جوان آنلاین: صندوقهای درآمد ثابت ارزی بهعنوان یکی از ابزارهای جدید بازار سرمایه، با هدف جذب منابع ارزی و هدایت آن به سمت طرحهای صادراتمحور و ارزآور اخیراً از سوی بانک مرکزی تصویب شد. کارشناسان تأکید دارند در صورت ارائه تضامین و پرداخت سودهای مناسب، راهاندازی این صندوق میتواند زمینهساز ورود دلارهای خانگی به چرخه اقتصاد و بهبود وضعیت ارزی کشور شود. اما جزئیات این مصوبه بانک مرکزی چیست و سازوکار این صندوقها به چه صورت خواهد بود؟ بهطور کلی، صندوقهای درآمد ثابت تجربهای موفق برای سرمایهگذارانی است که نه به دنبال ریسکهای سرمایهگذاری مستقیم در بورس هستند و نه علاقهای به سازوکار دریافت سودهای بانکی دارند. این صندوقهای ثابت ریالی در سالهای گذشته با توجه به عملکرد خود به صورت ماهانه یا سالانه سود ثابت پرداخت کردهاند. حالا بانک مرکزی و سازمان بورس قرار است با سازوکاری جدید، اجرای صندوقهای درآمد ثابت ارزی را در دستور کار قرار دهند.
تحویل ارز و تسویه وجوه بهصورت ارزی
بر اساس شیوهنامه پذیرش و صدور مجوز صندوقهای درآمد ثابت ارزی که به تصویب بانک مرکزی رسیده، اشخاص حقیقی و حقوقی میتوانند از طریق تحویل ارز اسکناس یا حواله ارزی به منظور تأمین مالی طرحهای صادراتمحور و ارزآور در صندوقهای ارزی سرمایهگذاری کنند و تسویه وجوه نیز تنها بهصورت ارزی و بر مبنای ارز سرمایهگذار در زمان سرمایهگذاری است. با تصویب این شیوهنامه، انتظار میرود تا مجوز اولین صندوقهای سرمایهگذاری ارزی از سوی بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار صادر شود. سازوکار صندوق بر پایه صدور و ابطال طراحی شده و سعی شده تا از سازوکارهای اعتمادساز در راستای جلب حداکثری اعتماد عمومی استفاده شود.
صندوقهای درآمد ثابت از نظر ماهیت، ابزار بازار سرمایه هستند؛ بنابراین نهاد ناظر اصلی آنها سازمان بورس و اوراق بهادار است. مجوز تأسیس و فعالیت صندوق، ثبت صندوق بهعنوان نهاد مالی، نظارت بر ارکان، افشا، محاسبه ارزش خالص داراییها و فرایند صدور و ابطال، در حوزه سازمان بورس قرار میگیرد، اما بهدلیل ارزی بودن صندوق، نقش بانک مرکزی هم کاملاً جدی است. در صندوقهای ریالی، دریافت و پرداخت سرمایهگذار از طریق زیرساختهای بانکی و مسیرهای مرسوم پرداخت انجام میشود و این فرایند سادهتر است. در صندوق ارزی، موضوع پیچیدهتر است؛ چون ورود و خروج سرمایه میتواند از مسیر اسکناس ارزی، حواله ارزی، حساب ارزی و کنترل منشأ ارز انجام شود. این عملیات ذاتاً در بستر بانکها و مؤسسات اعتباری انجام میشود و بانکها نیز تحت نظارت بانک مرکزی هستند.
فرصت توسعه صنایع کشور از مسیر دلارهای خانگی
اهمیت صندوق درآمد ثابت ارزی، زمانی مشخص میشود که حجم ارزهای نگهداریشده خارج از شبکه رسمی اقتصاد را در نظر بگیریم. عبدالناصر همتی، زمانی که وزیر اقتصاد بود، اعلام کرد بین ۲۰ تا ۴۰ میلیارد دلار ارز در اختیار مردم قرار دارد. هرچند درباره دقت این برآورد دیدگاههای متفاوتی وجود دارد، اما حتی اگر همین ارقام را مبنا قرار دهیم، با یکی از بزرگترین ذخایر سرمایهای بلااستفاده کشور مواجه هستیم.
