به گزارش ایرنا، موسسه دانشبنیان برکت با طراحی و راهاندازی سکوی نوآوری اجتماعی «رعنا» تلاش کرده است تا مسیر تازهای را در حوزه محرومیتزدایی و توسعه متوازن کشور رقم بزند؛ مسیری که در آن فناوری، نوآوری، دانش بومی و مشارکت مردمی در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا راهکارهایی پایدار برای حل مسائل مناطق محروم ایجاد شود.
رعنا صرفا یک جشنواره یا رقابت فناورانه نیست. این رویداد در حقیقت یک سکوی دائمی برای شناسایی، توانمندسازی و حمایت از تیمهای نوآور، شرکتهای دانشبنیان، گروههای جهادی و فعالان اجتماعی است که برای مسائل واقعی مناطق کمبرخوردار راهحل ارائه میکند.
در این الگو، موسسه دانشبنیان برکت نقش حلقه واسط را ایفا میکند؛ حلقهای که از یک سو با جهادگران، فعالان محلی و مجموعههایی که سالها در مناطق محروم حضور میدانی داشتهاند ارتباط برقرار میکند و از سوی دیگر ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و تیمهای فناور را برای پاسخ به این نیازها به میدان میآورد.
این الگو تلاش میکند چهار ضلع اصلی شامل مسئله، راهحل، مجری و حامی را در کنار یکدیگر قرار دهد تا ایدههای نوآورانه بتوانند از مرحله طراحی عبور کرده و به اجرا در میدان برسند.
دوره نخست؛ آغاز مسیر با آب و انرژی
نخستین دوره رویداد عصر نوآوری اجتماعی رعنا با محوریت آب و انرژی خرداد سال ۱۴۰۴ برگزار شد؛ دو موضوعی که از مهمترین چالشهای مناطق محروم کشور به شمار میروند.
در این دوره بیش از ۳۰۰ طرح و تیم فناور شناسایی و ارزیابی شدند. پس از طی مراحل غربالگری و داوری، ۹ طرح به مرحله نهایی راه یافتند و راهکارهای خود را برای حل بحران آب در مناطق کمبرخوردار ارائه کردند.
برگزیده نهایی این دوره، یک شرکت دانشبنیان بود که با ارائه دستگاه تصفیه آب خورشیدی ویژه مناطق فاقد زیرساخت، توانست جایزه نخست رعنا را کسب کند؛ این فناوری قابلیت تأمین آب سالم در مناطقی را دارد که دسترسی به شبکه آبرسانی یا برق در آنها محدود است.
نکته مهم درباره این دوره آن بود که رعنا از همان ابتدا تلاش کرد به جای حمایت از طرحهای صرفا پژوهشی، به سراغ راهکارهایی برود که قابلیت اجرا، توسعه و اثرگذاری واقعی در مناطق محروم را داشته باشند به همین دلیل معیارهایی همانند پتکرارپذیری، مقیاسپذیری و امکان تکثیر در مناطق مختلف کشور در ارزیابی طرحها مورد توجه قرار گرفت.
دوره دوم؛ گسترش دامنه نوآوری برای حل مسائل سلامت و سوءتغذیه
اگرچه دوره نخست رعنا توانست ظرفیتهای قابل توجهی را در حوزه آب و انرژی شناسایی کند، اما دوره دوم نقطه عطف مهمی در مسیر این رویداد به شمار میآید.
دومین دوره عصر نوآوری اجتماعی رعنا با تمرکز بر حوزه سلامت و رفع سوءتغذیه در مناطق کمتر برخوردار دی ماه ۱۴۰۴ در مصلی امام خمینی (ره) تهران برگزار شد؛ موضوعی که مستقیما با کیفیت زندگی مردم و آینده نسلهای بعدی ارتباط دارد.
در این دوره، ابعاد رویداد به شکل محسوسی گسترش یافت. بیش از ۱۵۰۰ تیم در سامانه رعنا ثبتنام کردند که پس از فرآیندهای ارزیابی، صدها طرح مورد بررسی قرار گرفت و دهها تیم به مراحل نهایی راه یافتند.
افزایش چشمگیر تعداد متقاضیان نسبت به دوره نخست نشاندهنده شکلگیری یک جریان ملی در حوزه نوآوری اجتماعی بود. بسیاری از این تیمها نه صرفا با هدف ارائه فناوری، بلکه با دغدغه حل مسائل واقعی مناطق محروم وارد میدان شدند.
در نهایت ۱۸ محصول و راهکار فناورانه در حوزههای مختلف سلامت معرفی شد. از پلتفرمهای مشاوره پزشکی و روانشناسی آنلاین تا فناوریهای مرتبط با سلامت مادر و کودک، تولید نان غنیشده، گوشت گیاهی، تجهیزات پزشکی سیار، پایش هوشمند سلامت، غربالگری بیماریها و محصولات فراسودمند.
ویژگی مهم این دوره، حضور گسترده گروههای جهادی، خیریهها، نهادهای مردمنهاد و مجموعههای فعال در مناطق محروم بود. این حضور باعث شد نیازهای واقعی مردم با دقت بیشتری شناسایی شده و راهکارهای فناورانه متناسب با آن طراحی شوند.
