به گزارش خبرگزاری حوزه، نشست خبری نمایش «زار» با حضور عرفان زارعی، کارگردان و نویسنده این اثر، امروز ۲۴ خرداد ماه برگزار شد. در ابتدای این نشست، زارعی با بیان اینکه هنر متعالی، آیینه تمامنمای سیر و سلوک انسان در مسیر شناخت حقایق هستی است، اظهار کرد: تولید نمایش «زار» بیش از آنکه یک فعالیت هنریِ مرسوم باشد، تلاشی مؤمنانه برای بازشناسی لایههای پنهانِ زیستبوم و معنویت نهفته در فرهنگ مردمان نجیب جنوب ایران است. نگاه ما به این اثر، یک نگاهِ قضاوتی یا برچسبزننده نبود؛ بلکه در این پروژه تلاش کردیم با رویکردی معرفتشناسانه به آیینها نگریسته شود. برای ما بسیار مهم بود که در این نمایش، ضمن واکاویِ ریشههای کهن این آیین، از منظر هنر به حقیقت وجود انسان و نسبتِ او با عالم هستی نگاه کنیم. معتقدیم اگر هنر در خدمت تبیین حقیقت و اخلاق قرار گیرد، میتواند بستری برای تأمل در جهانبینی انسان باشد. در جریان سفرهای میدانی و تحقیق در جنوب کشور، با روایاتی مواجه شدیم که نشاندهنده پیوند عمیقِ زیستِ روزمره با لایههای معنوی و گاه اسرارآمیز هستی است. پرسش اصلی ما این بود که چگونه میتوان این میراثِ شفاهی و آیینی را بدون افتادن در دام خرافات و با تکیه بر عقلانیت و کرامت انسانی، به تصویر کشید تا هم مخاطب را به وجد آورد و هم او را به تفکر وادارد.
هنر؛ رسالتی فراتر از منفعت مادی
در ادامه این نشست، حسام محمودآبادی، جانشین تهیهکننده نمایش «زار»، با نگاهی به الزاماتِ زیستِ فرهنگی و هنری، سخن گفت. وی با تأکید بر اینکه هنر متعهد، هنرِ «مسئولیتمحور» است، بیان کرد: برای گروه ما، تولید این اثر نه یک پروژه تجاری، بلکه یک دغدغه فرهنگی بود. ما در طول ماهها تمرین و اجرا، همواره این دغدغه را داشتیم که چگونه میتوان میان میراث کهن آیینی و نیازهای فکری مخاطب امروز، پیوندی استوار برقرار کرد.
محمودآبادی افزود: متأسفانه امروزه در بسیاری از حوزههای هنری، نگاه اقتصادی سایه سنگینی بر محتوا افکنده است، اما ما در «زار» سعی کردیم اولویت را به «پیام» و «اصالت» بدهیم. هنر زمانی رسالت خود را ادا میکند که بتواند بر ذهن مخاطب اثر بگذارد و او را با پرسشهای بنیادین زندگی روبرو کند. «زار» برای ما تنها یک قصه یا آیین نبود؛ بلکه بازخوانیِ این حقیقت بود که فرهنگِ بومیِ ما، سرشار از ظرفیتهای انسانی و معنوی است که اگر با نگاه دقیق هنرمندانه و اخلاقمدار روایت شود، میتواند سدی در برابر هجمههای فرهنگی باشد. ما به دنبال سود حداکثری نبودیم؛ هدف ما این بود که با کمترین امکانات، اثری تولید کنیم که نشان دهد هنر اصیل، میتواند همزمان هم جذاب باشد و هم در جان مخاطب نفوذ کند. هر چه در این نمایش میبینید، نتیجه همدلی و اعتقاد راسخ گروه به همین رسالت است.
آیینهای برای محاسبه نفس
در بخش دیگری از این نشست، سالار میرکریمی، بازیگر نمایش «زار»، ضمن اشاره به تأثیرات تربیتی هنر نمایش، گفت: از منظر من، این نمایش همچون آینهای است که شبهنگام در برابر مخاطب قرار میگیرد تا هرکس بتواند در لایههای وجودی خود تأمل کند. آیا ما در مواجهه با ناشناختهها، متکی به عقلانیت هستیم یا اسیر خرافات؟ آیا در تعاملات اجتماعی خود، کرامت انسانی را پاس میداریم یا در دام خودخواهیها گرفتار میشویم؟
میرکریمی با بیان اینکه «هنر، ابزاری برای تعالی روح است»، اظهار کرد: نقش «اسد» برای من یک چالش جدی بود؛ چراکه باید شخصیتی را ایفا میکردم که نه تنها با خودش، بلکه با محیطِ غنی و پررمز و راز جنوب در تضاد و تعامل بود. برای نزدیک شدن به این شخصیت، زمان زیادی را صرف مطالعه و درکِ روحِ حاکم بر فضای جنوب کردم. نکته مهم اینجاست که در فرهنگ ما، بسیاری از آیینها ریشه در نوعی توسل و امید دارند. من معتقدم هنرمند، مبلّغِ هویتِ ملی و دینی است و اگر بخواهد با نگاهی سطحی و بدون احترام به این سنتها وارد صحنه شود، نه تنها هنری خلق نکرده، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ملت را مخدوش کرده است. تئاتر برای من، راهی برای شناختِ بهترِ «خویشتن» و در نهایت نزدیک شدن به حقیقتِ الهی است که در وجود هر انسانی به ودیعه نهاده شده است.