در واقع چنین منابعی میتواند برای توسعه پتروشیمیها، نیروگاههای برق، صنایع معدنی، توسعه میادین نفت و گاز یا زیرساختهای حملونقل مورد استفاده قرار گیرد. در اقتصادی که سالهاست با کمبود سرمایهگذاری دستوپنجه نرم میکند، جذب حتی بخشی از این منابع میتواند اثر قابلتوجهی بر رشد اقتصادی داشته باشد.
بازدهی جذاب و نقدشوندگی، شرط ورود دلارهای خانگی به چرخه اقتصاد
کارشناسان تأکید دارند موفقیت این صندوقها در گرو هماهنگی میان بازار سرمایه و نظام بانکی، ایجاد بازدهی جذاب برای سرمایهگذاران و تخصیص منابع به طرحها و بنگاههای دارای توان بازپرداخت ارزی خواهد بود. در حال حاضر نیز بسیاری از مردم داراییهای خود را به ارز تبدیل کردهاند و شرایط به گونهای است که باید امکان بازگشت این منابع به صندوقهای ارزی و شبکه رسمی اقتصادی کشور مورد بررسی دقیق قرار گیرد.
در همین ارتباط، سیدکمال سیدعلی، معاون ارزی اسبق بانک مرکزی گفت: راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی ایده خوبی است و البته به نتیجه رسیدن آن نیازمند ارائه تضامین و پرداخت سودهای مناسب از سوی بانک مرکزی به اشخاص حقیقی و حقوقی است.
او با اشاره به تجربههای گذشته در تأمین مالی ارزی، افزود: زمانی که منابع ارزی از طریق استقراض خارجی یا انتشار اوراق ارزی تأمین میشود، سرمایهگذاران و وامدهندگان معمولاً از طریق سازوکارهای بیمهای و پوشش ریسک، نسبت به بازگشت اصل و سود سرمایه خود اطمینان پیدا میکنند. در گذشته نیز انتشار اوراق ارزی و ایفای تعهدات مربوط به آن تجربه شده و بازپرداختها در سررسید انجام شده است. حال اگر قرار است از ظرفیت منابع داخلی استفاده شود، لازم است سازوکارهای مشابهی برای تضمین حقوق سپردهگذاران و سرمایهگذاران داخلی در صندوقهای ارزی پیشبینی شود.
سیدعلی افزود: تحقق این هدف نیازمند آن است که مردم برای سرمایهگذاری در این صندوقها رغبت و انگیزه کافی داشته باشند. یکی از مهمترین انگیزهها نیز نرخ سود است. سودی که برای این صندوقها در نظر گرفته میشود نباید کمتر از بازدهی گزینههای مشابه در خارج از کشور باشد، زیرا در غیر این صورت انگیزه لازم برای ورود منابع ارزی مردم به این صندوقها شکل نخواهد گرفت.
او با تأکید بر ضرورت کاهش ریسک سرمایهگذاری در صندوقهای ارزی اظهار کرد: اگر شرایط بیمهای و تضمینی مناسبی برای این صندوقها طراحی شود و مردم نسبت به حفظ اصل سرمایه و دریافت سود خود اطمینان داشته باشند، امکان مشارکت گستردهتر آنها فراهم خواهد شد. اگر این صندوقها راهاندازی شوند و در کنار آن سود مناسبی نیز به سرمایهگذاران پرداخت شود، قطعاً افرادی خواهند بود که برای کمک به اقتصاد کشور و حل بخشی از مشکلات ارزی در این طرح مشارکت کنند.
از مجموع اظهارات کارشناسان و فعالان اقتصادی درباره این صندوق، اینگونه برآورد میشود که در مجموع این ایده خوب بوده و میتواند به رفع برخی معضلات موجود کمک کند، اما میزان ریسک و نوع تضمینهای ارائهشده باید بهطور دقیق مشخص و پوشش داده شود. اگر مردم به این اطمینان برسند که منابع آنها محفوظ خواهد بود، قطعاً بخشی از ارزهای خود را در اختیار این صندوقها قرار خواهند داد. در کنار این موضوع، باید نرخ سودی در نظر گرفته شود که در مقایسه با فرصتهای سرمایهگذاری خارجی نیز جذاب باشد.