به گزارش خبرگزاری ایمنا، ماه محرم پیش از آنکه در تقویم آغاز شود، در کوچهها و میدانها حضور خود را اعلام میکند. نشانهها آرام و تدریجی ظاهر میشوند؛ بیرقهای سیاه بر سردر خانهها، داربستهایی که برای نصب پرچمها بالا میرود، حسینیههایی که غبار از چهرهشان گرفته میشود و علمهایی که پس از یک سال دوباره در نور روز قرار میگیرند.
سال جاری اما این تغییر حالوهوا در شرایطی رخ میدهد که جامعه بعد از جنگ تحمیلی سوم هنوز تجربهای جمعی از همدلی و حضور در میدانها را پشت سر میگذارد. تجمعات شبانه و فضای حماسی روزهای گذشته، نوعی حس مشترک در میان مردم ایجاد کرده است؛ حسی که اکنون بهگونهای طبیعی با فضای محرم پیوند میخورد.
در بسیاری از شهرها، همان جوانانی که در شبهای گذشته در میدانها و خیابانها حضور داشتند، این روزها در هیئتها و مساجد مشغول آمادهسازی مراسم محرم هستند. نصب بیرقها، آمادهسازی تجهیزات عزاداری، ساماندهی دستههای سینهزنی و برنامهریزی برای مجالس روضه، بخشی از فعالیتهایی است که در روزهای پایانی ماه ذیالحجه در محلهها جریان دارد.
در اردبیل و برخی شهرهای آذربایجان، آیین سنتی طشتگذاری نشانهای مهم از آغاز فضای محرم است. در این مراسم، طشتهای آب در مساجد قرار داده میشود و عزاداران با خواندن نوحه و ذکر مصیبت، یاد تشنگی یاران امام حسین(ع) در واقعه کربلا را زنده نگه میدارند. این مراسم که چند روز پیش از محرم برگزار میشود، برای مردم این منطقه آغاز رسمی فضای سوگواری به شمار میآید.
در زنجان نیز که به یکی از کانونهای مهم عزاداری محرم در کشور شناخته میشود، آمادهسازی هیئتها از هفتهها قبل آغاز میشود. علمها و بیرقها بازبینی میشوند، حسینیهها سیاهپوش میشوند و دستههای عزاداری تمرینهای خود را آغاز میکنند. بسیاری از هیئتهای قدیمی این شهر، برنامههای مفصل و گستردهای برای دهه نخست محرم تدارک میبینند.
در کاشان و برخی شهرهای مرکزی ایران، سنت آمادهسازی علمها و کتلها بخش مهمی از آیینهای پیشواز محرم است. در این روزها، مردم محلهها در تکایا جمع میشوند و علمهای قدیمی را که گاه دهها سال قدمت دارند، برای مراسم عزاداری آماده میکنند. این فرایند اغلب با حضور نسلهای مختلف یک محله همراه است؛ از پیرغلامان گرفته تا نوجوانانی که تازه وارد فضای هیئت شدهاند.
در جنوب کشور بهویژه در بوشهر و برخی شهرهای خوزستان، آیینهای استقبال از محرم با آمادهسازی طبلها و سنجها همراه است. سینهزنی بوشهری که یکی از شناختهشدهترین شیوههای عزاداری در ایران است، نیازمند هماهنگی دقیق میان اعضای هیئت است و به همین دلیل تمرینها و آمادهسازیها از روزهای قبل آغاز میشود.
در یزد، یکی از مهمترین نشانههای نزدیک شدن محرم، آغاز آیین نخلبندی است. نخلهای چوبی بزرگ که در مراسم عاشورا حمل میشوند، از روزها قبل آماده میشوند. مردم محلهها گرد هم میآیند تا این سازهها را با پارچههای سیاه، آیینهها، شمشیرها و پارچههای رنگی تزئین کنند. این آیین که قدمتی چندصدساله دارد، یکی از شاخصترین جلوههای سوگواری محرم در ایران به شمار میرود و هر سال جمع زیادی از مردم را در فرایند آمادهسازی خود درگیر میکند.
در بسیاری از شهرها، سیاهپوش شدن خیابانها و محلهها نیز بخشی از همین آمادگی جمعی است. نصب بیرقهای عزا، آذینبندی مساجد و تکایا و آمادهسازی فضاهای عمومی برای برگزاری مراسم عزاداری، اغلب با مشارکت داوطلبانه مردم انجام میشود.
کارشناسان فرهنگی معتقدند آیینهای پیشواز محرم در ایران تنها مقدمهای برای مراسم عزاداری نیست، بلکه نوعی تجربه اجتماعی مشترک به شمار میآید؛ تجربهای که در آن مردم یک محله یا شهر با همکاری و مشارکت جمعی، فضایی آیینی خلق میکنند.
سال جاری این تجربه در فضایی شکل میگیرد که جامعه بهتازگی دورهای از همدلی و حضور گسترده در فضاهای عمومی را پشت سر گذاشته است. به همین دلیل، بسیاری معتقدند پیوند میان آن فضای حماسی و آیینهای محرم، پیوندی طبیعی و قابل انتظار است؛ چراکه مفاهیمی همچون ایستادگی، وفاداری و همبستگی در هر دو فضا حضوری پررنگ دارند. با نزدیکتر شدن به محرم، این نشانهها در شهرها پررنگتر میشود. صدای طبلها کمکم شنیده میشود، بوی اسپند در حسینیهها میپیچد و بیرقهای سیاه در کوچهها به اهتزاز درمیآید.
به گزارش ایمنا، محرم در ایران بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی جامعه است. ماهی که هر سال با آیینها و سنتهای گوناگون در شهرهای مختلف کشور آغاز میشود و مردمی که خود را برای روایت دوباره عاشورا آماده میکنند و این روایت، پیش از آنکه در روزهای محرم به اوج برسد، از همین روزها در کوچهها و میدانهای شهر آغاز شده است.