به گزارش ایرنا، خراسان جنوبی به عنوان یکی از شرقیترین استانهای کشور با ۱۷ هزار و ۸۲ کیلومتر راه مواصلاتی، جایگاهی مهم در شبکه حملونقل کشور دارد، قرار گرفتن این استان در مسیر ۲ کریدور اصلی شمال - جنوب، اهمیت توسعه زیرساختهای حملونقل جادهای را در این منطقه دوچندان کرده است؛ زیرساختهایی که علاوه بر تسهیل تردد مسافران و حملونقل کالا، نقش مهمی در توسعه اقتصادی و اتصال شرق کشور به شبکه ملی ترانزیت ایفا میکنند.
در ۲ دهه اخیر محور بیرجند - قاین همواره یکی از مهمترین و در عین حال پرحادثهترین مسیرهای جادهای استان به شمار میرفت؛ جادهای که به دلیل عرض کم، ترافیک سنگین، پیچهای متعدد و شرایط خاص جغرافیایی، سالها با واژههایی همچون دلهره، تصادف و سوگ گره خورده بود و در میان مردم و رسانهها به «جاده مرگ» شهرت داشت.
این مسیر که یکی از راههای اصلی تردد مسافران و زائران بارگاه منور حضرت امام رضا(ع) در شرق کشور محسوب میشود، طی سالهای گذشته بارها شاهد وقوع تصادفات مرگبار بوده و جان بسیاری از هموطنان در این جاده از دست رفته است؛ موضوعی که ضرورت ارتقای ایمنی این محور را بیش از پیش برجسته میکرد.
پرونده دوباندهسازی محور بیرجند - قاین که بخشی از کریدور استراتژیک شمال - جنوب کشور به شمار میرود، نخستین بار در سال ۱۳۸۹ و تنها چند سال پس از تاسیس استان خراسان جنوبی گشوده شد، با این حال، اجرای این پروژه از همان ابتدا با فراز و فرودهای متعددی همراه بود و برخی مسئولان آغاز جدی عملیات اجرایی آن را به سال ۱۳۹۳ نسبت میدهند.
با وجود شروع پروژه روند پیشرفت آن در سالهای ابتدایی بسیار کند بود؛ بهگونهای که تا سال ۱۳۹۵، تنها حدود ۲۰ کیلومتر از این مسیر دوبانده شده بود، این روند کند در کنار افزایش آمار تصادفات، موجب شد موضوع ایمنسازی این محور به یکی از مطالبات جدی مردم، رسانهها و فعالان اجتماعی در استان تبدیل شود.
در همان سالها گزارشهای متعدد رسانهای از وقوع حوادث مرگبار در این مسیر منتشر میشد، بر اساس آمارهای رسمی، تنها در یکی از سالهای دهه ۹۰، تصادفات این محور منجر به جان باختن ۴۲ نفر و مجروح شدن ۲۳۷ نفر شد؛ آماری که نشان میداد تاخیر در تکمیل پروژه، هزینهای فراتر از اعداد و ارقام عمرانی دارد و با جان انسانها گره خورده است.
در طول بیش از یک دهه اجرای پروژه، وعدههای متعددی برای تکمیل آن مطرح شد، از اعلام زمان بهرهبرداری تا پایان سال ۱۳۹۶ گرفته تا وعدههای بعدی در سالهای مختلف، اما آنچه در عمل رخ داد پیشرفتی آهسته و وابسته به تخصیصهای نامنظم اعتباری بود.
کارشناسان یکی از دلایل اصلی طولانی شدن روند اجرای این پروژه را نبود منابع مالی پایدار، تغییر پیمانکاران و تقسیم پروژه به قطعات متعدد میدانند؛ مسائلی که سبب شد دوباندهسازی محور بیرجند - قاین به یکی از نمونههای شاخص پروژههای فرسایشی در حوزه راهسازی کشور تبدیل شود.
