاطر شرایط محدود جنگی توریستی به ایران نیامد و این مساله سبب تعطیلی صنعت و بیکاری فراوان در جامعه تورگردانان شده است.
هستی پودفروش، روزنامهنگار حوزه گردشگری و میراث فرهنگی، نیز در این باره میگوید: بخش مهمی از اقتصاد گردشگری در ایران به کسبوکارهای کوچک و محلی وابسته است؛ کسبوکارهایی که ممکن است در دستهبندی رسمی صنعت گردشگری قرار نگیرند اما حیات اقتصادی آنها به حضور گردشگران وابسته است.
وی ادامه دارد: «یک سوپرمارکت کوچک، یک پنچرگیری در روستا یا فروشنده صنایع دستی در یک منطقه گردشگرپذیر ممکن است در آمار گردشگری ثبت نشود، اما وقتی مسافری وجود نداشته باشد، درآمد این افراد هم از بین میرود و خطر تعطیلی آنها جدی میشود.» پیش از آغاز جنگ، صنعت گردشگری ایران روندی رو به رشد را تجربه میکرد. اما آغاز جنگ در خردادماه این روند را متوقف کرد. هشدارهای امنیتی کشورهای مختلف، لغو یا محدود شدن پروازها و نگرانی از گسترش درگیریها باعث شد بسیاری از گردشگران برنامه سفر خود به ایران را لغو کنند. او معتقد است، در شرایطی که امنیت یک کشور زیر سوال میرود، گردشگری نخستین بخشی است که آسیب میبیند و آخرین بخشی است که به وضعیت عادی بازمیگردد.
خسارت مستقیم جنگ به تاسیسات گردشگری ایران
جنگ اخیر آسیبها و خسارتهای مستقیم گستردهای به زیر ساختهای گردشگری کشور زده است. فارغ از موزهها و محوطههای میراثی متعددی که در این جنگ آسیب دیدند و خسارتی بیش از ۷ هزار میلیارد تومان خوردهاند، ۶۳ واحد تاسیسات گردشگری نیز در جنگ آسیب دیدند و در جریان حملات، تعدادی نیز جان خود را از دست دادند. براساس آمار وزارت گردشگری ۶۳ واحد تاسیسات گردشگری در ۱۳ استان کشور در جریان جنگ آسیب دیدهاند. بر این اساس ۶۰۰ میلیارد تومان خسارت مستقیم ناشی از تخریب حملات به این تاسیسات وارد شده است. همچنین خسارت غیر مستقیم و عدمنفع آنها به دلیل خارج شدن از چرخه فعالیت نیز حدود 4/1 هزار میلیارد تومان خسارت به همراه داشته است.
همزمان با افت سفرها، بازار اشتغال گردشگری نیز با فشار جدی روبهرو شده است. دادههای منتشرشده نشان میدهد تعداد زیادی از شاغلان رسمی این صنعت در معرض ترک اشتغال قرار گرفتهاند.کشورها و مناطقی که جنگی را پشت سر گذاشتهاند یا درگیر جنگ هستند، اغلب با مشکلات اقتصادی عدیدهای دستوپنجه نرم میکنند. صنعت گردشگری میتواند در کشورهای مستعد جذب گردشگر نقش بهسزایی در احیا و بازسازی اقتصاد پس از جنگ ایفا کند.
جنگ و درگیریهای مسلحانه همواره از مهمترین عوامل بیثباتی در جوامع انسانی بودهاند و آثار گستردهای بر اقتصاد، فرهنگ، امنیت و روابط بینالملل برجای گذاشتهاند. در این میان، صنعت گردشگری بهعنوان یکی از حساسترین و در عین حال اثرگذارترین بخشهای اقتصادی و فرهنگی، بیش از بسیاری از حوزهها از پیامدهای جنگ تأثیر میپذیرد. گردشگری صنعتی مبتنیبر احساس امنیت، آرامش و اعتماد است و هرگونه ناامنی، تنش سیاسی یا درگیری نظامی میتواند جریان سفر را به سرعت مختل کند. در شرایط جنگی، نخستین پیامد قابل مشاهده، کاهش شدید ورود گردشگران به کشورهای درگیر یا حتی مناطق پیرامونی آنهاست.
