به گزارش ایرنا، همه ما بارها این حس را تجربه کردهایم که با ایجاد یک تغییر مثبت در محله یا شهر، حال و هوایمان هم بهتر میشود؛ از ساماندهی یک فضای رها شده و نصب یک تابلوی جدید گرفته تا بهسازی یک پارک، پیادهرو یا فضای سبز. شاید این اقدامات در نگاه اول صرفاً خدمات شهری به نظر برسند، اما در واقع تأثیر آنها فراتر از جنبههای عمرانی است.
کارشناسان معتقدند شهروندان زمانی به شهر و محله خود احساس تعلق پیدا میکنند که تغییرات مثبت را در محیط زندگیشان ببینند و احساس کنند مطالبات و دغدغههایشان مورد توجه قرار گرفته است. به همین دلیل در سالهای اخیر، مدیریت شهری تنها به اجرای پروژههای عمرانی محدود نشده و تلاش میکند با نزدیکتر شدن به مردم و شنیدن مسائل آنها، رضایت و مشارکت اجتماعی را نیز افزایش دهد.
از سوی دیگر در ادبیات جدید مدیریت شهری، موفقیت شهرداریها تنها با تعداد پروژههای عمرانی و میزان خدماترسانی سنجیده نمیشود، بلکه توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی زندگی شهروندان نیز به یکی از شاخصهای مهم حکمرانی محلی تبدیل شده است. فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی شهرداریها نقش مستقیمی در ارتقای سلامت روانی، افزایش سرمایه اجتماعی و ایجاد احساس تعلق به شهر و محله دارند.
هرچه شهروندان فرصت بیشتری برای مشارکت، تعامل و حضور در برنامههای محلی داشته باشند، سطح اعتماد متقابل میان مردم و مدیریت شهری نیز افزایش مییابد. درواقع این فعالیتها تقویت «سرمایه اجتماعی» در پی دارند؛ سرمایهای که از شبکه روابط انسانی، اعتماد عمومی، همکاری و مسوولیتپذیری اجتماعی شکل میگیرد و یکی از مهمترین عوامل توسعه پایدار شهری به شمار میآید.
شهروندانی که احساس کنند صدایشان شنیده میشود و در فرآیندهای اجتماعی و محلی نقش دارند، رضایت بیشتری از زندگی شهری خواهند داشت و با انگیزه بیشتری در حل مسائل عمومی مشارکت میکنند.
فراتر از خدمات شهری؛ شهرداری تنکابن به دنبال حال خوب محلهها
شهرداری تنکابن نیز در همین راستا، رسم محله موجی یا محله مجی را که در گویش محلی به دید و بازدیدهای هممحلهایها گفته میشود، برای سومین دوره از سر گرفته است. نکته قابل توجه در این طرح، تلاش مدیریت شهری برای فراتر رفتن از یک برنامه صرفاً خدماتی و ورود به عرصه مسائل اجتماعی و فرهنگی محلات با پشتوانه کارشناسی است.
محله مجی ۳ بر پایه چالشها و مطالباتی شکل گرفته که شهروندان پیشتر از طریق سامانه ۱۳۷ ثبت کردهاند. بر این اساس، شهرداری با حضور مستقیم در محلات، مشکلات و درخواستهای شهروندان را بررسی و تا حد امکان برای رفع آنها اقدام میکند.
آنچه این طرح را متمایز میکند، تمرکز بر گفتوگو، شنیدن صدای مردم و جلب مشارکت همزمان شهروندان و کارشناسان است. شهرداری در این برنامه تلاش کرده است علاوه بر رسیدگی به مشکلات عمرانی و خدماتی، بستری برای طرح دغدغههای اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی ساکنان محلات نیز فراهم کند.
بخش قابل توجه ابن طرح، مشارکت بخش کارشناسی است. شهرداری از مؤسسات فرهنگی، فعالان حوزه کودک و خانواده، مراکز بهداشتی، گروههای هنری، فعالان حوزه توانمندسازی بانوان، تشکلهای اجتماعی، گروههای آموزشی، درمانگران آسیبهای اجتماعی، مشاوران حقوقی و سایر کنشگران اجتماعی دعوت کرده تا در کنار مدیریت شهری پای درد دل مردم بنشینند و با ارائه خدمات تخصصی، به بهبود کیفیت زندگی در محلات کمک کنند.