از ایده تا میدان؛ خروجیهای عملیاتی دومین دوره رعنا
دومین دوره عصر نوآوری اجتماعی رعنا تنها محلی برای ارائه ایدههای فناورانه نبود، بلکه بستری برای اتصال نیازهای واقعی مناطق کمبرخوردار به ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و گروههای جهادی محسوب میشد. در این دوره که با محوریت سلامت و رفع سوءتغذیه برگزار شد، دهها طرح فناورانه پس از طی مراحل ارزیابی و داوری، وارد فرآیند بررسی برای اجرا در مناطق هدف شدند.
بررسی طرحهای راهیافته به مرحله نهایی نشان میدهد بخش قابل توجهی از این راهکارها بر کاهش شکاف دسترسی به خدمات سلامت در مناطق محروم متمرکز بودهاند. از جمله این طرحها میتوان به سامانه «مرهم» اشاره کرد که با همکاری پزشکان داوطلب، امکان ارائه ویزیت رایگان به خانوارهای دهکهای پایین درآمدی را فراهم کرده و زمینه دسترسی آسانتر اقشار کمبرخوردار به خدمات تخصصی پزشکی را ایجاد میکند.
در حوزه سلامت خانواده نیز طرحهایی مانند «دوجان» و «پرتو» مورد توجه قرار گرفتند. این طرحها با تمرکز بر سلامت مادران باردار، فرزندآوری و پیشگیری از ناباروری، تلاش میکنند با استفاده از آموزش، پایش مستمر و مشاوره تخصصی، کیفیت خدمات سلامت را در مناطق کمبرخوردار ارتقا دهند. رویکرد این طرحها مبتنی بر پیشگیری و مداخله زودهنگام است؛ رویکردی که میتواند هزینههای درمان را کاهش داده و کیفیت زندگی خانوادهها را بهبود بخشد.
در بخش سلامت روان نیز سامانه «بامانا» به عنوان یکی از طرحهای شاخص دوره دوم معرفی شد. این سامانه با بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی و دانش روانشناسان، خدمات مشاوره تربیتی و خانواده را متناسب با اقتضائات فرهنگی و بومی در اختیار خانوادهها قرار میدهد. خرید خدمت هزاران کاربر از این سامانه با حمایت رعنا، نشاندهنده توجه این رویداد به ابعاد کمتر دیدهشده سلامت در مناطق محروم است.
از سوی دیگر، فناوریهای نوین پایش سلامت نیز در میان طرحهای منتخب حضور پررنگی داشتند. سامانه «نبض هوشمند سلامت» با ایجاد پرونده الکترونیک سلامت و امکان پایش شاخصهایی مانند فشار خون، قند خون، کمخونی و وضعیت قلبی، نمونهای از تلاش برای توسعه خدمات سلامت هوشمند در مناطقی است که دسترسی به مراکز درمانی محدود است.
آنچه خروجیهای دوره دوم رعنا را متمایز میکند، صرفاً نوآورانه بودن طرحها نیست، بلکه قابلیت اجرای آنها در میدان و پاسخگویی به مسائل واقعی مردم است. بسیاری از این ایدهها با همراهی گروههای جهادی، مجموعههای مردمنهاد و نهادهای حمایتی طراحی یا تکمیل شدهاند و همین موضوع احتمال موفقیت و ماندگاری آنها را افزایش میدهد.
در واقع دومین دوره رعنا نشان داد که نوآوری اجتماعی زمانی اثرگذار خواهد بود که میان فناوری، شناخت میدانی و مشارکت مردمی پیوند برقرار شود؛ رویکردی که موسسه دانشبنیان برکت تلاش کرده آن را به یک الگوی پایدار برای حل مسائل مناطق محروم کشور تبدیل کند.
سومین دوره؛ تمرکز بر آموزش
پس از پرداختن به چالشهای آب، انرژی، سلامت و سوءتغذیه، اکنون سومین دوره رویداد عصر نوآوری اجتماعی رعنا در آستانه برگزاری قرار دارد. این دوره با محوریت «آموزش» برگزار خواهد شد و تمرکز آن بر حل مسائل آموزشی مناطق کمتر برخوردار، کاهش شکافهای آموزشی و ایجاد دسترسی عادلانه به فرصتهای یادگیری است.
انتخاب آموزش به عنوان محور سومین دوره، نشان میدهد رعنا به دنبال ورود به ریشهایترین مسائل توسعه است چرا که آموزش یکی از مهمترین عوامل توانمندسازی جوامع محلی و شکستن چرخه فقر و محرومیت به شمار میرود.
انتظار میرود در این دوره نیز شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها، گروههای جهادی، پژوهشگران و فعالان اجتماعی با ارائه راهکارهای نوآورانه، نقشآفرینی مؤثری در حل چالشهای آموزشی مناطق کمبرخوردار داشته باشند.
آیندهای مبتنی بر نوآوری اجتماعی
تجربه رعنا نشان میدهد که محرومیتزدایی پایدار تنها با تزریق منابع مالی محقق نمیشود، بلکه نیازمند شناسایی دقیق مسائل، استفاده از ظرفیتهای محلی، حمایت از نوآوران و ایجاد شبکهای از همکاری میان بازیگران مختلف است. این مسیر میتواند الگویی موفق برای پیوند فناوری، عدالت اجتماعی و توسعه متوازن در کشور باشد.