جنگ و تردیدهای گردشگری
عبارت «سایه جنگ بر گردشگری» به تأثیرات عمیق، همهجانبه و اغلب ویرانگر درگیریهای نظامی بر صنعت گردشگری اشاره دارد. جنگ تنها با تخریب فیزیکی بناها و اماکن تاریخی، صنعت گردشگری را از بین نمیبرد، بلکه «اعتماد» و «تصویر ذهنی» را که ستونهای اصلی این صنعت هستند، نابود میکند. سایه جنگ بر گردشگری، سایهای است که نه تنها فضا را تاریک میکند، بلکه «آینده» را هم تاریک می کند. برخلاف سایر صنایع که ممکن است با یک بحران مالی به حالت اول بازگردند، صنعت گردشگری برای بازیابی خود به هزینههای هنگفتی همچون توجه ویژه به نقش رویدادهای گردشگری به عنوان موتور محرکه صنعت گردشگری، حمایت ویژه و خاص از خلاقان و سرمایههای انسانی برتر در حوزه گردشگری، حمایت از بخش خصوصی، امنیت و رعایت حقوق گردشگری، توسعه روابط با همسایگان و اعتماد عمومی نیاز دارد.
بنابراین برای حفظ و توسعه گردشگری پایدار، لازم است کشورها همزمان با توسعه زیرساختها، بر ارتقاء امنیت، مدیریت بحران و بهبود تصویر بینالمللی خود تمرکز کنند.صنعت گردشگری تنها زمانی شکوفا میشود که آرامش، ثبات و تصویر مثبت از یک مقصد در ذهن جهانیان تثبیت شده باشد.
بازیابی اعتماد گردشگران نیازمند اقدامات جامع، تبلیغات هدفمند، سرمایهگذاری در امنیت و حمایت دولتی از فعالان این حوزه است.بنابراین برای حفظ و توسعه گردشگری پایدار، لازم است کشورها همزمان با توسعه زیرساختها، بر ارتقاء امنیت، مدیریت بحران و بهبود تصویر بینالمللی خود تمرکز کنند.
برآوردها نشان میدهد در جریان جنگ ۴۰ روزه از ۹ اسفند پارسال تا ۲۵ فروردین امسال، ۲۸.۵ هزار میلیارد تومان خسارت به صنعت گردشگری ایران وارد شده است که به واسطه جنگ، ۴۳ درصد ظرفیت هتلها خالی ماند، ۷ هزار دفتر خدمات مسافرتی تعطیل شد و ۱۴۹ بنای تاریخی تخریب گردید و تا حدودی این صنعت مهم و فرهنگی فلج شد.
به گزارش «مردم سالاری» طبق آمار معاونت گردشگری، شهریور پارسال و حدود سه ماه بعد از جنگ ۱۲ روزه، میزان پرشدگی ظرفیت هتلها در مقاصد گردشگرپذیر همچون مشهد و شیراز و اصفهان و کیش، بین ۶۰ تا بیش از ۹۰ درصد بود ولی معاون گردشگری تایید کرد جنگ ۱۲ روزه، به مدت ۳ ماه، صنعت گردشگری را فلج کرده بود. در همه جای جهان گردشگری یک صنعت کاربر (متکی به نیروی کار) است که نهتنها موجب بهبود قابلتوجه وضعیت اشتغال در مقاصد گردشگری میشود، بلکه به توسعه زیرساختها، حفظ منابع مالی و احیای اماکن گردشگری تاریخی و جدید نیز کمک میکند.
با گذشت بیش از 50 سال از زمانی که بانک جهانی نخستین پروژه «گردشگری برای توسعه» خود را در دو کشور آفریقایی یعنی مراکش و تونس آغاز کرد، بحث نقش گردشگری در توسعه پایدار جوامع همچنان داغ باقی مانده است.
ولی در ایران و در سالهای اخیر، مقوله سفر و گردشگری به یکی از بخشهای قابل توجه در ارزیابی وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. در سالهای اخیر و حتی روزهای قبل از جنگ صنعت گردشگری به دلایل مختلف سیاسی و اقتصادی با چالشهای زیادی روبروبوده است؛ که تاثیر آن نهتنها بر گردشگران خارجی، بلکه بر سفرهای داخلی نیز به وضوح مشاهده شده است. در حالی که کشور ایران از ظرفیتهای وسیع گردشگری و آثار تاریخی و طبیعی برخوردار است، اما متاسفانه واقعیتهای اقتصادی و اجتماعی بهشدت سفرها را تحت تأثیر قرار داده است. آمارها نشان میدهند که سفر دیگر اولویت اصلی خانوادهها در ایران نیست و سهم آن در سبد هزینه خانوار به شدت کاهش یافته است.