چنین رویکردی نشان میدهد که محله مجی ۳ تنها برنامهای برای رفع مشکلات فیزیکی شهر نیست، بلکه تلاشی برای تقویت ارتباطات اجتماعی، افزایش سرمایه اجتماعی و ارتقای حس تعلق و اعتماد در میان شهروندان است.
محلهمحوری؛ راهی برای افزایش سرمایه اجتماعی و مشارکت شهروندان
در همین ارتباط یک کارشناس مدیریت شهری با اشاره به اهمیت برنامههای محلهمحور شهرداریها میگوید: امروزه شهرداریهای موفق دنیا و حتی بسیاری از شهرهای پیشرو در ایران به این نتیجه رسیدهاند که اداره شهر تنها با اجرای پروژههای عمرانی امکانپذیر نیست. شهرها زمانی موفق خواهند بود که بتوانند میان مدیریت شهری و شهروندان ارتباطی مستمر، نزدیک و مبتنی بر اعتماد ایجاد کنند. به همین دلیل اجرای برنامههایی مانند محله موجی باید به یکی از الگوهای رایج مدیریت شهری در کشور تبدیل شود.
مریم وکیلنژاد ادامه داد: یکی از نقاط قوت این طرح، حضور مستقیم شهرداری در محلات و حرکت از پشت میزهای اداری به متن زندگی مردم است. وقتی مدیران شهری، کارشناسان و فعالان اجتماعی در کنار شهروندان قرار میگیرند، شناخت دقیقتری از مسائل محلی به دست میآورند و راهحلها نیز واقعبینانهتر و اثربخشتر خواهند بود.
این کارشناس معتقد است: بسیاری از مشکلات شهرها صرفاً کالبدی و عمرانی نیستند، بلکه ریشههای اجتماعی، فرهنگی و حتی روانی دارند. به همین دلیل لازم است شهرداریها در کنار خدمات سنتی خود، به حوزههایی مانند خانواده، سلامت اجتماعی، آموزش شهروندی، نشاط اجتماعی و توانمندسازی گروههای مختلف نیز ورود کنند. طرحهایی از جنس محله موجی دقیقاً چنین نگاهی را دنبال میکنند.
به گفته او، اگر سایر شهرداریها نیز برنامههایی مشابه و مبتنی بر مشارکت مردم، استفاده از ظرفیت نخبگان و حضور میدانی در محلات طراحی کنند، نتیجه آن افزایش اعتماد عمومی، تقویت سرمایه اجتماعی، کاهش فاصله میان مردم و مسئولان و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی شهری خواهد بود.
وی تأکید کرد: شهرهای آینده بیش از آنکه به پروژههای بزرگ عمرانی نیاز داشته باشند، به برنامههایی نیاز دارند که سرمایه اجتماعی، حس تعلق شهروندان و اعتماد عمومی را تقویت کند؛ زیرا توسعه پایدار از دل مشارکت مردم و ارتباط مؤثر میان شهروندان و مدیریت شهری شکل میگیرد.
به گزارش ایرنا، شاید یکی از مهمترین نیازهای شهرهای امروز، بیش از ساختوساز و توسعه زیرساختها، تقویت ارتباط میان مردم و شهر باشد. شهروندان زمانی احساس تعلق بیشتری به محل زندگی خود پیدا میکنند که تغییرات مثبت را در محلههایشان ببینند، دغدغههایشان شنیده شود و احساس کنند در بهبود محیط زندگی خود سهمی دارند.
در چنین شرایطی، برنامههای محلهمحور میتوانند فرصتی برای نزدیکتر شدن مدیریت شهری به مردم باشند. برنامههایی که از دل مسائل و نیازهای واقعی محلات شکل میگیرند، علاوه بر کمک به رفع برخی مشکلات، زمینه گفتوگو، همدلی و مشارکت بیشتر شهروندان را نیز فراهم میکنند.
به باور کارشناسان، همین تعاملهای کوچک و مستمر است که به مرور زمان اعتماد عمومی را تقویت کرده و حس تعلق به شهر را افزایش میدهد. از این منظر، ابتکارهایی از جنس برنامههای محلهمحور را میتوان گامی در جهت تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد حال خوب در شهرها دانست؛ اقدامی که اگر با تداوم و مشارکت مردم همراه شود، آثار آن فراتر از محلهها و در کیفیت زندگی شهری قابل مشاهده خواهد بود.