به گزارش خبرگزاری تسنیم از بروجرد، تالاب بیشهدالان، نگین آبی دشت سیلاخور، در حدود 15 کیلومتری جنوبشرقی بروجرد و در مجاورت روستاهای این منطقه قرار دارد.
این تالاب که سالها بهعنوان بزرگترین تالاب لرستان شناخته میشد، یکی از مهمترین زیستگاههای طبیعی غرب کشور برای پرندگان مهاجر، آبزیان و گونههای مختلف جانوری به شمار میرود.
بیشهدالان در دهههای گذشته نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی منطقه، تغذیه سفرههای آب زیرزمینی، تعدیل اقلیم محلی و کنترل سیلابها داشته است. هر ساله با آغاز فصل مهاجرت، دهها گونه پرنده این تالاب را برای زمستانگذرانی یا استراحت در مسیر مهاجرت انتخاب میکنند.
این تالاب میزبان گونههای متعددی از پرندگان مهاجر از جمله اردکها، چنگر، حواصیل، لکلک، کشیم، عقاب تالابی و دهها گونه آبزی و کنارآبزی است و نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی غرب کشور ایفا میکند.
استقرار دهها لکلک سفید در روستای کپرجودکی نیز ارتباط مستقیمی با حیات تالاب بیشهدالان دارد. این تالاب با تأمین منابع غذایی مورد نیاز، زمینه حضور سالانه لکلکها در منطقه را فراهم میکند و بسیاری از این پرندگان بخش عمده غذای خود را از تالاب و اراضی پیرامونی آن تأمین میکنند.
با این حال، بیشهدالان طی سالهای اخیر با تهدیدهایی همچون خشکسالی، برداشت بیرویه منابع آب، تصرف اراضی، تغییر کاربری، آتشسوزی و کاهش حقابه طبیعی مواجه بوده است.
در مقابل، افزایش بارندگیها در برخی سالها، استقرار پاسگاه محیطبانی، برخورد با متخلفان و اجرای برنامههای حفاظتی، امید به احیای این زیستبوم ارزشمند را زنده نگه داشته است.
کارشناسان معتقدند آینده بیشهدالان بیش از هر چیز به تأمین حقابه، مدیریت مصرف آب در بالادست و مشارکت جوامع محلی در حفاظت از این سرمایه طبیعی وابسته است.
وضعیت کنونی تالاب؛ بازگشت آب و پرندگان به بیشهدالان
برخلاف سالهای گذشته که خشکسالی و کاهش بارندگیها شرایط دشواری را برای بیشهدالان رقم زده بود، امسال این تالاب وضعیت متفاوتی را تجربه میکند.
افزایش بارشهای سال آبی جاری و مسدود شدن یکی از کانالهای خروجی، موجب افزایش قابل توجه سطح این تالاب و بازگشت پرندگان به اقلیم آبی بروجرد شده است.
علی کردی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست بروجرد، در گفتوگو با تسنیم از آبگیری حدود 300 هکتار از مجموع 432 هکتار مساحت ثبتشده تالاب خبر میدهد.
این آمار بیانگر احیای بخش عمدهای از پهنه آبی بیشهدالان است. افزایش سطح آب، علاوه بر بهبود چشمانداز طبیعی منطقه، شرایط مناسبی برای بازگشت حیات وحش و پرندگان مهاجر فراهم کرده است.
به گفته وی، امسال چندین گونه جدید پرنده در تالاب مشاهده شدهاند که برخی از آنها تاکنون در استان لرستان ثبت نشده بودند. حضور گونههایی همچون «سسک بزرگ» نشان میدهد بیشهدالان بار دیگر در حال بازیابی جایگاه خود بهعنوان یکی از زیستگاههای مهم پرندگان مهاجر در غرب کشور است.
در کنار بهبود شرایط آبی، اقدامات حفاظتی نیز در تالاب تقویت شده است. افزایش تعداد محیطبانان، استقرار آتشبانان، تجهیز دهیاریهای اطراف به امکانات اطفای حریق و پایش مستمر کیفیت آب از جمله اقداماتی است که برای حفاظت از این زیستبوم در حال اجراست.
با این وجود، مسئولان محیط زیست معتقدند بهبود شرایط کنونی به معنای رفع کامل تهدیدها نیست و بیشهدالان همچنان با مخاطرات جدی روبهرو است.
تهدیدهایی که همچنان بیشهدالان را تهدید میکنند
هرچند بارشهای مناسب سال جاری بخشی از مشکلات تالاب را کاهش داده، اما مهمترین تهدید پیش روی بیشهدالان همچنان کاهش حقابه طبیعی آن در فصلهای گرم سال است.
با آغاز آبیاری مزارع در روستاهای بالادست، بخش قابل توجهی از منابع آبی پیش از رسیدن به تالاب مصرف میشود و همین موضوع ورودی آب به تالاب را کاهش میدهد.