اقتصاد گردشگری زیر فشار تورم
رئیس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران در بهمن ۱۴۰۴ نیز اعلام کرد کاهش قدرت خرید خانوارها باعث حذف سفر از سبد مصرفی مردم شده و بسیاری از خانوادهها درآمد خود را صرف هزینههای ضروری مانند خوراک و مسکن میکنند. افزایش تورم سبب می شود که مردم به نیازهای اولیه توجه بیشتری داشته باشند و اقتصاد گردشگری نیز همانند حوزه کتاب در ردیف نخست بخشهای آسیب دیده از وضع موجود باشند. در جریان بحرانهای اخیر، قطعی گسترده اینترنت و محدودیت دسترسی به پلتفرمهای بینالمللی رزرواسیون، تقاضای سفر را هم برای گردشگران خارجی و هم برای مسافران داخلی کاهش داده است. فعالان گردشگری معتقدند این عامل به اندازه خود تنشهای نظامی به صنعت ضربه زده است.
این در حالی است که سایه جنگ ایران حتی بر مقاصد پرطرفدار تابستانی در اروپا و خاورمیانه هم سایه انداخته و الگوی سفرهای تابستانی را مختل کرده است. وقتی فرودگاه کشورهای مختلف به دلیل نگرانی از تداوم درگیریها به حالت تعطیل یا نیمه تعطیل درآمده باشد، طبیعتاً این وضع اثر مستقیم و فراگیری بر گردشگری منطقه ای و بین المللی می گذارد. بحران انرژی و کمبود سوخت به دلیل عدم صادرات نفت از خاورمیانه به سایر نقاط کشور از دیگر دلایل تشدید بحران رکود گردشگری محسوب می شود. صنعت گردشگری فقط به گردشگران ایرانی ختم نمیشود، بخاطر شرایط جنگ و حتی در سال گذشته نیز به خاطر شرایط محدود جنگی توریستی به ایران نیامد و این مساله سبب تعطیلی صنعت و بیکاری فراوان در جامعه تورگردانان شده است.
هستی پودفروش، روزنامهنگار حوزه گردشگری و میراث فرهنگی، نیز در این باره میگوید: بخش مهمی از اقتصاد گردشگری در ایران به کسبوکارهای کوچک و محلی وابسته است؛ کسبوکارهایی که ممکن است در دستهبندی رسمی صنعت گردشگری قرار نگیرند اما حیات اقتصادی آنها به حضور گردشگران وابسته است.
وی ادامه دارد: «یک سوپرمارکت کوچک، یک پنچرگیری در روستا یا فروشنده صنایع دستی در یک منطقه گردشگرپذیر ممکن است در آمار گردشگری ثبت نشود، اما وقتی مسافری وجود نداشته باشد، درآمد این افراد هم از بین میرود و خطر تعطیلی آنها جدی میشود.» پیش از آغاز جنگ، صنعت گردشگری ایران روندی رو به رشد را تجربه میکرد. اما آغاز جنگ در خردادماه این روند را متوقف کرد. هشدارهای امنیتی کشورهای مختلف، لغو یا محدود شدن پروازها و نگرانی از گسترش درگیریها باعث شد بسیاری از گردشگران برنامه سفر خود به ایران را لغو کنند. او معتقد است، در شرایطی که امنیت یک کشور زیر سوال میرود، گردشگری نخستین بخشی است که آسیب میبیند و آخرین بخشی است که به وضعیت عادی بازمیگردد.