در این سالها، رسانهها بارها از تصادفات مرگبار این مسیر، وعدههای تحققنیافته و اعتبارات قطرهچکانی نوشتند، روایت این جاده به تدریج به «مثنوی هفتاد من» تبدیل شد؛ داستانی طولانی از انتظار، وعدهها و مطالبهای عمومی برای تامین ایمنی در یکی از مهمترین محورهای ارتباطی استان است.
با وجود روند کند سالهای گذشته، در سالهای اخیر روند اجرای پروژه شتاب بیشتری گرفت، شهید آیتالله سیدابراهیم رئیسی در سفرهای استانی خود به خراسان جنوبی، بر تکمیل این محور تاکید داشت و مصوبات این سفرها زمینه تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز پروژه را فراهم کرد.
بر اساس گزارشهای رسمی، تا سال ۱۴۰۲ پیشرفت فیزیکی پروژه به حدود ۹۵ درصد رسید و تنها ۱۲ کیلومتر از مسیر باقی مانده بود، هرچند همچنان مسئله تامین اعتبار یکی از گلوگاههای اصلی پروژه محسوب میشد، اما فضای رسانهای و مدیریتی نسبت به گذشته تغییر کرد و تکمیل این محور به عنوان یکی از اولویتهای زیرساختی استان در دستورکار قرار گرفت.
در ادامه این روند و با پیگیریهای صورت گرفته در دولت چهاردهم، تمرکز بر تکمیل پروژههای نیمهتمام به عنوان یک رویکرد مدیریتی مورد توجه قرار گرفت و گلوگاه ۱۲ کیلومتری باقیمانده این محور نیز در ماههای اخیر تعیین تکلیف شد.
سرانجام در روز گذشته با افتتاح آخرین قطعه توسط استاندار خراسان جنوبی، پرونده دوباندهسازی محور بیرجند - قاین پس از حدود ۱۷ سال بسته شد و این مسیر ۱۰۰ کیلومتری به طور کامل زیر بار ترافیک رفت.
اکنون محور بیرجند - قاین دیگر «جاده مرگ» نیست، اما تجربه ۱۷ ساله اجرای این پروژه میتواند به عنوان یک مطالعه موردی مهم در حوزه مدیریت پروژههای زیرساختی مورد توجه قرار گیرد.
کارشناسان معتقدند این پروژه مصداقی روشن از «هزینه فرصت» در حوزه راه و شهرسازی است، توقفها و کندیهای ایجاد شده در فاصله سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ باعث شد هزینههای انسانی، درمانی، بیمهای و اجتماعی ناشی از تصادفات، بسیار بیشتر از هزینه تکمیل بهموقع پروژه باشد.
تحلیل دادههای این سالها نشان میدهد پروژههایی که با هدف افزایش ایمنی اجرا میشوند، در صورت تاخیر طولانی، هزینههای پنهان قابل توجهی برای جامعه ایجاد میکنند؛ هزینههایی که در بسیاری از موارد چندین برابر هزینه عمرانی اجرای پروژه است.
با وجود تکمیل دوباندهسازی این محور، کارشناسان حوزه حملونقل تاکید دارند که ارتقای ایمنی جادهها تنها به توسعه زیرساخت محدود نمیشود و مدیریت ترافیک و فرهنگ رانندگی نیز نقش مهمی در کاهش حوادث جادهای دارد.
در همین راستا پیشنهاد میشود سامانههای هوشمند مدیریت ترافیک (ITS) و دوربینهای ثبت تخلفات با تراکم بیشتری در طول این ۱۰۰ کیلومتر نصب شود تا از تبدیل شدن «جاده ایمن» به «محور سرعتهای غیرمجاز» جلوگیری شود.
افتتاح کامل محور بیرجند - قاین بیتردید خبر خوشی برای مردم خراسان جنوبی و مسافران این مسیر است، اما ارزش واقعی آن زمانی تحقق مییابد که تجربه سالهای گذشته به چراغ راه تصمیمگیریهای آینده تبدیل شود؛ تا دیگر ایمنی جادهها به بهای گذر زمان و از دست رفتن جان انسانها تامین نشود.