افزایش دما و تبخیر شدید آب در ماههای گرم نیز خطر کاهش سطح آب و خشک شدن بخشهایی از تالاب را تشدید میکند. کارشناسان محیطزیست هشدار میدهند تداوم برداشت بیرویه از منابع آبی میتواند آثار مثبت بارندگیهای امسال را در مدت کوتاهی از بین ببرد.
از سوی دیگر، رشد پوشش گیاهی ناشی از بارندگیهای فراوان، اگرچه نشانهای از احیای تالاب است، اما احتمال وقوع آتشسوزی را نیز افزایش داده است.
در سالهای گذشته بخشهایی از بیشهدالان بر اثر حریق آسیب دیده و همین موضوع ضرورت تقویت زیرساختهای مقابله با آتشسوزی را دوچندان کرده است.
تصرف اراضی، تغییر کاربری حریم تالاب و تخریب زیستگاهها نیز از دیگر تهدیدهای جدی این زیستبوم محسوب میشوند. اگرچه برخوردهای قضایی با برخی متخلفان آغاز شده است، اما حفاظت مؤثر از تالاب نیازمند نظارت مستمر و جلوگیری از هرگونه دستاندازی به عرصههای طبیعی آن است.
احیای تالاب نیازمند مشارکت مردم و دستگاهها
حامد پرچی، سرپرست بخشداری شیروان، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم تالاب بیشهدالان را یکی از مهمترین منابع تغذیهکننده آبهای زیرزمینی بروجرد دانست و اظهار داشت: این تالاب همانند یک اسفنج طبیعی عمل میکند و با ذخیره آب، نقش مهمی در تغذیه سفرههای زیرزمینی منطقه دارد.
وی افزود: سال گذشته بخشداری برای جلوگیری از خروج آب در زمان بارندگیها اقدام به ایجاد خاکریزهایی در اطراف تالاب کرد، اما در پی تخریب بخشی از این خاکریزها، بخشی از آب ذخیرهشده از دست رفت.
سرپرست بخشداری شیروان، آتشسوزیهای عمدی و برخی دخل و تصرفها در اراضی تالابی را از مهمترین تهدیدهای پیش روی بیشهدالان برشمرد و گفت: چنین اقداماتی خسارتهای جدی به اکوسیستم منطقه وارد میکند.
پرچی با تأکید بر اینکه توسعه گردشگری در بیشهدالان در گرو احیای کامل تالاب است، بیان کرد: در گام نخست باید حفاظت و احیای تالاب در اولویت قرار گیرد و سپس با اجرای برنامههای فرهنگی و گردشگری، زمینه بهرهبرداری پایدار از این ظرفیت طبیعی فراهم شود.
وی همچنین از همراهی مردم روستای کپرجودکی در حفاظت از تالاب قدردانی کرد و افزود: تقویت این روستا بهعنوان پایلوت گردشگری منطقه میتواند زمینه مشارکت بیشتر سایر روستاهای اطراف تالاب را نیز فراهم کند.
پیوند طبیعت و صنایعدستی در بروجرد
مهدی گودرزی، رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی بروجرد، تالاب بیشهدالان را یکی از ظرفیتهای ارزشمند گردشگری این شهرستان دانست و اظهار کرد: این تالاب به دلیل برخورداری از جاذبههای طبیعی و فرهنگی، قابلیت تبدیل شدن به یکی از مقاصد مهم گردشگری منطقه را دارد.
وی افزود: در راستای توسعه زیرساختهای گردشگری، سه چشمه سرویس بهداشتی و آلاچیق در محدوده تالاب احداث شده است و توسعه امکانات رفاهی این منطقه در دستور کار قرار دارد.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بروجرد با اشاره به ظرفیتهای روستای کپرجودکی گفت: حضور لکلکها در این روستا و ثبت ملی هنر سبدبافی کپرجودکی، فرصت مناسبی برای جذب گردشگر و رونق صنایع دستی ایجاد کرده است.
گودرزی تصریح کرد: ثبت ملی سبدبافی این روستا علاوه بر حفظ و احیای این هنر بومی، میتواند به افزایش درآمد خانوارهای روستایی و ایجاد اشتغال پایدار در منطقه کمک کند.
تالاب بیشهدالان را میتوان یکی از مهمترین ظرفیتهای طبیعی و زیستمحیطی بروجرد دانست؛ ظرفیتی که علاوه بر نقش مؤثر در تغذیه آبهای زیرزمینی و حفظ تعادل اکولوژیکی منطقه، توان تبدیل شدن به یک مقصد مهم گردشگری طبیعی را نیز دارد.
با این حال، بهرهبرداری پایدار از این ظرفیت ارزشمند تنها در سایه حفاظت مؤثر از اکوسیستم تالاب، تأمین حقابه طبیعی و مشارکت مردم و دستگاههای مسئول امکانپذیر خواهد بود.
بیشهدالان امروز نهتنها یک زیستبوم حساس، بلکه فرصتی برای توسعه پایدار بروجرد است؛ فرصتی که حفظ آن نیازمند مدیریت هماهنگ، نگاه بلندمدت و همکاری همهجانبه ذینفعان است.
گزارش از فاطمه پیرزادی
انتهای پیام/