هنر؛ پل ارتباطی میان هویت بومی و معنویت
در ادامه، احسان شیخی، دیگر بازیگر این نمایش، با تأکید بر ضرورت حفظ هویت بومی در آثار هنری، خاطرنشان کرد: امروز هنر نمایش، بیش از هر زمان دیگری به بازگشت به ریشهها و ارزشهای اصیلِ خود نیاز دارد. زمانی که صحبت از «آیین» میکنیم، در واقع از «فرهنگِ زیستنِ مؤمنانه» و «سنتهای گرهخورده با باورهای مردم» سخن میگوییم.
شیخی تصریح کرد: نقش «جلال» برای من فرصتی بود تا به بخشی از هویتِ متکثر و غنیِ ایران اسلامی ادای دین کنم. معتقدم که هنر نمایش نباید صرفاً به سرگرمی محدود شود؛ بلکه باید پلی میان تاریخ، جغرافیا، و معنویت باشد. برای اینکه مخاطب امروز با آیینها ارتباط بگیرد، باید تصویرِ ارائهشده، صادقانه، عمیق و به دور از کلیشههایِ رایج باشد. متأسفانه گاهی به دلیل عدم شناختِ دقیق، آیینها به اشتباه تفسیر میشوند؛ اما گروه ما تلاش کرد با احترام به هویت بومی، روایتی اصیل ارائه دهد. هر هنرمندی در این مسیر، علاوه بر رسالت فنی، یک تعهد اخلاقی نیز بر عهده دارد که آن، پاسداری از میراث فرهنگی و معنویِ قومی است که در پهنه این سرزمین، با توکل به خدا و همدلی با یکدیگر، زیست کردهاند.
تبیین رویکرد دینی و معرفتی در آیینها
در بخش پایانی نشست، عرفان زارعی، کارگردان نمایش، در پاسخ به پرسش خبرنگار خبرگزاری حوزه پیرامون جایگاه مفاهیم دینی و اخلاقی در این نمایش، به تحلیلِ عمیقتری پرداخت. وی گفت: وقتی ما از فرهنگ جنوب کشور صحبت میکنیم، نمیتوانیم آن را از اعتقادات دینیِ مردم جدا کنیم. این دو، در هم تنیدهاند. بسیاری از آیینهای بومی، در واقع تجلیگاهِ روحِ نیایشگرِ مردمی است که در برابر عظمتِ طبیعت و قدرتِ مطلقِ خالق هستی، سر تعظیم فرود آوردهاند.
زارعی افزود: در نمایش «زار»، ما به دنبال صدور حکمِ شرعی یا اخلاقی نبودیم؛ بلکه هدفمان نمایشِ «مواجهه» بود. مواجهه انسان با ناشناختهها، با تقدیر، و با آن چیزی که ما در ادبیات دینیمان به آن «عالم غیب» میگوییم. هنر میتواند این حقیقت را گوشزد کند که انسان، موجودی است که روحش پیوسته به دنبالِ معنا میگردد. اینکه در این آیینها مفاهیمی مثل «امید»، «دعا»، «توکل» و «همبستگی» پررنگ است، نشان میدهد که این سنتها برخلاف برخی تصورات سطحی، نه برای ترویج خرافه، بلکه برای التیام دردهای روحی و اجتماعی بوده است.
وی در پایان تأکید کرد: هنر دینی یعنی هنری که به حقیقت وجود انسان و پیوند او با سرچشمه هستی احترام میگذارد. ما در این اثر تلاش کردیم نشان دهیم که چگونه میتوان با رویکردی عقلانی، به سراغِ لایههای آیینی رفت و از دلِ آن، درسهایی برای زیستِ اخلاقی امروز گرفت. نمایش «زار» دعوتی است برای بازخوانیِ این حقیقت که هویتِ ما، گرهخورده با ارزشهای اصیلِ مذهبی و فرهنگی است و هنرمندِ متعهد، کسی است که این پیوند را با زبانِ هنر، برای مخاطبِ امروز تفسیر و بازخوانی کند. هنر اگر به این مسیر بازگردد، بیشک تأثیرگذارترین ابزار برای رشدِ معنوی جامعه خواهد بود.
این نشست با تأکید حاضران بر لزوم حمایت نهادهای فرهنگی از آثار پژوهشمحور که دغدغه هویت و معنویت دارند، به پایان رسید.
انتهای پیام