عطر چوب تمام فضا را پر کرده است؛ دستگاههای خراطی در کنار تراشههای چوبی که در گوشهوکنار این فضا رخنه کردهاند، عشق به طبیعت هنرمندی را نشان میدهند که سالها برای هنر خراطی زحمت کشیده است و اکنون هیچ تفریحی جز سپری کردن اوقاتش با چوب و تولید محصولاتی برای علاقهمندان ندارد.
نقطهبهنقطه اینجا مملو از چوبهای تراشیدهای است که قرار است جان بگیرند و پس از تبدیل شدن به محصولاتی کاربردی، در خانههای زیباپسندان خودنمایی کنند.
کارگاهی ساده ولی لبریز از هنر؛ اینجا کارگاه خراطی «عبدالرحیم فروتن» است که با عشق و علاقهای وافر، انواع چوبها را در ابعاد مختلف گرد آورده و ۵۴ سال از عمر خود را برای زنده نگه داشتن هنر اصیل خراطی سپری کرده است.
اینجا مکانی است که تکههای بیجان چوب با لمس ظریف دستان استاد خراط جان میگیرند و به شکلی خیرهکننده، روایتگر تاریخ و هنر میشوند؛ خراطی تنها یک شغل نیست، بلکه پیوندی زیبا و عمیق میان صبر، دقت و اصالت است که باعث میشود چوب زبان باز کند و هویتش را فریاد بزند.
خراطی دزفول؛ از خانههای ایرانی تا آن سوی مرزها
این هنرمند دزفولی که بهواسطه شغل پدری و اجدادیاش به این هنر زیبا روی آورده، موفق شده است دیگر اعضای خانوادهاش را نیز به این صنعت علاقهمند کند؛ او میگوید این هنر از سالها پیش در خانه و محل کار هر ایرانی وجود داشته و ابزار کاربردی هر خانهای، از گوشتکوب گرفته تا جاقلمی و یا ابزار کشکسابی عشایر، با خراطی درآمیخته است.
فروتن همواره تلاش کرده است با تولید ابزار کاربردی، توجه علاقهمندان را به هنر خود جلب کند؛ بهگونهای که از جایجای دنیا خواهان آثار او هستند و خانههای ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز به محصولات او مزین شده است.
آموزش ۱۰۰ شاگرد و یک رویا؛ خراطی دزفول در انتظار جهانی شدن
او تاکنون افزون بر ۱۰۰ نفر را آموزش داده و راهی بازار کار کرده است؛ ولی بهواسطه اینکه نتوانسته ارتباط درستی برای صادرات برقرار کند، محصولاتش را بهصورت چمدانی و توسط مسافرانی که به دزفول سفر میکنند، به دیگر کشورها از جمله آمریکا، فرانسه، سوئد و کشورهای حوزه خلیجفارس صادر میکند.
از قدیم نیز محصولاتش بهواسطه مرغوبیت بالا به شهرها و استانهای دیگر ارسال میشد، هنر خراطی دزفول سالها به علت ناچیز بودن درآمد تا حدی متوقف شد، ولی با تلاش اساتیدی چون فروتن و ارائه آموزش به علاقهمندان دوباره جان گرفت، بهطوری که اکنون افراد بسیاری به این رشته هنری روی آوردهاند.
به گفته این هنرمند خوشذوق، دزفول بیشترین تعداد خراطان را در کشور دارد؛ پس از ثبت ملی خراطی، در تلاش هستیم تا این هنر ثبت جهانی شود.
فروتن به جوانان جویای کار توصیه میکند به هنر خراطی که تنوع بالایی دارد روی آورند و ضمن حفظ این میراث فرهنگی، برای خود کسب درآمد و اشتغالزایی کنند.
آثار این هنرمند که موفق به کسب ۲ نشان مرغوبیت کالا از یونسکو، یک نشان اثر فاخر و بیش از ۲۰ نشان ملی در خراطی شده است، در موزه ملی ایران، کاخموزه گلستان، برج میلاد و فرودگاه مهرآباد نگهداری و ماندگار شدهاند.
ضرورت ارائه تسهیلات کم بهره به هنرمندان خراطی
این هنرمند خراط از مسئولان تقاضا دارد در صورت امکان، به علاقهمندانی که آموزش دیدهاند و برای فعالیت در این حوزه توانایی خرید تجهیزات ندارند، تسهیلات قرضالحسنه اعطا کنند تا بتوانند وارد بازار کار شوند و باری از دوش جامعه بردارند.
دزفول، رویشگاه طبیعی و منحصربهفرد چوب خراطی است که در گویش دزفولی آن را «جغ» (jegh) و در فارسی «شیشم» میگویند؛ این چوب انعطافپذیری و نقوش طبیعی و زیبایی دارد و خراطان با وسایل چوبی بدیع خود، آثار ارزشمندی از آن خلق میکنند.
در دزفول، وجود محلهای به نام «خراطان» حاکی از حضور تعداد زیادی خراط و قدمت این حرفه در این مکان است؛ این محله که بخشی از بازار قدیم دزفول است، حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد، اما حرفه خراطی در دزفول پیشینهای بیش از این دارد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دزفول نیز با اشاره به نامگذاری ۲۵ خردادماه به نام روز خراطی در تقویم گردشگری این شهرستان، میگوید: صنایعدستی، بهویژه خراطی، ریشه در فرهنگ، اعتقادات و باورهای شهرستان دزفول دارند.
حمیدرضا خادم از خراطی بهعنوان یکی از اصیلترین رشتههای صنایعدستی نام میبرد و ادامه میدهد: روز خراطی فرصتی ارزشمند است تا این هنر بسیار ارزشمند را ارج نهیم و به جهانیان معرفی کنیم.
وی با یادآوری فعالیت بیش از ۳۵ کارگاه تخصصی خراطی در شهرستان دزفول، به اشتغالزایی این کارگاهها برای ۱۰۰ نفر اشاره میکند.
خراطی دزفول و کسب ۴۰ نشان ملی و ۲ نشان یونسکو
به گفته خادم، خراطی دزفول افزون بر ۴۰ نشان ملی و ۲ نشان یونسکو کسب کرده است که هر ۲ نشان یونسکو توسط عبدالرحیم فروتن، از اساتید برجسته این رشته، دریافت شدهاند.
مهارت، تنوع و زیبایی این هنر از نگاه او، باعث شده است تا محصولات خراطی دزفول به کشورهای اروپایی و حوزه خلیجفارس صادر شوند که این امر نشان از فرهنگ کهن این شهر دارد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دزفول امیدوار است با پیشرفت هنرمندان این حوزه، شاهد شکوفایی هرچه بیشتر این هنرصنعت در دزفول باشیم.
به گزارش ایرنا، دزفول بهعنوان یکی از قطبهای اصلی صنایعدستی ایران، با تکیه بر پیشینهای کهن و خلاقیت هنرمندان بومی، جایگاهی ممتاز در فرهنگ و هنر این سرزمین دارد؛ در این میان، «خراطی» با بهرهگیری از چوبهای مرغوب و مهارتی که نسلبهنسل منتقل شده، نمادی از پیوند ظریف هنر و کاربرد است و «کپوبافی» نیز بهعنوان هنری اصیل که از ساقههای نخل و الیاف طبیعی با سرپنجههای هنرمندانه زنان دزفولی نقش میبندد، نهتنها بازتابدهنده هویت اقلیمی این منطقه است، بلکه توانسته با عبور از مرزهای جغرافیایی و کسب نشانهای ملی و بینالمللی، سهمی ارزشمند در معرفی فرهنگ و هنر ایران در عرصههای جهانی ایفا کند.