خسارت مستقیم جنگ به تاسیسات گردشگری ایران
جنگ اخیر آسیبها و خسارتهای مستقیم گستردهای به زیر ساختهای گردشگری کشور زده است. فارغ از موزهها و محوطههای میراثی متعددی که در این جنگ آسیب دیدند و خسارتی بیش از ۷ هزار میلیارد تومان خوردهاند، ۶۳ واحد تاسیسات گردشگری نیز در جنگ آسیب دیدند و در جریان حملات، تعدادی نیز جان خود را از دست دادند. براساس آمار وزارت گردشگری ۶۳ واحد تاسیسات گردشگری در ۱۳ استان کشور در جریان جنگ آسیب دیدهاند. بر این اساس ۶۰۰ میلیارد تومان خسارت مستقیم ناشی از تخریب حملات به این تاسیسات وارد شده است. همچنین خسارت غیر مستقیم و عدمنفع آنها به دلیل خارج شدن از چرخه فعالیت نیز حدود 4/1 هزار میلیارد تومان خسارت به همراه داشته است.
همزمان با افت سفرها، بازار اشتغال گردشگری نیز با فشار جدی روبهرو شده است. دادههای منتشرشده نشان میدهد تعداد زیادی از شاغلان رسمی این صنعت در معرض ترک اشتغال قرار گرفتهاند.کشورها و مناطقی که جنگی را پشت سر گذاشتهاند یا درگیر جنگ هستند، اغلب با مشکلات اقتصادی عدیدهای دستوپنجه نرم میکنند. صنعت گردشگری میتواند در کشورهای مستعد جذب گردشگر نقش بهسزایی در احیا و بازسازی اقتصاد پس از جنگ ایفا کند.
جنگ و درگیریهای مسلحانه همواره از مهمترین عوامل بیثباتی در جوامع انسانی بودهاند و آثار گستردهای بر اقتصاد، فرهنگ، امنیت و روابط بینالملل برجای گذاشتهاند. در این میان، صنعت گردشگری بهعنوان یکی از حساسترین و در عین حال اثرگذارترین بخشهای اقتصادی و فرهنگی، بیش از بسیاری از حوزهها از پیامدهای جنگ تأثیر میپذیرد. گردشگری صنعتی مبتنیبر احساس امنیت، آرامش و اعتماد است و هرگونه ناامنی، تنش سیاسی یا درگیری نظامی میتواند جریان سفر را به سرعت مختل کند. در شرایط جنگی، نخستین پیامد قابل مشاهده، کاهش شدید ورود گردشگران به کشورهای درگیر یا حتی مناطق پیرامونی آنهاست.
جنگ و تردیدهای گردشگری
عبارت «سایه جنگ بر گردشگری» به تأثیرات عمیق، همهجانبه و اغلب ویرانگر درگیریهای نظامی بر صنعت گردشگری اشاره دارد. جنگ تنها با تخریب فیزیکی بناها و اماکن تاریخی، صنعت گردشگری را از بین نمیبرد، بلکه «اعتماد» و «تصویر ذهنی» را که ستونهای اصلی این صنعت هستند، نابود میکند. سایه جنگ بر گردشگری، سایهای است که نه تنها فضا را تاریک میکند، بلکه «آینده» را هم تاریک می کند. برخلاف سایر صنایع که ممکن است با یک بحران مالی به حالت اول بازگردند، صنعت گردشگری برای بازیابی خود به هزینههای هنگفتی همچون توجه ویژه به نقش رویدادهای گردشگری به عنوان موتور محرکه صنعت گردشگری، حمایت ویژه و خاص از خلاقان و سرمایههای انسانی برتر در حوزه گردشگری، حمایت از بخش خصوصی، امنیت و رعایت حقوق گردشگری، توسعه روابط با همسایگان و اعتماد عمومی نیاز دارد.
بنابراین برای حفظ و توسعه گردشگری پایدار، لازم است کشورها همزمان با توسعه زیرساختها، بر ارتقاء امنیت، مدیریت بحران و بهبود تصویر بینالمللی خود تمرکز کنند.صنعت گردشگری تنها زمانی شکوفا میشود که آرامش، ثبات و تصویر مثبت از یک مقصد در ذهن جهانیان تثبیت شده باشد.
بازیابی اعتماد گردشگران نیازمند اقدامات جامع، تبلیغات هدفمند، سرمایهگذاری در امنیت و حمایت دولتی از فعالان این حوزه است.بنابراین برای حفظ و توسعه گردشگری پایدار، لازم است کشورها همزمان با توسعه زیرساختها، بر ارتقاء امنیت، مدیریت بحران و بهبود تصویر بینالمللی خود تمرکز کنند.