یکی از معیارهای انتخاب خانه جدید در درون یک جامعه، بررسی همسایگان آن است. در این مورد فرد حق انتخاب دارد. اما در مورد کشورها، همسایگان غیرقابل انتخاب و تابع تحولات تاریخی، سیاسی و اجتماعی هستند. با این همه، به منظور حفظ منافع و امنیت، امکان تاثیرگذاری بر آنان هست. مرزهای میان همسایگان، گاهی حتی فرهنگ‌های آنها را از هم جدا می‌کنند.

بنابراین همسایگی افزون بر مفهوم مجاورت، منافع مشترک و یا همکاری، مفاهیمی مانند تضاد منافع و عواقب آن را نیز به همراه دارد. با نگاهی به تاریخ می توان دریافت که این جدایی ها اغلب تضاد منافع و دشمنی را نیز به همراه داشته اند. این جدایی ها تنها در مورد مرزهای مشخص شده توسط قدرت ها در طول تاریخ نیست. این امر مرزهای طبیعی میان همسایگان را نیز شامل می شود.

در فرهنگ اروپایی مانند دیگر فرهنگ ها، تعاریف و توصیه هایی در زمینه ارتباط با همسایگان و مدیریت همسایگی وجود دارد. در مدیریت روابط همسایگی، نه تنها بر نزدیکی و ارتباط، بلکه بر حفظ حریم خصوصی تاکید شده است. برای نمونه، این تاکید را می‌توان در توصیه به استفاده از پرچین یا موانع برای ایجاد حریم خصوصی میان همسایگان دید. توصیه ای در جهت مشخص نمودن روابط در چارچوب همسایگی و حفظ امنیت و منافع. توصیه ای جهت جلوگیری از عواقب ناخواسته و ناخوشایند احتمالی همسایگی. با برپایی اتحادیه اروپا، این مدیریت ارتباط در درونت مرزهای آن و میان اعضای آن به کار گرفته شد.

اتحادیه اروپا با وجود گذشته خصمانه در میان اعضای خود، از راه تعامل مدیریت شده در درون مرزهایش، مردم را در ارتباط مجدد با یکدیگر قرار داده است. بنابراین سعی در کمرنگ کردن تاثیر مرزها در ایجاد جدایی میان مردم داشته است.

از این راه، به یکی از اهداف خود، یعنی جلوگیری از ایجاد فاصله و دشمنی میان اعضا دست یافته است. ابتکار پدران بنیانگذار اتحادیه اروپا، تنها محدود به درون مرزهای این اتحادیه نماند.

در تداوم این موفقیت، فرزندان آنان در این اتحادیه، تعامل مدیریت شده را این بار با همسایگان این اتحادیه و در ماورای مرزهای خود نیز به کار گرفتند. اتحادیه اروپا از این راه در روابط با همسایگان دور و نزدیک سعی در تاثیرگذاری دارد؛ به منظور جلوگیری از ایجاد فاصله و جدایی، جهت حفظ منافع و امنیت داخل مرزهایش.

همسایگان اتحادیه اروپا، همسایگانی از قاره های گوناگون، با تاریخ و فرهنگی متفاوت اند. همسایگان اتحادیه اروپا در شرق که شامل شش کشور در اروپای شرقی و قفقاز جنوبی اند: ارمنستان، گرجستان، آذربایجان، بلاروس، مولداوی و اوکراین. ۱۰ کشور همسایه جنوبی این اتحادیه نیز در منطقه شامات و شمال آفریقا هستند: الجزایر، مصر، اردن، لبنان، لیبی، مراکش، فلسطین، اسرائیل، سوریه و تونس.

در سال ۲۰۰۳، اتحادیه اروپا سیاست همسایگی را معرفی و در سال های بعد آن را توسعه داد. در پی تحولات منطقه همسایگی، این سیاست نیز چندین بار بازنگری شد. اتحادیه اروپا تحت این سیاست و از طریق توافقنامه ها و همکاری ها، روابط با همسایگان خود را مدیریت می کند. توافقنامه های حقوقی و همکاری میان اتحادیه و همسایگان، پایه و بنیان سیاست همسایگی قرار داده شده است.

این اتحادیه در همکاری ها در چارچوب سیاست همسایگی نیز مردم سالاری، حاکمیت قانون و حقوق بشر را ستون های اصلی معرفی کرده و مورد تاکید قرار داده است. بطور کلی در این همکاری ها اتحادیه بر صلح و امنیت، همکاری، پاسخگویی متقابل و تعهد مشترک به ارزش های جهانی دموکراسی تاکید دارد. همکاری تحت سیاست همسایگی با این اتحادیه، شامل امتیازاتی است. می توان گفت که ارائه پاداش و امتیاز در مدیریت این روابط، اهرم و ابزار اصلی قرار داده شده است و منوط به همکاری است. همکاری بیشتر، پاداش بیشتر را به دنبال دارد.

برای نمونه، مهاجرت های بی رویه به درون مرزهای اتحادیه از کشورهای همسایه به ویژه همسایگان جنوبی، پیامدهای سیاسی، امنیتی و فرهنگی به دنبال دارد. در ازای همکاری همسایگان در این زمینه و تحت توافق نامه های مربوطه، آنان از امتیازات اتحادیه مانند کمک مالی، وام و یا دسترسی به بازارهای اتحادیه اروپا میتواند بهره‌مند باشد.

بنابراین اتحادیه اروپا در جهت دستیابی به اهداف خود در سیاست خارجی و تحت چارچوب سیاست همسایگی، سعی دارد بدون تنش و از راه همکاری، به اهداف خود در سیاست خارجی دست یابد. این نهاد، در جهت دستیابی به منافع خود و انتشار هنجارهای اروپایی، همسایگان را با وعده پاداش، به همکاری تشویق می کند و با تحولات منطقه همسایگی، سیاست خود را بازنگری می کند. تداوم ابتکار ارزشمند پدران اتحادیه اروپا، در زمینه های گوناگون و در جهت حفظ منافع فرزندان در نسل های آینده، در حال شکوفا شدن است.

دکترای روابط بین الملل از دانشگاه تهران و پژوهشگر مطالعات اروپا